Với người Việt Nam, Cao Sao Vàng không còn là cái tên xa lạ. Chỉ là một chiếc hộp nhôm nhỏ hình tròn, có màu đỏ với ngôi sao vàng ở giữa nhưng Cao Sao Vàng được mệnh danh là "thần dược quốc dân, là ký ức gắn liền với nhiều thế hệ người Việt.

Xuất hiện từ nửa sau thế kỷ XX, sản phẩm này từng “làm mưa làm gió” trên thị trường, đặc biệt vào những năm 1980-1990, gần như gia đình nào cũng có sẵn một hộp trong nhà. Có người bị cảm lạnh, đau đầu, đau bụng, say tàu xe hay côn trùng cắn... đều được thoa dầu Cao Sao Vàng.

Ít ai biết rằng nguồn gốc của sản phẩm quen thuộc này lại gắn với một nhân vật đặc biệt, đó là lương y Phó Đức Thành. Theo Báo Nghệ An, ông sinh năm 1880 tại Ninh Bình, quê gốc ở Hưng Yên, trong một gia đình Nho học có truyền thống Đông y. Ngày trẻ, ông từng làm việc tại Đà Nẵng rồi Huế. Đến năm 1926, ông quyết định lập nghiệp tại Vinh. Tại đây, ông sáng lập hiệu thuốc Vĩnh Hưng Tường - một cơ sở đông dược lớn, có mạng lưới phân phối rộng khắp cả ba miền.

Trong quá trình hành nghề, Phó Đức Thành đã dày công nghiên cứu các bài thuốc từ thảo dược Việt Nam. Vào những năm 1930, ông bào chế thành công một loại dầu xoa mang tên “Vạn Ứng”, tiền thân của các sản phẩm dầu cù là sau này. Ban đầu, sản phẩm ở dạng lỏng, sau đó được cải tiến thành dạng cao đặc và phát triển nhiều phiên bản phù hợp với từng mùa.

Sau khi tham gia công tác tại Bộ Y tế, lương y Phó Đức Thành đã chuyển giao công thức chế biến dầu “Vạn Ứng” - thành quả nghiên cứu của mình, cho Xí nghiệp Dược phẩm Trung ương 2. Từ đó, sản phẩm này tiếp tục được hoàn thiện và phát triển thành Cao Sao Vàng. Đáng nói, dù đóng góp không nhỏ cho sự ra đời của sản phẩm này nhưng ông không nhận bất kỳ khoản lợi nhuận hay “bản quyền” nào, thể hiện tinh thần cống hiến vì cộng đồng.

Không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu và bào chế thuốc, ông còn dành nhiều tâm huyết để phổ biến kiến thức về y học cổ truyền. Dù gặp nhiều khó khăn, bị cấm đoán nhưng ông thực hiện nhiều bài viết cả tiếng Việt và tiếng Pháp, đăng tải trên nhiều tạp chí lớn nhỏ để nâng cao giá trị của Đông y. Ông còn liên tục tham gia nhiều hội chợ, quảng bá nam dược, y học truyền thống Việt Nam.

Năm 1928, ông thành lập “Tổ ấm Đông y” quy tụ nhiều lương y có uy tín trong khu vực. Trong suốt gần một thập kỷ sau đó, ông kiên trì chuẩn bị mọi điều kiện cần thiết, từ nhân lực đến tổ chức, để tiến tới thành lập một hội nghề nghiệp chính thức.

Đến năm 1936, Hội Y học Trung Kỳ chính thức ra đời. Lương y Phó Đức Thành được tín nhiệm giữ chức Quản lý vĩnh viễn của hội - một vị trí phải được chính quyền đương thời phê chuẩn. Dưới sự điều hành của ông, hội đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực như xuất bản tạp chí chuyên ngành, mở lớp đào tạo, tổ chức khám chữa bệnh và xây dựng cơ sở riêng khang trang tại thành phố Vinh trước đây.

Không chỉ dừng lại ở Trung Kỳ, ông còn tích cực vận động mở rộng mô hình này ra các khu vực khác, góp phần thúc đẩy sự ra đời của các tổ chức Đông y ở Bắc Kỳ và Nam Kỳ, hướng tới một hệ thống y học cổ truyền thống nhất trên cả nước.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Phó Đức Thành tiếp tục tham gia nhiều hoạt động xã hội và chính trị. Ông từng là đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Vinh giai đoạn 1945-1947. Đến năm 1954, ông giữ vai trò Ủy viên Thường trực Ban Chấp hành Mặt trận Tổ quốc Liên khu 4. Sau đó, lương y Phó Đức Thành đảm nhiệm chức Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thị xã Vinh - Bến Thủy vào năm 1956. Cuối năm đó, ông được điều động về Bộ Y tế, tiếp tục cống hiến trong lĩnh vực Đông y và tham gia thúc đẩy việc thành lập Hội Đông y Việt Nam.

Đến năm 1969, Cao Sao Vàng chính thức ra đời với diện mạo quen thuộc và nhanh chóng phổ biến rộng rãi. Đặc biệt trong những năm 1980, sản phẩm không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn được xuất khẩu, mang về nguồn ngoại tệ đáng kể cho Việt Nam.

Thành phần của Cao Sao Vàng gồm các nguyên liệu quen thuộc như long não, sáp ong cùng nhiều tinh dầu thiên nhiên như bạc hà, quế, tràm, hương nhu. Nhờ đó, sản phẩm có tác dụng giữ ấm cơ thể, giảm đau, chống cảm và hỗ trợ điều trị nhiều triệu chứng thông thường, phù hợp cho cả người lớn và trẻ nhỏ khi sử dụng ngoài da.

Ông qua đời năm 1968 trong một tai nạn khi đi công tác, để lại nhiều đóng góp quan trọng cho ngành y học nước nhà. Với những đóng góp lớn, ông được người đời yêu mến, kính nể. Tên của ông còn được dùng để đặt cho một con đường ở Nghệ An.

Bên cạnh đó, cũng có ý kiến cho rằng Cao Sao Vàng chịu ảnh hưởng từ các sản phẩm dầu xoa nước ngoài như dầu cù là “con hổ trắng” của Singapore. Tuy nhiên, với việc sử dụng nguyên liệu bản địa và được phát triển dựa trên tri thức y học cổ truyền Việt Nam, Cao Sao Vàng vẫn mang đậm dấu ấn riêng.

Trải qua hơn nửa thế kỷ, Cao Sao Vàng không chỉ là một sản phẩm y dược thông dụng mà còn trở thành biểu tượng văn hóa gắn liền với đời sống người Việt. Hình ảnh chiếc hộp nhỏ bé ấy vẫn gợi nhớ về một thời kỳ khó khăn nhưng vẫn bền bỉ, đầy sức sống qua nhiều thế hệ.

Bài viết có tham khảo thông tin tại:

Lương y, doanh nhân Phó Đức Thành: Cha đẻ của dầu cao Sao Vàng - Đại biểu Nhân dân Nghệ An

'Cha đẻ' của cao Sao Vàng và cuộc đời sôi động gắn bó đất Nghệ An - Báo Nghệ An