Cuối tháng 10 năm 2026, những cánh đồng ven biển tại thôn Trại Vực, xã Chí Minh, thành phố Hải Phòng lại rực sáng ánh đèn trong đêm. Dọc các con mương thủy lợi, người dân tấp nập chăng lưới tại cửa cống để đón từng mẻ rươi theo con nước nổi lên. Khung cảnh tất bật này đánh dấu một mùa vụ bội thu, đồng thời khẳng định giá trị thực tế của mô hình nông nghiệp sinh thái. Nông dân tại đây không sống dựa vào hạt thóc, mà dùng cây lúa để nuôi dưỡng một mỏ vàng thực sự dưới lòng đất.

Chấp nhận giảm năng suất lúa để đón lộc trời

Gia đình ông Trần Văn Sung tại thôn Trại Vực là một câu chuyện tiêu biểu cho tư duy sản xuất mới. Nhận thấy tiềm năng từ rươi, ông đã mạnh dạn tích tụ hơn 10 mẫu ruộng với tổng số vốn đầu tư lên tới 2,3 tỷ đồng. Trên diện tích rộng lớn này, mỗi năm ông chỉ cấy duy nhất một vụ lúa chiêm bằng giống ST25 do doanh nghiệp cung cấp. Mục đích chính của việc cấy lúa không phải để lấy thóc, mà để tạo độ che phủ, cải tạo đất và duy trì môi trường lý tưởng cho rươi sinh sôi.

Để làm được điều này, gia đình ông Sung tuyệt đối nói không với phân bón hóa học và thuốc trừ sâu. Thay vào đó, ông sử dụng phân gà trộn trấu ủ hoai mục ít nhất một năm, kết hợp cùng các loại chế phẩm sinh học an toàn. Cách làm cực đoan này khiến năng suất lúa tụt giảm thê thảm, chỉ còn khoảng 150 kg mỗi sào so với mức 270 đến 300 kg của những ruộng canh tác thông thường.

Bù lại, phần doanh thu từ rươi lại vượt xa trí tưởng tượng của nhiều người. Chỉ trong tối ngày 30 tháng 10, gia đình ông thu hoạch gần 2 tấn rươi, bỏ túi ngay 260 triệu đồng. Ước tính đến hết vụ, sản lượng rươi sẽ mang về cho gia đình lão nông này khoảng 500 triệu đồng. Con số này lớn gấp hàng chục lần so với việc bán thóc tươi cho doanh nghiệp với mức giá 10.000 đồng mỗi kg.

Nghịch lý được mùa rớt giá trên thị trường

Tương tự ông Sung, gia đình bà Nguyễn Thị Hà cũng xem hơn 6 sào ruộng lúa rươi là nồi cơm chính của gia đình. Để rươi béo mập, sau khi gặt lúa, bà giữ nguyên rơm rạ trên mặt ruộng để bổ sung chất hữu cơ tự nhiên. Thậm chí, bà còn rắc thêm trấu, ngô đập dập, tương và cải bắp nhằm đa dạng hóa nguồn thức ăn cho sinh vật dưới bùn.

Năm nay, thời tiết thuận lợi giúp rươi nổi đồng loạt và cho sản lượng cao kỷ lục. Tuy nhiên, quy luật cung cầu nghiệt ngã lập tức phát huy tác dụng khi giá bán rớt thảm hại. Nếu như năm 2016, thương lái từng tranh nhau mua với giá 500.000 đến 550.000 đồng mỗi kg, thì đến năm 2025 chỉ còn khoảng 200.000 đến 220.000 đồng và vụ mùa năm nay rớt xuống dưới 150.000 đồng.

Bà Hà thản nhiên chia sẻ về sự lên xuống của thị trường này. "Giá rươi biến động như giá vàng, thậm chí như giá chứng khoán. Có khi 7 giờ tối giá đang ở mức này, nhưng đến 10 giờ đã thay đổi. Vì vậy, rất khó dự đoán giá bán những ngày tiếp theo". Dù doanh thu bị thu hẹp đáng kể do trượt giá, những người nông dân như bà Hà hay ông Sung vẫn bám trụ với nghề, bởi biên lợi nhuận từ loài sinh vật tự nhiên này vẫn hấp dẫn hơn bất kỳ loại cây trồng nào khác.

Chỉ báo sinh thái và sự hồi sinh của đất

Phía sau những mẻ rươi là cả một câu chuyện dài về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Ông Nguyễn Thanh Phông, một cựu cán bộ xã đang quản lý 5 ha ruộng rươi, bùi ngùi nhớ lại giai đoạn tăm tối từ năm 1995 đến 2015. Khi đó, phong trào lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật đã tàn phá nghiêm trọng hệ sinh thái đồng ruộng, khiến sản lượng rươi suy kiệt chỉ còn 3 đến 5 kg mỗi sào.

Mọi thứ thực sự thay đổi vào năm 2017 khi Công ty RuEco bước vào đồng hành cùng nông dân thôn Trại Vực. Một quy trình canh tác lúa sinh thái nghiêm ngặt được thiết lập, buộc người dân phải quy hoạch lại vùng sản xuất và kiểm soát chặt chẽ nguồn nước ra vào. Đất đai dần được giải độc, hệ vi sinh vật phục hồi và rươi bắt đầu quay trở lại như một phần thưởng xứng đáng cho những nỗ lực làm nông nghiệp tử tế.

Bà Phạm Kiều Oanh, nhà sáng lập Công ty RuEco, nhận định sự xuất hiện dày đặc của rươi chính là tấm huy chương sinh thái uy tín nhất dành cho đồng ruộng. Khác với đất trồng cạn dùng giun đất làm thước đo, năng suất rươi tại các vùng ven biển là bằng chứng không thể chối cãi cho thấy môi trường đất và nước đã thực sự sạch. Mô hình lúa rươi tại Hải Phòng mang lại nguồn thu nhập bền vững cho hàng trăm hộ nông dân, đồng thời thiết lập lại sự cân bằng cho hệ sinh thái vùng ven biển.