Giá vàng đã giảm 15% trong tháng này, tạo ra một phép thử niềm tin đối với những người lạc quan về vàng. Diễn biến đó khiến một số người đặt câu hỏi về vai trò “trú ẩn an toàn” của kim loại quý này, trong bối cảnh chiến sự với Iran đe dọa gây xáo trộn nền kinh tế toàn cầu.

Đợt lao dốc diễn ra trong bối cảnh làn sóng bán tháo lan rộng trên cổ phiếu, trái phiếu và tiền tệ, buộc nhà đầu tư phải bán vàng để bù đắp thua lỗ ở các tài sản khác. Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã bán ra lượng vàng nắm giữ để hỗ trợ đồng nội tệ. Dù hoạt động bán ra của nước này không phải là yếu tố duy nhất gây áp lực lên giá, thị trường vẫn lo ngại rằng nếu chiến sự leo thang, một nhóm ngân hàng trung ương rộng hơn có thể bắt đầu bán vàng.

Giá vàng đã giảm 19% từ mức đỉnh chốt phiên hồi tháng 1 đến hết phiên giao dịch ngày thứ Năm - tiến sát ngưỡng 20% vốn thường được xem là dấu mốc khởi đầu của một thị trường giá xuống. Tuy nhiên, đến ngày thứ Sáu, nhà đầu tư đã quay trở lại, đẩy giá tăng khoảng 3%, khi một số nhà quản lý quỹ và ngân hàng cho rằng các yếu tố nền tảng như nợ công phình to và cục diện địa chính trị phân mảnh vẫn còn nguyên.

Ông George Efstathopoulos, nhà quản lý quỹ tại Fidelity International, nhận định đợt điều chỉnh này là “cơ hội mua vào” khi căng thẳng ở Trung Đông hạ nhiệt. Ông nói: “Rủi ro lạm phát, áp lực tài khóa và độ tin cậy của thị trường trái phiếu vẫn là những lực đẩy mang tính cấu trúc đối với vàng”.

Đà tăng gần 150% của vàng kể từ đầu năm 2023 bắt đầu từ các ngân hàng trung ương, khi họ đẩy mạnh mua vào sau vụ tài sản dự trữ ngoại hối của Nga bị phong tỏa, qua đó làm nổi bật rủi ro của việc để toàn bộ tài sản trong “rổ” đồng USD. Sau đó, các quỹ đầu cơ ồ ạt tham gia, rồi đến làn sóng nhà đầu tư cá nhân.

Ông Robin Brooks, cựu chiến lược gia ngoại hối của Brevan Howard và Goldman Sachs, hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings, cho rằng: “Về cơ bản, suốt nửa năm qua thị trường đã có một cơn sốt thực sự, và điều đó hẳn đã cuốn vào rất nhiều người”. Theo ông, điều đó đã tạo tiền đề cho đợt bán tháo mà thị trường đang trải qua hiện nay.

Gia tăng thêm áp lực đối với vàng, các nhà phân tích cũng cho rằng chiến sự với Iran có thể khiến các ngân hàng trung ương phải bán vàng, hoặc ít nhất là làm chậm lại tốc độ mua vào. Một số quốc gia đã tích lũy vàng lại là các nước nhập khẩu năng lượng, nên khi hóa đơn dầu và khí đốt tăng mạnh, số USD còn lại để tái phân bổ sang vàng sẽ ít đi.

Thổ Nhĩ Kỳ là một trong số đó. Nước này đã bán và hoán đổi hơn 8 tỷ USD vàng trong vòng 2 tuần sau khi chiến sự với Iran bùng phát, nhằm bảo vệ đồng lira. Các ngân hàng thường hoán đổi vàng lấy ngoại tệ, đồng thời cam kết sẽ mua lại sau đó, và phần lớn hoạt động lần này thuộc dạng như vậy.

Ông Robert Gottlieb, nhà bình luận thị trường và cựu giao dịch viên kim loại quý tại JPMorgan Chase, cho rằng các giao dịch hoán đổi vàng gần như không có, hoặc có rất ít, tác động đến giá. Lý do là ngân hàng thương mại thực hiện giao dịch với ngân hàng trung ương khó có khả năng bán lượng vàng mà họ thực chất chỉ đang nắm giữ như tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã bán ra một phần vàng theo hình thức bán đứt. Nếu diễn ra với quy mô lớn, động thái này sẽ tác động trực tiếp hơn nhiều đến giá vàng, đồng thời gây tổn hại mạnh hơn đến tâm lý thị trường, bởi các ngân hàng trung ương chính là lực mua trụ cột trong suốt chu kỳ tăng giá vừa qua.

Ở thời điểm hiện tại, xu hướng chung nhiều khả năng sẽ là tốc độ tích lũy vàng của các ngân hàng trung ương giảm xuống một nấc mới, hơn là đảo chiều hoàn toàn sang bán ra, theo ông Daniel Ghali, chiến lược gia hàng hóa tại TD Securities.

Cú sốc giá năng lượng phát sinh từ xung đột cũng đã đẩy lợi suất trái phiếu tăng lên, khiến vàng - tài sản không sinh lãi - trở nên kém hấp dẫn hơn. Đồng USD tăng mạnh cũng tạo thêm bất lợi cho những nhà đầu tư phải mua vàng bằng các đồng tiền khác.

Phần lớn hoạt động bán ra diễn ra thông qua các quỹ ETF được bảo chứng bằng vàng. Đây là kênh đầu tư phổ biến với cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức. Trong 14 tháng gần nhất, dòng vốn đã chảy vào các quỹ này ở 13 tháng, qua đó khuếch đại đà tăng 70% của vàng trong cùng giai đoạn. Nhưng trong tháng này, các quỹ ETF vàng đang trên đà ghi nhận mức rút vốn lớn nhất kể từ năm 2022 và đã xóa sạch toàn bộ lượng vốn vào từ đầu năm nay. Nhà đầu tư ETF thường đặc biệt nhạy cảm với biến động lãi suất.

Tuần trước, các quỹ đầu cơ cũng tham gia bán ra, hạ mức nắm giữ vàng xuống thấp nhất kể từ tháng 10, theo dữ liệu vị thế mới nhất. Mức độ rũ bỏ mạnh này khiến một số nhà đầu tư tin rằng phần lớn tổn thất của vàng có thể đã ở phía sau.

Ông Robert Minter, Giám đốc chiến lược đầu tư ETF tại Aberdeen Investments, nhận định: “Những đợt bán tháo trên thị trường cổ phiếu luôn khiến giá vàng điều chỉnh giảm nhẹ lúc đầu. Vàng đóng vai trò tài sản thế chấp để đáp ứng các lệnh gọi ký quỹ, nhưng thường đó chỉ là nhịp điều chỉnh nhỏ: lực bán dừng lại, giá ổn định rồi tiếp tục đi lên”.

Ông Max Layton, Giám đốc toàn cầu bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại Citigroup, nói trên Bloomberg TV rằng một khi các nhà đầu cơ bị “rũ” hết khỏi vị thế, ngân hàng này sẽ “cực kỳ lạc quan” với vàng. Ông cho biết Citi “tin tưởng” rằng 1 năm nữa giá vàng sẽ cao hơn mức hiện nay.

Một trong những câu chuyện chủ đạo nâng đỡ giá vàng trong năm 2025 là giao dịch chống mất giá tiền tệ. Theo luận điểm này, những quốc gia có nợ nần nặng nề như Nhật Bản, Pháp và Mỹ đã bước ra khỏi đại dịch mà hầu như không cho thấy quyết tâm siết chặt kỷ luật tài khóa. Khi đó, con đường duy nhất để bảo đảm khả năng thanh toán là lạm phát và đồng tiền suy yếu - xu hướng mà kim loại quý được cho là sẽ hưởng lợi.

Ông Brooks nói: “Tôi là một người miễn cưỡng chấp nhận luận điểm về xu hướng mất giá tiền tệ”, đồng thời chỉ ra mối tương quan trước đây giữa vàng và các đồng tiền trú ẩn an toàn như franc Thụy Sĩ như một bằng chứng cho tính hợp lý của lập luận này.

Dù vậy, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa tăng cường hành động quân sự nhằm vào Iran và Tehran trì hoãn phản hồi đối với các đề xuất đàm phán hòa bình, chiến sự ở Trung Đông lúc này đã khiến sự chú ý của nhà đầu tư tạm thời chuyển hẳn khỏi câu chuyện nợ công và thâm hụt ngân sách. Trong bối cảnh xung đột leo thang, đồng USD đã nổi lên như nơi trú ẩn an toàn tối thượng, tăng giá so với một rổ các đồng tiền khác.

Ông John Reade, chiến lược gia trưởng của Hội đồng Vàng Thế giới, nhận định: “Mọi người đang chốt bớt lợi nhuận vì câu chuyện của vàng trong năm 2025 hiện đã bị đẩy xuống hàng thứ yếu trong ngắn hạn. Điều đó không có nghĩa là những chủ đề dài hạn ấy đã biến mất. Chỉ là vào lúc này, chúng không còn là điều quan trọng nhất của bạn nữa”.