Nauru - quốc đảo có diện tích nhỏ nhất thế giới, đang xem xét đổi tên quốc gia thành Naoero. Trong bài phát biểu trước Quốc hội vào tháng 01, Tổng thống David Adeang cho biết việc đổi tên sẽ giúp “phản ánh đầy đủ hơn di sản, ngôn ngữ và bản sắc dân tộc của chúng ta”.

Đề xuất này đã được Quốc hội Nauru thông qua với sự đồng thuận tuyệt đối từ các nghị sĩ. Bước tiếp theo, quốc đảo có khoảng 13.000 dân sẽ tổ chức trưng cầu dân ý để quyết định liệu tên gọi mới có được chính thức áp dụng hay không.

“Naoero” phát âm là “Nau-ê-rô”, là tên gọi mà người dân địa phương sử dụng để chỉ đất nước mình bằng ngôn ngữ bản địa. Trong khi đó, “Nauru”, thường được phát âm là “Nau-ru”, trở thành tên chính thức do tên gọi nguyên bản được cho là khó phát âm đối với người nước ngoài.

Theo giải thích của Chính phủ Nauru, việc thay đổi tên gọi trong quá khứ “không phải là lựa chọn của chúng tôi mà xuất phát từ sự thuận tiện”. Chính phủ nước này cũng cho biết tên bản địa không được giữ nguyên vì “người nước ngoài không thể phát âm chính xác”.

Nằm biệt lập giữa Thái Bình Dương, cách Australia khoảng 3.000km về phía đông bắc, Nauru có diện tích chỉ 21km², tương đương khu Westminster của London. Trong suốt lịch sử, quốc đảo này đã nhiều lần thay đổi tên gọi dưới tác động của các giai đoạn quản lý và thuộc địa khác nhau.

Năm 1798, một thủy thủ người Anh đã đặt tên hòn đảo là Pleasant Island (Đảo Dễ Chịu) sau khi ấn tượng với cảnh quan thiên nhiên cùng sự thân thiện của cư dân địa phương. Đến năm 1888, khi Đức sáp nhập hòn đảo, tên gọi Nauru bắt đầu xuất hiện trong các tài liệu chính thức, mặc dù những biến thể như Nawodo và Navoda Onawero cũng từng được sử dụng.

Sau khi Australia tiếp quản việc quản lý hòn đảo theo sự ủy nhiệm của Hội Quốc Liên vào năm 1919, cách viết Nauru tiếp tục được duy trì. Tên gọi này vẫn được giữ nguyên sau khi quốc gia giành độc lập vào năm 1968. Đến năm 2001, Australia bắt đầu sử dụng Nauru làm trung tâm giam giữ người di cư ở nước ngoài.

Theo các học giả nghiên cứu về địa danh bản địa, việc đổi tên không đơn thuần là thay đổi cách gọi mà còn phản ánh những vấn đề liên quan đến lịch sử và quyền lực văn hóa.

Ông Zoltán Grossman, Giáo sư địa lý và nghiên cứu người Mỹ bản địa tại Evergreen State College (Mỹ), cho rằng việc thay đổi địa danh từ lâu đã gắn liền với quá trình thực thi quyền lực của các thế lực thuộc địa. Ông nhận định: “Việc thay đổi địa danh là một phần của quá trình thực dân hóa nhằm làm lu mờ sự hiện diện của các cộng đồng bản địa. Vấn đề không chỉ nằm ở chính những cái tên mà còn liên quan đến việc ai là người có quyền thay đổi chúng”.

Để bảo vệ đề xuất đổi tên thành Naoero, Chính phủ Nauru đã viện dẫn một số trường hợp quốc gia thay đổi tên chính thức nhằm phản ánh chính xác hơn ngôn ngữ và bản sắc bản địa. Trong số đó có Türkiye, trước đây là Turkey, và Eswatini, trước đây là Swaziland.

Chính phủ cũng đề cập đến bang Chuuk của Micronesia, nơi trước năm 1990 thường được biết đến với tên gọi Truk, một cách phiên âm từ bên ngoài đối với tên bản địa.

Theo ông Grossman, quá trình “tái bản địa hóa” các địa danh để phản ánh đúng cách phát âm của người dân địa phương là phương thức giúp những dân tộc từng chịu sự đô hộ khẳng định chủ quyền văn hóa của mình. Sau khi Liên Xô tan rã, nhiều quốc gia Đông Âu đã loại bỏ các tên gọi mang dấu ấn tiếng Nga. Byelorussia được đổi thành Belarus, trong khi Moldavia trở thành Moldova. Tại Ấn Độ, nhiều thành phố và bang cũng được đổi tên nhằm giảm ảnh hưởng của tiếng Anh sau khi giành độc lập.

Theo phân loại chính thức của UNESCO, ngôn ngữ Nauru, còn được gọi là dorerin Naoero, hiện thuộc nhóm ngôn ngữ “có nguy cơ mai một nghiêm trọng”. Mặc dù những người như Willis vẫn sử dụng ngôn ngữ này trong giao tiếp với gia đình và bạn bè, ngôn ngữ Nauru hiện chưa được đưa vào giảng dạy trong trường học.

Dù quá trình đổi tên quốc gia có thể cần thêm thời gian để hoàn tất, tên gọi Naoero hiện đã được cơ quan bưu chính, hệ thống y tế quốc gia và đơn vị cung cấp dịch vụ công ích của quốc đảo sử dụng. Cao ủy Australia tại Nauru cũng đang dùng song song cả hai tên gọi trong các hoạt động truyền thông công khai.

Nauru là quốc gia duy nhất trên thế giới không có thủ đô chính thức cũng như bất kỳ thành phố nào. Hiện nay, các cơ quan hành chính và trụ sở Chính phủ của quốc đảo này đều đặt tại quận Yaren.

Trong quá khứ, Nauru từng được xem là một trong những quốc gia thịnh vượng nhất thế giới nhờ nguồn tài nguyên phốt phát khổng lồ, được hình thành qua hàng nghìn năm từ sự tích tụ phân chim và dơi trên đảo.

Ở giai đoạn cực thịnh vào thập niên 1970-1980, Nauru sở hữu mức GDP bình quân đầu người lên tới khoảng 50.000 USD/năm, đưa quốc gia này vào nhóm giàu có nhất thế giới, chỉ đứng sau Ả Rập Xê Út.

Tuy nhiên, thời kỳ vàng son đó không kéo dài. Khi các mỏ phốt phát dần cạn kiệt do khai thác quá mức, nền kinh tế Nauru rơi vào suy thoái nghiêm trọng, kéo theo sự sụt giảm mạnh về thu nhập của người dân. Theo số liệu của Liên Hợp Quốc, cứ 4 người dân Nauru thì có 1 người đang sống dưới ngưỡng nghèo.