Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh được xem là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của Trung Quốc cổ đại, phản ánh trình độ quy hoạch, thiết kế và kỹ thuật xây dựng đỉnh cao, khả năng tổ chức thi công quy mô lớn với những giải pháp kỹ thuật vượt thời đại.

Theo tư liệu, Tử Cấm Thành có diện tích khoảng 720.000m², được quy hoạch theo hình chữ nhật với chiều dài khoảng 961m theo trục bắc - nam và rộng 753m theo trục đông - tây. 

Công trình nằm ở vị trí trung tâm của kinh thành Bắc Kinh xưa, được bao bọc bởi Hoàng Thành và trở thành trung tâm quyền lực của các triều đại phong kiến Trung Quốc trong nhiều thế kỷ.

Trong giai đoạn đầu thời nhà Minh, quần thể này có hơn 1.630 cung điện. Đến thời Càn Long của nhà Thanh, số lượng công trình tăng lên hơn 1.800. Dân gian từ lâu vẫn lưu truyền giai thoại Tử Cấm Thành có 9.999 gian phòng, tuy nhiên con số này chưa từng được các cuộc khảo sát khảo cổ xác nhận.

Thông tin đăng tải trên CCTV, kết quả đo đạc của các chuyên gia vào năm 1972 cho thấy Tử Cấm Thành có 8.707, đến năm 2012, số phòng được xác định là 9.371. Phần lớn kiến trúc đều sử dụng những kiểu mái cơ bản, sau đó kết hợp theo nhiều phương án khác nhau để tạo nên sự đa dạng về hình thức.

Tử Cấm Thành được xây dựng và hoàn thiện trong suốt một thời gian dài. Theo sử ký, để xây dựng quần thể cung điện đồ sộ này, triều đình nhà Minh đã huy động nguồn nhân lực và vật lực rất lớn.

Bắt đầu từ năm 1406, triều đình đã tiến hành chuẩn bị vật liệu. Các loại gỗ được khai thác từ những khu rừng ở Tứ Xuyên, Vân Nam, Quảng Tây và Quý Châu; đá được vận chuyển từ làng Dashiwo, quận Fangshan (ngoại ô Bắc Kinh); gạch chủ yếu lấy từ Linqing (Sơn Đông) và Lumu (Giang Tô), trong khi ngói lưu ly được sản xuất tại làng Liuliqu ở phía tây Bắc Kinh. Chỉ tính riêng công đoạn chuẩn bị vật liệu cũng đã kéo dài khoảng 11 năm.

Theo sử liệu, để đảm bảo tiến độ thi công, nhiều xưởng chế tác được xây dựng quanh Tử Cấm Thành nhằm xử lý trước các vật liệu sau đó mới vận chuyển đến vị trí lắp đặt. Cách làm này giúp việc thi công trở nên nhanh và hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, triều đình cũng huy động một lượng lớn nhân lực. Theo các tài liệu ghi chép lại, triều đình đã huy động gần 100.000 thợ thủ công thuộc nhiều ngành nghề khác nhau, từ thợ mộc, thợ đá, thợ xây cho tới thợ sơn và những người chuyên đảm nhận các công việc trang trí, hoàn thiện.

Ngoài ra, khoảng 1.000.000 nhân công cũng được huy động để đảm nhận nhiệm vụ xây dựng. Các nhóm công nhân được phân công theo từng hạng mục và thi công đồng thời nhiều công trình khác nhau trong khuôn viên cung điện. Nhờ đó mà tối ưu được thời gian xây dựng, giảm thiểu việc chồng chéo giữa các đội thi công.

Đặc biệt, khi xây dựng Tử Cấm Thành, người ta sử dụng kỹ thuật mộng - chốt. Cụ thể, một đầu cấu kiện được tạo thành mộng, đầu còn lại tạo thành chốt. Khi lắp ráp, chốt được đưa khít vào mộng để tạo thành liên kết chắc chắn mà không cần sử dụng đến đinh kim loại.

Đây cũng là lý do, các phần khung gỗ có thể gia công sẵn sau đó mới đưa vào công trường lắp ghép mà vẫn góp phần đẩy nhanh tốc độ thi công, đảm độ chính xác của công trình.

Một số công trình nghiên cứu nhận định, nhờ hệ kết cấu mộng - chốt này mà các công trình trong Tử Cấm Thành có khả năng chịu lực cũng như chống động đất tốt. Minh chứng rõ nét nhất là trong hơn 600 năm tồn tại, quần thể kiến trúc này đã trải qua hơn 200 trận động đất mà không có hư hại nào nghiêm trọng.

Trải qua hơn 6 thế kỷ, Tử Cấm Thành vẫn được đánh giá là một trong những quần thể cung điện bằng gỗ đồ sộ và được bảo tồn tốt nhất thế giới, đồng thời là minh chứng tiêu biểu cho trình độ kiến trúc, kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật tổ chức thi công của Trung Quốc thời phong kiến.

Năm 1987, Tử Cấm Thành được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới nhờ những giá trị nổi bật về kiến trúc, lịch sử và văn hóa.