Nửa đầu năm 2026 đánh dấu một cột mốc chưa từng có đối với ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Theo dữ liệu từ tổ chức Mobility Global, những chiếc xe chỉ sử dụng động cơ đốt trong truyền thống đã đánh mất vị thế thống trị khi thị phần sụt giảm xuống mức 49%. Sự kiện này không đến từ một quá trình chuyển đổi êm đềm, mà bị thúc đẩy bởi cú sốc giá nhiên liệu sau những căng thẳng địa chính trị leo thang tại khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, bức tranh đằng sau sự lụi tàn của xe xăng lại phơi bày một thực tế phức tạp hơn nhiều về thói quen tiêu dùng và quyền lực của các chính sách nhà nước.

Cú sốc giá dầu và sự trỗi dậy của xe hybrid

Doanh số xe xăng thuần túy ghi nhận mức giảm 10%, tương đương 20,25 triệu chiếc được bán ra. Sự sụt giảm này thể hiện rõ rệt nhất tại hai thị trường tỷ đô là Trung Quốc và châu Âu, với mức lao dốc lần lượt là 26% và 13%. Trong khi đó, dòng xe thuần điện đạt mức tăng trưởng 12%, chạm mốc 6,87 triệu chiếc và chiếm 17% tổng thị phần toàn cầu. Con số này chính thức vượt qua ngưỡng 16%, cột mốc vốn được giới chuyên gia đánh giá là điểm bùng phát để một công nghệ mới bước vào giai đoạn phổ cập đại chúng.

Đáng chú ý, kẻ chiến thắng lớn nhất trong giai đoạn biến động lại không phải là xe thuần điện. Dòng xe lai hybrid ghi nhận mức tăng trưởng 10%, đạt 7,27 triệu chiếc và thâu tóm 18% thị trường toàn cầu. Kết quả này mang lại sự thở phào nhẹ nhõm cho các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản như Toyota hay Honda. Bước đi thận trọng khi kiên trì bám trụ với công nghệ điện hóa một phần của họ giờ đây tỏ ra đặc biệt hiệu quả, nhất là tại thị trường Bắc Mỹ khi người tiêu dùng bắt đầu e dè với bài toán chi phí sạc và phạm vi hoạt động của xe thuần điện. Dù vậy, tại lục địa già châu Âu, đà tăng trưởng 2% của Volvo lại là một lời cảnh báo rằng việc quá chậm trễ chuyển đổi sang xe thuần điện có thể khiến một số thương hiệu đánh mất lợi thế cạnh tranh.

Chính sách trợ giá

Dù xu hướng chung mang màu sắc tích cực cho năng lượng xanh, sự phân hóa giữa các khu vực lại cho thấy một câu chuyện hoàn toàn khác. Việc giá nhiên liệu hóa thạch tăng vọt tưởng chừng sẽ là bệ phóng hoàn hảo cho xe thuần điện, nhưng thực tế lại chứng minh chính sách hỗ trợ từ chính phủ mới là bàn tay vô hình điều tiết thị trường. Tại Trung Quốc, dù vẫn chiếm một nửa tổng doanh số xe điện toàn cầu, lượng xe bán ra thực tế đã giảm 3% sau khi các chính sách ưu đãi thuế bị cắt giảm hồi tháng Giêng.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại thị trường Bắc Mỹ khi doanh số xe thuần điện lao dốc tới 15%. Nguyên nhân trực tiếp đến từ quyết định chấm dứt khoản tín dụng thuế xe điện liên bang vào tháng 9 năm 2025. Hậu quả là hàng loạt hãng xe nội địa phải thu hẹp quy mô, điển hình như General Motors đã phải cắt giảm tới 75% sản lượng dự kiến của dòng xe Bolt. Trái ngược hoàn toàn, khu vực châu Âu lại chứng kiến mức tăng trưởng 32% của xe điện hóa. Tại 31 quốc gia châu Âu, doanh số xe điện đã chính thức vượt mặt xe xăng trong nửa đầu năm, minh chứng cho việc duy trì các chính sách hỗ trợ kết hợp cùng giá nhiên liệu đắt đỏ sẽ thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi của người tiêu dùng.

Phân tích về bức tranh nghịch lý này, Phó giám đốc tại Mobility Global là ông Yoshiaki Kawano cho biết: "Quá trình tiếp nhận xe điện từng chững lại trong khi xe hybrid lên ngôi do các đợt cắt giảm trợ cấp. Tuy nhiên, giá dầu tăng cao đã khiến người dùng đánh giá lại lợi thế về chi phí vận hành của xe điện. Rất ít khách hàng mua xe điện muốn quay lại sử dụng xe xăng. Khi giá thành sản xuất tiếp tục giảm, nhu cầu thực chất của người dùng sẽ dần thay thế động lực từ các khoản trợ cấp".

Làn sóng phương Đông

Trong bối cảnh các thị trường truyền thống đang chật vật với bài toán chính sách, các quốc gia mới nổi lại trở thành mảnh đất màu mỡ cho sự bứt tốc của các hãng xe Trung Quốc. Tại Đông Nam Á, doanh số xe điện hóa tăng phi mã 81%, đạt 350.000 chiếc chỉ trong sáu tháng đầu năm. Tương tự, khu vực châu Đại Dương cũng ghi nhận mức tăng trưởng hơn gấp đôi, vượt mốc 110.000 xe. Sự trỗi dậy này biến khu vực châu Á Thái Bình Dương thành điểm nóng mới của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, có tới 55% lượng xe thuần điện và xe lai sạc điện được bán ra ngoài biên giới Mỹ, châu Âu và Trung Quốc có nguồn gốc nhập khẩu từ xứ tỷ dân. Các thương hiệu Trung Quốc hiện đang thâu tóm tới 60% doanh số xe năng lượng mới trên toàn cầu. Đơn cử như BYD, thương hiệu dẫn đầu phân khúc này, đã báo cáo mức tăng trưởng doanh số nước ngoài lên tới 154% chỉ tính riêng trong tháng Chín vừa qua.

Việc xe xăng đánh mất một nửa thị phần toàn cầu là một dấu mốc mang tính biểu tượng, nhưng giới quan sát vẫn giữ góc nhìn thận trọng. Con số này hiện chỉ thống kê các phương tiện sử dụng xăng thuần túy, chưa bao gồm xe động cơ diesel hạng nặng. Hơn nữa, chất xúc tác chính là cú sốc giá dầu hoàn toàn có thể hạ nhiệt trong chu kỳ ngắn hạn. Dù vậy, bức tranh chung đã phác họa rõ nét một trật tự mới. Tương lai của ngành công nghiệp ô tô giờ đây không chỉ phụ thuộc vào biến động tại các trạm nhiên liệu, mà đang bị chi phối mạnh mẽ bởi các quyết sách chính trị, sự xoay trục của thị trường châu Âu và sức bành trướng không thể chối cãi từ các nhà sản xuất phương Đông.