Tại một sự kiện về startup công nghệ, Ying Junjiu thu hút sự chú ý khi trình diễn Momoyu Timer - ứng dụng quản lý thời gian trên hệ điều hành macOS với giao diện chú cá hề màu cam thân thiện. Công cụ này biến các số liệu khô khan thành một trò chơi, cho phép người dùng đo lường thời gian làm việc và giải trí thông qua khái niệm vui nhộn là “tỷ lệ câu cá”.

Cách đây 2 năm, để đưa một sản phẩm như Momoyu Timer ra thị trường, Ying sẽ cần đến một bộ máy hoàn chỉnh từ lập trình viên, designer cho đến nhân sự vận hành. Nhưng hiện tại, anh làm tất cả một mình.

Ying Junjiu là một trong số hàng triệu người trẻ thuộc thế hệ sinh sau năm 1990 và 2000 tại Trung Quốc đang dẫn dắt làn sóng nghề nghiệp mới: Khởi nghiệp mô hình "doanh nghiệp một người" (One-Person Company - OPC) với sự trợ giúp của AI. 

Làn sóng 16 triệu doanh nghiệp 'một mình'

Về mặt pháp lý, khái niệm OPC không mới và đã được ghi nhận trong Luật Doanh nghiệp Trung Quốc từ lâu. Dẫu vậy, mô hình này từng bị coi là thiếu khả thi do đòi hỏi chi phí vận hành lớn, rào cản công nghệ cao và áp lực về mặt nhân sự.

Mọi thứ chỉ thực sự đảo chiều trong vòng 3 năm trở lại đây, khi làn sóng trí tuệ nhân tạo bùng nổ. Sự xuất hiện của các công cụ như ChatGPT, DeepSeek hay OpenClaw đã thay thế hiệu quả cho cả một phòng ban truyền thống, giúp các cá nhân đơn độc có thể tự hiện thực hóa ý tưởng kinh doanh.

Theo báo cáo từ Hiệp hội Nhân tài Zhongguancun (Bắc Kinh), các doanh nghiệp siêu nhỏ này đang phủ sóng mạnh mẽ ở nhiều nhóm ngành, từ sáng tạo nội dung, thiết kế, tư vấn chuyên môn cho đến thương mại điện tử xuyên biên giới. Đáng chú ý, dữ liệu từ nền tảng OPCquan chỉ ra có tới 75% chủ doanh nghiệp OPC không hề có nền tảng kiến thức về kỹ thuật. Nhờ AI, họ vẫn có thể xử lý mượt mà từ khâu viết code, đặt tên thương hiệu, phân tích hành vi người dùng cho đến việc lên bài quảng cáo trên mạng xã hội Xiaohongshu.

Sức hút của xu hướng này bắt đầu bùng lên từ tháng 11 năm ngoái, thời điểm thành phố Tô Châu công bố chiến lược trở thành trung tâm phát triển cho các doanh nhân vận hành độc lập bằng AI. Ngay sau đó, hàng loạt địa phương cũng nhập cuộc đua đưa ra chính sách ưu đãi.

Khu Phố Đông (Thượng Hải) sẵn sàng tài trợ tới 300.000 NDT chi phí điện toán cho các startup. Trong khi đó, Thâm Quyến đặt mục tiêu thiết lập hơn 10 khu cộng đồng OPC với tổng diện tích vượt ngưỡng 10.000 m2 vào năm 2027. Các động thái hỗ trợ tương tự cũng đang lan rộng khắp vùng đồng bằng sông Dương Tử, đồng bằng Châu Giang, khu vực Kinh Tân Ký và hàng loạt đô thị công nghiệp mới nổi.

Thời kỳ tự lực cánh sinh, không màng gọi vốn

Đối với Chen Dabo, một doanh nhân từng tốt nghiệp đại học năm 2014 và là nhà sáng lập của 3 công ty (bao gồm một startup phần mềm từng gọi vốn thành công hàng triệu NDT), làn sóng OPC hiện tại gợi nhắc về phong trào “khởi nghiệp đại chúng” hơn một thập kỷ trước. Ở kỷ nguyên Internet đó, chính sách hỗ trợ mặt bằng và nguồn vốn của chính phủ đã tạo bệ phóng cho những gã khổng lồ như ByteDance, Pinduoduo hay Xiaohongshu.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi. Minh chứng rõ nhất là sự nở rộ của các cộng đồng OPC - không gian làm việc linh hoạt dành riêng cho những nhà sáng lập độc lập. Hệ sinh thái này cung cấp nhiều lựa chọn hơn bao giờ hết, song Chen Dabo cũng cảnh báo về rủi ro: "Nếu chưa thật sự hiểu mình đang làm gì, bạn rất dễ bị cuốn theo các xu hướng xã hội và công nghệ".

Bên cạnh đó, việc có công cụ mạnh không đồng nghĩa với việc cầm chắc thành công. Wang Zixiang, người đứng sau ứng dụng tóm tắt podcast bằng AI mang tên Podcast Island, khẳng định công nghệ không thể tự sinh ra giá trị thương mại. "Bạn vẫn cần khả năng đánh giá của con người để lựa chọn thị trường và sáng tạo sản phẩm phù hợp", Wang chia sẻ.

Thực tế, sau khi đưa Momoyu Timer lên kệ, rào cản lớn nhất của Ying Junjiu không còn nằm ở bài toán kỹ thuật hay phát triển ứng dụng, mà chuyển sang việc làm sao để thu hút người dùng mới, xây dựng cộng đồng và giữ chân họ ở lại với sản phẩm.

Dù vậy, mô hình kinh doanh một mình này đang tái định nghĩa lại khái niệm startup. Ở các mô hình truyền thống, người đứng đầu luôn đối mặt với áp lực giải trình trước các nhà đầu tư, họp hội đồng quản trị liên miên và chứng minh các chỉ số tăng trưởng. Còn với kỷ nguyên OPC, quyền sinh sát nằm hoàn toàn trong tay một người. Thành bại của doanh nghiệp không còn phụ thuộc vào những vòng gọi vốn triệu USD, mà được định đoạt bởi chính tham vọng và tính kỷ luật của người sáng lập.