Khơi dậy tiềm năng đặc sản từ tư duy sản xuất lạc hậu

Thanh Hóa được thiên nhiên ưu đãi với điều kiện tự nhiên đa dạng, từ đồng bằng đến miền núi, qua đó hình thành nguồn nguyên liệu phong phú cho phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, trong thời gian dài, nhiều sản vật quý vẫn chỉ dừng ở quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Việc thiếu đầu tư về công nghệ cũng như bao bì, nhãn mác khiến nông sản xứ Thanh gặp khó trong cạnh tranh trên thị trường rộng lớn. Bên cạnh đó, thói quen tự cung tự cấp và sản xuất theo kinh nghiệm truyền thống của người dân đã vô hình trung kìm hãm giá trị của những đặc sản vốn có tiềm năng kinh tế cao.

Tại các xã vùng cao, Chương trình OCOP đang mở ra hướng đi mới trong khai thác tiềm năng nông sản thông qua tổ chức sản xuất theo chuỗi. Điển hình là mô hình gà đen bản Khằm của anh Giàng A Vành tại xã Trung Lý, từ vài chục con ban đầu đã phát triển lên quy mô hơn 1.000 con. Nhờ chăn thả tự nhiên trên đồi rừng và sử dụng thức ăn truyền thống, thịt gà săn chắc, được thị trường ưa chuộng. Sản phẩm đã được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh năm 2024 và mở rộng tiêu thụ tới các thị trường lớn như Hà Nội hay Phú Thọ.

Chia sẻ về hiệu quả của mô hình, ông Ngân Văn Lon, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Lý, cho rằng việc nuôi gà đen thương phẩm của anh Vành không chỉ nâng cao thu nhập cho gia đình mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế mới ở vùng cao. Thành công này cho thấy, khi được đầu tư đúng hướng, các sản vật bản địa hoàn toàn có thể trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế cao. Trung bình mỗi năm, gia đình anh Vành xuất bán hai lứa gà, mang lại nguồn thu từ 700 đến 800 triệu đồng sau khi trừ chi phí.

Một đặc sản khác của đồng bào dân tộc Thái là gạo nếp Cay Nọi tại xã Quang Chiểu cũng đang được đánh thức mạnh mẽ. Ông Hà Văn Phanh ở bản Pùng đã kiên trì giữ giống và mở rộng diện tích sản xuất lên 13 sào lúa, cho sản lượng khoảng 4,5 tấn mỗi năm. Nhờ chất lượng dẻo thơm đặc trưng, sản phẩm được bán với giá cao, mang lại nguồn thu ổn định cho gia đình. Tuy nhiên, để đưa sản phẩm vươn xa hơn, cần có sự kết nối chặt chẽ giữa người nông dân với các tổ chức kinh tế và thị trường tiêu thụ chuyên nghiệp.

Vai trò của các hợp tác xã ngày càng được khẳng định khi trở thành cầu nối quan trọng giúp người dân yên tâm sản xuất. Chị Lương Thị Nồng, người sáng lập Hợp tác xã Nông lâm Chung Thành, chia sẻ rằng trước đây đơn vị phải đi khắp nơi chào hàng nhưng sản lượng tiêu thụ chậm, thiếu ổn định. Từ khi nếp Cay Nọi được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, nhiều khách hàng đã chủ động tìm đến đặt mua. Nhờ đó, mỗi năm hợp tác xã tiêu thụ hàng trăm tấn gạo, giúp người dân địa phương có đầu ra ổn định, từng bước thoát khỏi cảnh được mùa mất giá.

Chuẩn hóa quy trình công nghệ để vươn tầm thị trường quốc tế

Để giải bài toán gia tăng giá trị, tỉnh Thanh Hóa đã đẩy mạnh chuẩn hóa chất lượng và ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Sự chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ sang kinh tế nông nghiệp hàng hóa gắn với chuỗi giá trị bền vững đang mang lại kết quả rõ nét. Tính đến ngày 20/3, toàn tỉnh đã phát triển 674 sản phẩm OCOP, trong đó có 2 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia và 60 sản phẩm 4 sao. Những con số này không chỉ phản ánh quy mô mà còn khẳng định chất lượng và vị thế ngày càng được nâng cao của sản phẩm địa phương.

Sản phẩm nước cốt hoa Atiso Ngọc Hoàn là minh chứng tiêu biểu cho nỗ lực đầu tư công nghệ hiện đại. Bà Lê Thị Ngọc, đại diện công ty, cho biết hoa Atiso là cây trồng mới được du nhập từ phía Nam về vùng đất Hải Lĩnh từ năm 2019. Nhận thấy tiềm năng, đơn vị đã đầu tư khu chế biến bài bản để ngâm ủ hoa Atiso đỏ thành rượu theo công nghệ gần với rượu vang Đà Lạt. Đồng thời, công ty sử dụng cây cỏ ngọt thay thế đường trong chế biến nước cốt, đáp ứng xu hướng tiêu dùng lành mạnh.

Nhờ đầu tư đồng bộ vào hệ thống chưng cất và chiết xuất hiện đại, sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao năm 2023 và nâng hạng 4 sao vào tháng 3/2026. Hiện nay, công ty mở rộng vùng nguyên liệu lên 11ha, với sản lượng hơn 10 tấn mỗi năm, đồng thời thử nghiệm đóng lon phục vụ phân khúc khách hàng cao cấp. Thành công của Atiso Ngọc Hoàn cho thấy tư duy sản xuất đã chuyển biến rõ rệt, từ nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi, gắn với tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Vị thế quốc tế của OCOP Thanh Hóa tiếp tục được củng cố khi có khoảng 40 sản phẩm xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường khó tính. Nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cói của Công ty CP Sản xuất chế biến cói xuất khẩu Việt Anh đã chinh phục các sàn thương mại điện tử toàn cầu. Ông Phạm Minh Tôn, Giám đốc công ty, cho biết từ cây trồng chủ lực của địa phương, qua bàn tay khéo léo của người thợ đã tạo ra hàng trăm sản phẩm thủ công mỹ nghệ xuất khẩu. Việc hiện diện trong các hạng mục hàng hóa xuất khẩu tiếp tục khẳng định năng lực cạnh tranh ngày càng vững chắc của sản phẩm OCOP địa phương.

Bên cạnh sự chủ động của các chủ thể, tỉnh Thanh Hóa còn triển khai nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực như đào tạo kỹ năng quản lý, xúc tiến thương mại. Các hội chợ, triển lãm được tổ chức thường xuyên, tạo cơ hội để sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng trong và ngoài nước. Đặc biệt, dự án phục tráng giống lúa nếp Cay Nọi phối hợp với Trường Đại học Hồng Đức đang góp phần bảo tồn nguồn gen quý, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây chính là nền tảng quan trọng để OCOP Thanh Hóa không chỉ nâng tầm giá trị nông sản, mà còn từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản trong nước và quốc tế.