Thách thức từ các quy định mới của thị trường quốc tế

Tại Hội nghị “Cập nhật và phổ biến thông tin các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Nghị định số 280 của Trung Quốc”, các chuyên gia cảnh báo về những rào cản kỹ thuật mới. Việc tham gia các hiệp định tự do mở ra dư địa lớn cho nông sản Việt Nam, nhưng đi kèm là yêu cầu khắt khe từ nước nhập khẩu về kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Trong xu thế minh bạch hóa, đáp ứng tiêu chuẩn SPS đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì thị trường.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng khẳng định: “Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đã mở ra nhiều cơ hội quan trọng cho nông sản Việt Nam tiếp cận sâu rộng hơn với thế giới. Việc đáp ứng các yêu cầu SPS không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành nông nghiệp. Xu thế thương mại hiện nay đòi hỏi sản xuất phải minh bạch hơn, chuẩn hóa hơn và kiểm soát chất lượng theo chuỗi giá trị”.

Đối với thị trường Trung Quốc, hệ thống quản lý thực phẩm nhập khẩu đang được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ và đồng bộ hơn. Đáng chú ý là sự thay đổi trong phương thức đăng ký cơ sở sản xuất, yêu cầu sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ phía cơ quan quản lý đến các doanh nghiệp và hợp tác xã. Nghị định mới có tác động trực tiếp tới toàn bộ chuỗi sản xuất đang xuất khẩu sang thị trường tỷ dân, đòi hỏi thay đổi toàn diện trong việc chuẩn bị hồ sơ và đáp ứng điều kiện sản xuất thực tế để tránh rủi ro gián đoạn hàng hóa.

Ông Nguyễn Tử Hải, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng An toàn thực phẩm môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết: “Ngày 14-10-2025, Tổng cục Hải quan Trung Quốc ban hành Nghị định số 280 quy định về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm ở nước ngoài, có hiệu lực từ ngày 1-6-2026, thay thế Nghị định số 248. Đây là thay đổi quan trọng trong phương thức quản lý thực phẩm nhập khẩu mới của Trung Quốc, tác động trực tiếp đến cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, chế biến của Việt Nam đang hoặc sẽ xuất khẩu sang thị trường này”.

Giải pháp nâng cao năng lực tuân thủ cho chuỗi giá trị

Để giải quyết các nút thắt kỹ thuật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nâng cao năng lực thực thi SPS là nhiệm vụ trọng tâm nhằm chuyển dịch tư duy quản trị. Các cục chuyên ngành cần xây dựng hướng dẫn chi tiết, công khai biểu mẫu chuẩn để doanh nghiệp dễ dàng thực hiện. Việc kiện toàn tổ chức bộ máy tại địa phương và phân công rõ trách nhiệm cho từng sở ngành sẽ giúp hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời, tránh tình trạng phải tìm kiếm nhiều đầu mối. Sự phối hợp đồng bộ sẽ tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng, giúp nông sản Việt đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng chỉ đạo: “Nâng cao năng lực thực thi SPS là nhiệm vụ trọng tâm nhằm chuyển từ tư duy đáp ứng yêu cầu thị trường sang chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch. Tôi đề nghị các địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp chủ động rà soát toàn bộ chuỗi sản xuất; tăng cường kiểm soát chất lượng; chuẩn hóa hồ sơ, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc để nâng cao khả năng thích ứng”.

Sự đồng hành của chính quyền trong việc nâng cao nhận thức cho các chủ thể sản xuất là yếu tố quan trọng để hiện thực hóa các cam kết quốc tế. Tại các vùng sản xuất nông sản trọng điểm như Tây Nguyên hay Đông Nam Bộ, việc xây dựng vùng nguyên liệu an toàn là nhiệm vụ cấp thiết để giữ vững vị thế cho các mặt hàng chủ lực như cà phê và hồ tiêu. Hội nghị đã trở thành cầu nối để các đại biểu chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn kỹ thuật. Đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng ngay từ khâu canh tác sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh: “Việc phối hợp tổ chức hội nghị lần này là vô cùng quan trọng và cần thiết, nhằm nâng cao nhận thức và năng lực thực thi các quy định SPS trong RCEP và các quy định mới của thị trường Trung Quốc. Đây là cơ hội để các đại biểu cùng trao đổi, chia sẻ những kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp để giải quyết những khó khăn, vướng mắc, hướng tới mục tiêu tiếp tục nâng cao giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của địa phương cũng như cả nước”.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng tin tưởng rằng: “Ngay sau hội nghị này, các cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất sẽ cập nhật đầy đủ các yêu cầu mới, đồng thời nâng cao năng lực tuân thủ quy định SPS, chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường Trung Quốc và các nước thành viên RCEP; qua đó góp phần thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam theo hướng an toàn, chất lượng, minh bạch và bền vững. Việc phối hợp chặt chẽ sẽ giúp tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, xuất khẩu”.