Thách thức trong việc nâng tầm giá trị nông sản bản địa

Những năm qua, chương trình OCOP được tỉnh Quảng Ninh triển khai mạnh mẽ với sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp và hộ sản xuất vùng dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, hành trình đưa nông sản từ bản làng ra thị trường quy mô lớn luôn đối mặt với những đòi hỏi khắt khe về chất lượng và quy trình sản xuất. Tại huyện Bình Liêu, sản phẩm miến dong đóng vai trò minh chứng rõ nét cho sự bứt phá của địa phương, nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số cùng chung sống. Tận dụng lợi thế thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp với cây dong riềng, các đơn vị tại đây đã mạnh dạn thay đổi phương thức canh tác cũ, hướng tới sự chuyên nghiệp hơn.

Sản phẩm miến dong Bình Liêu hiện là sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia, nhưng để đạt được vị thế này, người dân đã phải vượt qua rào cản về tư duy sản xuất lạc hậu. Việc phát triển theo chuỗi giá trị khép kín đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ từ khâu trồng trọt đến khâu đóng gói hiện đại. Tại xã Đông Ngũ, mô hình trồng ớt chào mào hữu cơ của anh Lỷ Văn Quạn cũng phản ánh những khó khăn tương tự trong việc duy trì tiêu chuẩn. Giống ớt này tuy sai quả, nhưng việc chăm sóc đòi hỏi sự tỉ mỉ theo phương pháp hữu cơ để cây có thể phát triển tốt trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt.

Anh Lỷ Văn Quạn chia sẻ rằng nếu không biết cách bảo quản đúng kỹ thuật, sản phẩm rất nhanh bị héo và hư hỏng. Điều này đòi hỏi người nông dân phải tuân thủ tuyệt đối quy trình sản xuất và các khâu chăm sóc khắt khe nhất để giữ được chất lượng đặc trưng. Đây chính là yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh, nhưng cũng là thử thách lớn đối với những hộ dân vốn quen với cách làm truyền thống. Từ mô hình của anh Quạn, đến nay đã có hàng chục hộ dân tham gia hình thành vùng nguyên liệu tập trung và từng bước mở rộng liên kết sản xuất bài bản, giúp nâng cao thu nhập gia đình lên mức 300–400 triệu đồng mỗi năm.

Tại xã Đường Hoa, vùng chè đặc sản cũng đang đứng trước áp lực phải đổi mới liên tục để đáp ứng thị hiếu ngày càng cao của người tiêu dùng hiện đại. Những đồi chè hữu cơ đang dần thay thế cho vùng trồng truyền thống, nhưng quá trình này yêu cầu sự gắn bó và tâm huyết rất lớn của cả cộng đồng nông thôn. Việc xây dựng thương hiệu bền vững không chỉ dừng lại ở việc trồng cây, mà còn phải phát triển đa dạng sản phẩm hướng đến tiêu chí sạch và an toàn tuyệt đối. Thách thức ngày càng cao về tiêu chuẩn chất lượng đã thúc đẩy các đơn vị sản xuất tìm hướng đi mới nhằm khẳng định giá trị sản phẩm trên bản đồ OCOP.

Bà Hà Ngọc Quỳnh, Giám đốc Công ty TNHH Thuấn Quỳnh, nhận định thách thức về chất lượng đòi hỏi doanh nghiệp phải đổi mới tư duy và ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất. Việc xây dựng thương hiệu bền vững cần sự kiên trì trong việc mở rộng thị trường, cả trong nước lẫn nước ngoài, để nâng cao vị thế nông sản địa phương. Sự chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang tiêu chuẩn sạch chính là chìa khóa tạo ra giá trị thặng dư cao hơn cho người trồng chè. Những nỗ lực này không chỉ giúp giữ vững danh hiệu OCOP mà còn bảo vệ uy tín lâu dài của nông sản Quảng Ninh trước sức ép cạnh tranh toàn cầu.

Giải pháp đột phá từ khoa học công nghệ và liên kết

Để giải quyết những thách thức về chất lượng và thị trường, tỉnh Quảng Ninh đã tập trung đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào quy trình sản xuất khép kín. Tại huyện Bình Liêu, các doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ chế biến miến sạch và sấy khô bằng năng lượng mặt trời để đảm bảo vệ sinh. Việc xây dựng chỉ dẫn địa lý và bảo hộ thương hiệu đã giúp miến dong Bình Liêu xuất hiện tại nhiều siêu thị lớn và sàn thương mại điện tử uy tín. Sản phẩm này đã thành công xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Hàn Quốc và Nhật Bản, mang lại nguồn thu nhập bền vững cho hàng trăm hộ dân vùng cao.

Ông Nguyễn Xuân Tùng, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu, khẳng định đơn vị luôn dành nguồn lực hằng năm để đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm. Hiện công ty đã lắp đặt hệ thống cân bột tự động để chuẩn hóa tỷ lệ, nhằm bảo đảm sự đồng đều tuyệt đối cho từng lô hàng xuất xưởng. Trong thời gian tới, doanh nghiệp sẽ tiếp tục đầu tư đưa công nghệ cao vào các khâu sản xuất khác để nâng tầm thương hiệu miến dong Bình Liêu. Sự chuyển mình này đã giúp sản phẩm được Bộ Công thương tôn vinh là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia vào năm 2025.

Tại xã Đầm Hà, mô hình chăn nuôi ngan sao của Hợp tác xã Thắng Huệ cũng cho thấy hiệu quả của việc đầu tư vào con giống và quy trình chăn nuôi an toàn. Đơn vị đã chủ động khâu ấp nở để đáp ứng nhu cầu nội bộ và cung cấp dịch vụ cho các hộ liên kết trong vùng lân cận. Việc ký hợp đồng tiêu thụ trứng và ngan thương phẩm ổn định đã giúp các trang trại yên tâm sản xuất và mở rộng quy mô. Đây là bước đi chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu đưa sản phẩm địa phương vươn xa hơn tới các thị trường tiềm năng trong và ngoài tỉnh nhờ quy trình khép kín hiện đại đảm bảo tiêu chuẩn 3 sao.

Anh Đinh Văn Thắng, Giám đốc Hợp tác xã Thắng Huệ, cho rằng đơn vị luôn tuân thủ quy trình chăn nuôi an toàn và xác định đây là chiến lược lâu dài để phát triển thương hiệu. Việc làm chủ khâu sản xuất con giống vừa giúp giảm chi phí vừa đảm bảo chất lượng ngan thương phẩm khi đưa ra thị trường. Hợp tác xã đang nỗ lực khẳng định vị thế thông qua việc minh bạch quy trình chăn nuôi và đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe nhất. Thành công từ mô hình này đã lan tỏa tinh thần khởi nghiệp và giúp nhiều hộ gia đình tại xã Đầm Hà có cuộc sống ấm no, bền vững.

Đối với ngành chè, Công ty TNHH Thuấn Quỳnh đã chủ động cải tiến công nghệ chế biến bằng cách sử dụng gas thay cho than và áp dụng cơ giới hóa toàn diện. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để tạo mẫu mã bao bì đẹp mắt đã giúp sản phẩm chè khẳng định được vị thế OCOP 4 sao vững chắc. Tính đến nay, toàn tỉnh đã có 437 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, với nhiều thương hiệu nổi tiếng như chả mực Hạ Long hay gà Tiên Yên. Sự kết hợp giữa tri thức bản địa và công nghệ hiện đại không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn tạo động lực mạnh mẽ cho người dân nông thôn làm giàu từ chính thế mạnh địa phương.