Thị trường xuất khẩu nông sản khu vực Đông Nam Á đang chứng kiến một cuộc chạy đua khốc liệt xoay quanh loại trái cây vua. Miếng bánh tỷ đô tại Trung Quốc từ lâu vốn là sân chơi chính của người Thái và sự bứt tốc mạnh mẽ của người Việt. Tuy nhiên cục diện này đang có dấu hiệu thay đổi khi Philippines chính thức bước vào cuộc đua với những toan tính chiến lược hoàn toàn khác biệt. Quốc gia này không chọn cách đối đầu trực tiếp bằng sản lượng mà dùng chính đặc sản bản địa để tạo ra một lối đi riêng trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Theo số liệu từ Hiệp hội Xuất khẩu Sầu riêng Philippines, quốc gia này hiện nắm trong tay khoảng 15.000 ha diện tích canh tác sầu riêng. Sản lượng thu hoạch dự kiến chạm mốc 150.000 tấn trong niên vụ kéo dài từ năm 2026 đến 2027. Đáng chú ý là có tới gần một nửa tổng sản lượng này được giới chuyên môn đánh giá là đạt chuẩn để phục vụ mục tiêu xuất khẩu sang các thị trường khó tính.

Trung Quốc hiện vẫn là thỏi nam châm thu hút tới 90% tổng lượng sầu riêng xuất ngoại của Philippines. Dù vậy sự hiện diện của họ tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vẫn còn vô cùng khiêm tốn với mức thị phần chưa chạm mốc 1%. Sự lép vế này xuất phát từ việc Thái Lan đã cắm rễ quá sâu với giống Monthong, Việt Nam cũng đang dùng chính Monthong để đẩy mạnh xuất khẩu, trong khi Malaysia lại định vị thành công phân khúc cao cấp bằng thương hiệu Musang King.

Thay vì lao vào cuộc chiến dìm giá với những gã khổng lồ, ngành nông nghiệp Philippines quyết định chọn Golden Puyat làm vũ khí chiến lược. Đây vốn là một giống sầu riêng phổ biến tại thị trường nội địa nhưng lại mang những hương vị đặc trưng riêng biệt. Việc xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu xoay quanh Golden Puyat được kỳ vọng sẽ giúp họ tạo ra một ngách tiêu dùng mới, tránh việc phải đối đầu trực tiếp với những giống sầu riêng đã định hình sẵn vị thế trong tâm trí khách hàng tỷ dân.

Khát vọng của quốc gia láng giềng này không chỉ dừng lại ở biên giới Trung Quốc. Các doanh nghiệp xuất khẩu của họ đang ráo riết tìm kiếm cơ hội thâm nhập vào hàng loạt thị trường tiềm năng như Singapore, Nhật Bản, châu Âu và cả khu vực Bắc Mỹ. Tại triển lãm nông sản quốc tế Asia Fruit Logistica, những trái sầu riêng mang nhãn mác Philippines đã thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới thương gia phương Tây. Động thái này cho thấy nỗ lực đa dạng hóa thị trường để tránh rủi ro phụ thuộc vào một điểm đến duy nhất.

Tuy nhiên tham vọng này đang vấp phải một rào cản vật lý khổng lồ mang tên hạ tầng logistics. Phần lớn diện tích trồng sầu riêng của Philippines nằm tập trung tại khu vực Mindanao, một hòn đảo cách rất xa các trung tâm cảng biển và đầu mối xuất khẩu chính. Việc vận chuyển những trái sầu riêng tươi từ vườn trồng vượt qua các tuyến đường nội địa phức tạp để lên tàu vươn ra quốc tế đang làm đội chi phí lên rất cao. Đây là nút thắt lớn nhất mà họ buộc phải tháo gỡ nếu muốn cạnh tranh sòng phẳng về biên lợi nhuận với các quốc gia nằm trên khối lục địa.

Trong lúc đối thủ đang loay hoay tìm chỗ đứng, sầu riêng Việt Nam vẫn tiếp tục chu kỳ tăng trưởng nóng trên bản đồ thương mại quốc tế. Dữ liệu từ cơ quan hải quan cho thấy chỉ trong tháng 7 năm 2026, kim ngạch xuất khẩu loại quả này đã mang về 681 triệu USD. Tính chung trong bảy tháng đầu năm, con số này vọt lên mức 1,77 tỷ USD, đánh dấu mức tăng trưởng 47,1% và gánh vác tới gần 37% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành rau quả.

Trung Quốc vẫn là điểm đến khổng lồ khi hấp thụ tới 1,65 tỷ USD sầu riêng từ Việt Nam, chiếm tỷ trọng 93,5% tổng kim ngạch. Cánh cửa xuất khẩu chính ngạch càng mở rộng hơn khi cơ quan hải quan nước bạn vừa phê duyệt thêm hàng trăm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đạt chuẩn. Không ngủ quên trên chiến thắng, ngành nông nghiệp Việt Nam cũng đang từng bước đưa sầu riêng thâm nhập thị trường Ấn Độ, tạo ra một van xả dự phòng mang tính chiến lược cho tương lai.

Sự trỗi dậy của Philippines mang đến một thông điệp rõ ràng rằng miếng bánh tại Trung Quốc sẽ ngày càng chật chội. Cục diện cạnh tranh giờ đây không chỉ đơn thuần là cuộc đua về quy mô sản lượng giữa các quốc gia mà đã nâng cấp thành cuộc chiến về bản sắc thương hiệu của từng giống loài. Để bảo vệ mục tiêu xuất khẩu 4 tỷ USD trong năm 2026 và những năm tiếp theo, sầu riêng Việt Nam buộc phải giải quyết triệt để bài toán kiểm soát chất lượng đồng đều, thay vì chỉ tập trung đếm số lượng container vượt biên giới mỗi ngày.