Trong bức tranh xuất khẩu nông sản của Việt Nam, những cái tên như cà phê hay hạt tiêu thường chiếm trọn sự chú ý của thị trường. Thế nhưng, ẩn sâu trong những cánh rừng vùng cao đang tồn tại một loại cây mang lại giá trị kinh tế khổng lồ. Theo phân tích của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ, bạch đậu khấu chính thức được xếp hạng là loại gia vị đắt đỏ thứ ba trên toàn cầu, chỉ đứng sau nhụy hoa nghệ tây và vani. Mức giá bán lẻ của thứ hạt này có những thời điểm vọt lên ngưỡng 90 USD cho mỗi kilogam, tương đương hơn 2,3 triệu đồng.

Dòng tiền triệu USD từ thứ quả mọc hoang trên núi

Dù là một loại gia vị xa xỉ trên thị trường quốc tế, bạch đậu khấu lại có mức độ phân bổ tự nhiên khá dày đặc tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền núi phía Bắc có khí hậu mát mẻ như Cao Bằng hay Lào Cai. Đây là loài cây sống lâu năm, ít nhất 3 năm mới có thể thu hái lứa quả đầu tiên.

Thống kê sơ bộ từ Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho thấy, tính đến hết quý III năm 2026, nước ta đã xuất khẩu thành công 3.011 tấn bạch đậu khấu và nhục đậu khấu, mang về kim ngạch 23,0 triệu USD. Dù ghi nhận mức giảm 8,3% về lượng và 10,5% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025 do những biến động của thị trường hàng hóa toàn cầu, đây vẫn là một con số vô cùng ấn tượng đối với một ngách sản phẩm gia vị đặc thù.

Tính đến nay, loại hạt gia vị đắt đỏ của Việt Nam đã có mặt tại 31 quốc gia và vùng lãnh thổ. Những thị trường khó tính và có sức tiêu thụ lớn như Hà Lan, Pakistan và Mỹ hiện đang dẫn đầu danh sách thu mua. Sức hấp dẫn của ngành hàng này thu hút sự tham gia của hơn 30 doanh nghiệp, trong đó Công ty Trách nhiệm hữu hạn Chế biến gia vị Nedspice Việt Nam và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Olam Việt Nam đang giữ vị thế dẫn dắt thị trường xuất khẩu kể từ đầu năm đến nay.

Tiềm năng chưa khai phá hết

Đứng ở góc nhìn toàn cầu, nguồn cung bạch đậu khấu hiện đang chịu sự chi phối của các quốc gia như Guatemala, Ấn Độ hay Sri Lanka. Việc Việt Nam góp mặt trong bản đồ phân bổ tự nhiên của loài cây này mang lại một lợi thế cạnh tranh không hề nhỏ. Khảo sát thực tế trên các nền tảng thương mại điện tử trong nước, bạch đậu khấu nhập khẩu từ Ấn Độ đang được chào bán ở mức 1,5 đến 1,9 triệu đồng cho mỗi kilogam. Ở chiều ngược lại, hàng xuất xứ Việt Nam cũng được giới buôn gia vị quốc tế săn lùng với mức giá quy đổi luôn vượt ngưỡng 1,5 triệu đồng.

Hệ sinh thái gia vị tỷ đô này còn được bồi đắp bởi nhục đậu khấu, một dòng cây thân gỗ khổng lồ có nguồn gốc từ Indonesia và phân bổ chủ yếu ở các tỉnh miền Nam nước ta. Khác với bạch đậu khấu, loài cây này thách thức sự kiên nhẫn của người nông dân hơn rất nhiều khi chu kỳ kiến thiết cơ bản kéo dài tới 7 hoặc 8 năm. Bù lại, cây cho thu hoạch hai vụ mỗi năm vào các tháng cuối năm và giữa năm, mang lại nguồn thu nhập bền vững.

Sở dĩ thế giới chấp nhận trả mức giá đắt đỏ cho hai loại hạt này là bởi chúng không chỉ làm thăng hoa hương vị món ăn mà còn mang dược tính rất cao. Giới khoa học đã ghi nhận các hoạt chất bên trong bạch đậu khấu và nhục đậu khấu có khả năng điều hòa nhu động ruột, ngăn chặn tình trạng lên men bất thường trong hệ tiêu hóa và chống buồn nôn hiệu quả. Thêm vào đó, đặc tính chống nấm, hỗ trợ hạ sốt và khả năng giãn cơ trơn giúp hạ huyết áp biến chúng thành những nguyên liệu không thể thiếu trong nền công nghiệp dược phẩm và chăm sóc sức khỏe toàn cầu.