Nhà máy thủy điện Lưỡng Hà Khẩu - một trong những dự án năng lượng trọng điểm của Trung Quốc đã hoàn thành và vận hành toàn bộ các tổ máy, đánh dấu bước tiến quan trọng trong khai thác thủy điện tại khu vực cao nguyên, đồng thời góp phần thúc đẩy chiến lược chuyển dịch cơ cấu năng lượng theo hướng bền vững.

Công trình thuộc khu tự trị dân tộc Tạng Cam Túc, tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc), ở độ cao trung bình khoảng 3.000m so với mực nước biển. Đây là khu vực có điều kiện tự nhiên đặc thù với khí hậu lạnh giá, địa hình phức tạp, song lại sở hữu tiềm năng thủy điện lớn. Trong bối cảnh đó, Lưỡng Hà Khẩu được xác định là dự án mang tính bước ngoặt, mở ra hướng phát triển thủy điện quy mô lớn tại các vùng cao và vùng khí hậu khắc nghiệt.

Dự án chính thức khởi công vào tháng 10/2014, bắt đầu tích nước từ cuối năm 2020, hoàn tất và đưa vào vận hành thương mại vào tháng 3/2022. Đến nay, toàn bộ 6 tổ máy đã vận hành ổn định.

Theo số liệu công bố, tổng vốn đầu tư của dự án đạt 66,457 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 253.887 tỷ đồng), với tổng công suất lắp đặt 3 triệu kW. Công trình do Viện Kỹ thuật Thủy điện Thành Đô thiết kế, với sự tham gia của nhiều đơn vị xây dựng và tư vấn hàng đầu trong lĩnh vực thủy điện của Trung Quốc.

Điểm nhấn kỹ thuật nổi bật của dự án là con đập đất đá cao 295m, thuộc nhóm đập cao thứ hai thế giới phục vụ phát điện. Hồ chứa của nhà máy có dung tích khoảng 10,8 tỷ m³, gấp 1,17 lần hồ chứa thủy điện Sơn La của Việt Nam (9,26 tỷ m³ nước), giữ vai trò then chốt trong việc điều tiết dòng chảy và tối ưu hóa sản lượng điện.

Quá trình thi công kéo dài nhiều năm, huy động hàng nghìn kỹ sư và công nhân làm việc trong điều kiện môi trường khắc nghiệt. Nhiệt độ thấp, nền địa chất phức tạp, cùng yêu cầu thi công trong mùa đông và mùa mưa đã đặt ra nhiều thách thức lớn về kỹ thuật cũng như an toàn. Tuy nhiên, dự án đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, đặc biệt trong ứng dụng công nghệ mới vào quy trình xây dựng đập.

Theo các đơn vị vận hành, nhà máy đã thiết lập 9 kỷ lục thế giới. Trong đó đáng chú ý là hệ thống 11 mái dốc tạo thành nhóm mái dốc có quy mô lớn nhất thế giới với chiều cao tối đa 684m; hồ chứa có độ sâu lớn nhất thế giới (285m); tháp lấy nước cao nhất thế giới (115m); cùng hệ thống xả lũ đạt cột nước tối đa 260m và vận tốc xả lũ lên tới 54m/giây, thuộc nhóm cao nhất Trung Quốc và đứng thứ hai thế giới. Ngoài ra, hiệu suất điều tiết của nhà máy cũng được đánh giá hàng đầu, với khả năng tạo ra 6 kWh điện trên mỗi mét khối nước tích trữ.

Về hiệu quả khai thác, nhà máy cung cấp trung bình khoảng 11 tỷ kWh điện mỗi năm. Tính từ thời điểm các tổ máy đầu tiên đi vào hoạt động, tổng sản lượng điện sạch đã vượt 23 tỷ kWh. Công trình được kỳ vọng giúp tiết kiệm khoảng 13,3 triệu tấn than tiêu chuẩn và giảm phát thải hơn 21,3 triệu tấn CO₂ mỗi năm, đóng góp tích cực vào mục tiêu giảm phát thải và phát triển năng lượng xanh.

Không chỉ dừng lại ở vai trò cung cấp điện, Lưỡng Hà Khẩu còn có ý nghĩa quan trọng trong điều tiết hệ thống điện khu vực Tứ Xuyên, góp phần giải quyết tình trạng mất cân đối cung - cầu theo mùa. Hệ thống “đập cao - hồ lớn” giúp điều hòa nguồn nước, giảm áp lực dư thừa điện vào mùa mưa và thiếu hụt vào mùa khô.

Giới chuyên môn nhận định, nhà máy thủy điện Lưỡng Hà Khẩu không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn có giá trị chiến lược trong tiến trình phát triển năng lượng sạch của Trung Quốc. Đồng thời, đây cũng là công trình tiêu biểu cho xu hướng ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm chinh phục các điều kiện địa lý khắc nghiệt trong lĩnh vực thủy điện trên thế giới.