Gạo Việt bứt phá tại thị trường khó tính

Thị Trường • 20/11/2026 15:16

Trong bối cảnh giá gạo thế giới tăng cao trước nguy cơ El Niño đạt cường độ lịch sử và nguồn cung thắt chặt cuối vụ, gạo Việt Nam đang ghi nhận lợi thế cạnh tranh lớn tại các thị trường nhập khẩu trọng điểm như Hàn Quốc, Philippines, đồng thời thiết lập mặt bằng giá xuất khẩu mới và hoàn thiện hành lang pháp lý để tăng trưởng bền vững.

but_1795162517.jpeg
Gạo Việt bứt phá tại thị trường khó tính.

Thắng lớn nhờ lợi thế chất lượng trước biến động nguồn cung toàn cầu

Thị trường gạo quốc tế đang chứng kiến làn sóng tăng giá mạnh mẽ do lo ngại về an ninh lương thực. Theo bản tin ngày 12/11/2026 của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA), hiện tượng El Niño đang hình thành có gần 60% khả năng đạt cường độ lịch sử kể từ năm 1950 và duy trì đến quý I/2027.

Tác động thời tiết cực đoan cùng chi phí nhiên liệu, phân bón leo thang do xung đột tại Iran đã đẩy Chỉ số Gạo trắng Oryza (WRI) kết thúc tuần thứ hai tháng 11/2026 lên mức 502 USD/tấn, tăng 114 USD/tấn so với cùng kỳ năm 2025. Cùng lúc, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu giảm 2,3%, trong khi xuất khẩu của hai cường quốc là Ấn Độ và Thái Lan lần lượt sụt giảm 1 triệu tấn và 200.000 tấn.

Tận dụng khoảng trống nguồn cung và đà giảm xuất khẩu từ các đối thủ cạnh tranh, gạo Việt Nam đã tạo dấu ấn bứt phá tại thị trường Đông Bắc Á vốn nổi tiếng khắt khe. Tại đợt đấu thầu nhập khẩu gạo theo hạn ngạch thuế quan (TRQ) lần thứ tám năm 2026 do Hàn Quốc tổ chức ngày 29/10, các doanh nghiệp Việt Nam đã xuất sắc trúng thầu 35.000 tấn gạo tấm hạt dài với mức giá 413–468 USD/tấn, chiếm áp đảo trong tổng lượng trao thầu 45.600 tấn (vượt xa mức 5.600 tấn của Thái Lan và 5.000 tấn của Hoa Kỳ).

Thắng lợi này diễn ra đúng thời điểm sản lượng gạo năm 2026 của Hàn Quốc giảm năm thứ năm liên tiếp xuống mức thấp nhất kể từ năm 2020 là 3,508 triệu tấn do thu hẹp diện tích canh tác và nắng nóng kéo dài, buộc nước này phải chi 4.000 tỷ won thu mua 400.000 tấn gạo bổ sung dự trữ quốc gia. Bên cạnh Hàn Quốc, nhu cầu nhập khẩu tại khu vực Đông Bắc Á tiếp tục sôi động khi Nhật Bản lên kế hoạch đấu thầu liên tiếp hàng chục nghìn tấn gạo trong tháng 11 theo cơ chế mua bán đồng thời (SBS), khuôn khổ CPTPP và đấu thầu quốc tế.

Song song với bước tiến tại Hàn Quốc, sức mua phục hồi mạnh mẽ từ Philippines – thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam – cũng tạo lực đẩy quan trọng. Trong tháng 11, Philippines đã cấp phép nhập khẩu 300.000 tấn gạo từ Việt Nam với sự chuyển dịch chiến lược sang phân khúc gạo thơm 25% tấm thay vì gạo trắng 5% tấm truyền thống, đồng thời được dự báo nâng tổng nhu cầu nhập khẩu lên tới 5,6 triệu tấn trong năm 2027.

Tương quan cung - cầu tích cực giúp giá gạo xuất khẩu của Việt Nam liên tục bứt tốc. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), giá gạo trắng 5% tấm đã tăng gần 9% chỉ trong vài tuần, từ mức 440–450 USD/tấn giữa tháng 10 lên 480–490 USD/tấn vào đầu tháng 11. Đến ngày 18/11, giá gạo thơm 5% tấm giữ vững ở mức 515–520 USD/tấn, gạo Jasmine đạt 570–574 USD/tấn và gạo thơm 100% tấm tăng lên 410–414 USD/tấn. Đà phục hồi cuối năm này có ý nghĩa then chốt giúp bù đắp kết quả lũy kế 10 tháng năm 2026 (đạt 6,8 triệu tấn với kim ngạch 3,31 tỷ USD, giảm 4,6% về lượng và 9,7% về giá trị so với cùng kỳ), tạo cơ sở để ngành gạo hướng tới mục tiêu giá xuất khẩu bình quân vượt mốc 500 USD/tấn.

Đổi mới thể chế điều hành để giữ vững đà tăng trưởng bền vững

Sự khởi sắc của thị trường xuất khẩu kéo theo giá thu mua lúa gạo nội địa tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long tăng nóng từ 17% đến 25% trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, biến động giá nguyên liệu đầu vào quá nhanh đang tạo áp lực chi phí lớn cho các doanh nghiệp đã ký hợp đồng xuất khẩu từ trước, cũng như các ngành chế biến thực phẩm và dịch vụ ăn uống trong nước.

Trước yêu cầu vừa bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, vừa phát triển xuất khẩu bền vững, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 65/2026/TT-BCT quy định chi tiết Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu gạo. Quy định mới thiết lập cơ chế luân phiên minh bạch khi có từ hai thương nhân trở lên làm đầu mối tại một thị trường, theo đó các đầu mối được trực tiếp xuất khẩu 20% lượng gạo trong hợp đồng tập trung (thương nhân trực tiếp ký kết thực hiện 2/3 lượng gạo này, 1/3 còn lại chia đều cho các đầu mối khác).

Việc phân bổ chỉ tiêu ủy thác được thực hiện chặt chẽ trên cơ sở rà soát của UBND cấp tỉnh và sự phối hợp giữa Bộ Công Thương với Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Các thương nhân không thực hiện được chỉ tiêu phải báo cáo trả lại bằng văn bản trong vòng 3 ngày để điều chuyển kịp thời, đặc biệt từ ngày 1/1/2028 sẽ chính thức áp dụng cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm để ưu tiên phân bổ chỉ tiêu cho doanh nghiệp có năng lực thực chất.

Nhìn về giai đoạn tới, dù chất lượng và thương hiệu gạo thơm, gạo đặc sản Việt Nam đã khẳng định được vị thế vững chắc ở phân khúc giá cao, ngành lúa gạo vẫn đối diện nhiều thách thức hệ thống. Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, biến đổi khí hậu cùng nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long dưới tác động của El Niño kéo dài sang năm 2027, bên cạnh những biến số từ chính sách xuất khẩu của Ấn Độ, sẽ chi phối mạnh mẽ triển vọng thị trường.

Để hóa giải rủi ro và duy trì lợi thế cạnh tranh, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ các giải pháp trọng tâm. Trong đó, công tác phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu phải bảo đảm công khai, minh bạch, ưu tiên nguồn lực cho các thương nhân uy tín; đồng thời tăng cường chuỗi liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm xây dựng vùng nguyên liệu tập trung đạt chuẩn. Các doanh nghiệp cũng cần đẩy mạnh công tác dự báo, bám sát cân đối cung - cầu nội địa và mùa vụ quốc tế để chủ động nguồn hàng, bảo đảm tiến độ giao hàng và tránh tâm lý chạy theo những đợt tăng giá ngắn hạn.

Phạm Anh