Đòn bẩy số hóa và câu chuyện làng nghề

Theo Báo Hànộimới, khi chưa có thương mại điện tử, sản phẩm của các làng nghề, hợp tác xã và hộ kinh doanh nhỏ chủ yếu chỉ được tiêu thụ trong phạm vi địa phương. Nhưng nay, với các phiên livestream bán hàng thu hút hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người quan tâm trên mạng xã hội, “cánh cửa” để sản phẩm của Hà Nội vươn ra thị trường thế giới đang rộng mở hơn bao giờ hết. Có thể nói, chuyển đổi số đang dần được đo đếm bằng những kết quả cụ thể: Sản phẩm bán được, đơn hàng tăng, thị trường mở rộng và người sản xuất từng bước thay đổi cách kinh doanh.

Từ những khối gỗ mộc, qua bàn tay và kinh nghiệm của người thợ, các sản phẩm đồ thờ Sơn Đồng được hình thành, mang theo kỹ thuật và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại, giữ nghề hôm nay không chỉ là câu chuyện của người thợ trong xưởng mà còn là câu chuyện về cách đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng.

Tại làng nghề Sơn Đồng, livestream đang mở thêm một kênh giới thiệu sản phẩm và kể câu chuyện của người làm nghề. Qua màn hình điện thoại, người xem có thể nghe nghệ nhân giới thiệu về chất liệu, kỹ thuật và những giá trị văn hóa phía sau từng sản phẩm. Từ đó, khoảng cách từ xưởng sản xuất đến người tiêu dùng được rút ngắn. Câu chuyện của Sơn Đồng cũng là câu chuyện đang diễn ra ở nhiều địa phương khác của Hà Nội. Làng nghề hương truyền thống Văn Trai Thượng, xã Phượng Dực, có lịch sử hơn 100 năm, lần đầu tham gia Chương trình Khuyến mại tập trung thành phố Hà Nội và Tháng khuyến mại số năm 2026.

Bên cạnh trưng bày trực tiếp, các hộ sản xuất kết hợp livestream để quảng bá, bán hàng, kỳ vọng đưa sản phẩm hương truyền thống đến người tiêu dùng ở nhiều tỉnh, thành phố. Trưởng thôn Văn Trai Đinh Thị Tuyền chia sẻ, khi điện thoại thông minh và mua sắm trực tuyến ngày càng phổ biến, việc kết hợp khuyến mại với các nền tảng bán hàng trực tuyến giúp sản phẩm có cơ hội tiếp cận lượng khách hàng đông hơn, ở nhiều địa phương hơn.

Nhìn rộng hơn, Hà Nội có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề cùng nguồn lực phong phú về sản phẩm, văn hóa, tri thức bản địa và các giá trị truyền thống, tiêu biểu như các làng nghề lụa Vạn Phúc, nón lá Tri Lễ, Dân Hòa; gốm Bát Tràng; mây, tre đan Phú Vinh, Phú Nghĩa... Đây là tiềm năng đáng kể để thương mại số phát triển gắn với các sản phẩm đặc trưng của Thủ đô.

Bà Trần Thị Tân - Giám đốc Trách nhiệm xã hội TikTok Shop Việt Nam cho rằng, thông qua video ngắn, livestream và nội dung sáng tạo, người tiêu dùng không chỉ biết đến sản phẩm mà còn có cơ hội tìm hiểu câu chuyện, giá trị văn hóa và đặc trưng của từng địa phương. Giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở bản thân sản phẩm mà còn ở những câu chuyện được kể phía sau.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với hàng hóa làng nghề. Một sản phẩm thủ công khó có thể cạnh tranh chỉ bằng giá với hàng sản xuất công nghiệp. Giá trị của sản phẩm còn nằm ở kỹ thuật, thời gian lao động, tay nghề và câu chuyện văn hóa. Khi những yếu tố ấy được truyền tải đúng cách trên môi trường số, sản phẩm có thêm cơ hội tìm được những nhóm khách hàng phù hợp.

Giải pháp phát triển bền vững thị trường số

Từ đây, livestream không còn đơn thuần là một phương thức bán hàng mà trở thành một cách để người sản xuất học cách giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và quan sát thị trường. Nếu livestream chỉ tạo ra một vài đợt bán hàng sôi động, hiệu quả sẽ khó duy trì bền vững. Giá trị lớn hơn của chuyển đổi số nằm ở chỗ người sản xuất có thể hình thành năng lực kinh doanh mới và biến công cụ số thành một kênh thị trường thường xuyên. Câu chuyện tại xã Phú Xuyên là một ví dụ. Địa phương có nhiều nghề truyền thống như khảm trai, giày da, đồ gỗ mỹ nghệ, đan lưới cùng các mặt hàng nông sản đặc trưng.

Thay vì để từng hộ tự xoay xở, chính quyền, các đoàn thể và tổ công nghệ số cộng đồng cùng tham gia kết nối sản phẩm với thị trường. Trong một phiên livestream giới thiệu sản phẩm OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) và đồ gỗ mỹ nghệ, chương trình thu hút 12.805 lượt xem, hơn 800 lượt tương tác cùng nhiều liên hệ tư vấn mua hàng. Với một phiên khác, hơn 60 mặt hàng nông sản chế biến được giới thiệu tới hơn 11.000 lượt người xem trên các nền tảng Facebook, YouTube và các fanpage địa phương.

Sau phiên livestream, số lượng đơn hàng của Hợp tác xã Tâm Anh tăng khoảng 60% so với trước đó. Đáng chú ý, lãnh đạo xã Phú Xuyên trực tiếp tham gia các phiên livestream. Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thành Chung khẳng định, việc cán bộ tham gia không phải để làm thay người dân hay chạy theo trào lưu, mà nhằm tạo thêm niềm tin cho người tiêu dùng về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, qua đó tạo điểm tựa uy tín cho các cơ sở sản xuất khi tiếp cận thị trường ngoài địa bàn.

Từ 4 phiên livestream tại Xuân Mai hay những hoạt động thường xuyên ở Phú Xuyên, một mô hình kết nối đang dần hình thành: Chính quyền đóng vai trò bệ đỡ, người sản xuất chủ động đưa sản phẩm ra thị trường, còn nền tảng số trở thành cầu nối trực tiếp với người tiêu dùng. Để mô hình ấy đi xa hơn, điều cần thiết không chỉ là có thêm nhiều phiên livestream. Người sản xuất phải từng bước chuẩn hóa sản phẩm, minh bạch nguồn gốc, chất lượng và giá bán; đồng thời nâng cao kỹ năng xây dựng nội dung, vận hành gian hàng, thanh toán, chăm sóc khách hàng và truy xuất nguồn gốc. Hạ tầng thương mại, logistics và các phương thức thanh toán số cũng cần được kết nối đồng bộ.

Đây cũng là định hướng đang được thành phố Hà Nội đặt ra khi gắn chương trình khuyến mại với thương mại điện tử, kinh tế số và thanh toán không dùng tiền mặt. Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Nguyễn Thế Hiệp lưu ý, chương trình khuyến mại tập trung không chỉ là hoạt động mua sắm đơn thuần mà hướng tới phát triển thị trường trong nước, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hình thành văn hóa tiêu dùng hiện đại. Trong đó, yêu cầu về chất lượng hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ, công khai giá bán và mức ưu đãi, cũng như bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày càng trở nên quan trọng. Bởi khi thị trường được mở rộng nhờ công nghệ, niềm tin của khách hàng cũng trở thành một yếu tố quyết định khả năng giữ vững thị trường.