Thách thức sản xuất nhỏ lẻ và bài toán chuẩn hóa

Theo Báo Sơn La, ấn tượng đầu tiên khi đến thăm Hợp tác xã Nông nghiệp Ngọc Hoàng là những vườn thanh long sai trĩu quả, chín đỏ rực đang chuẩn bị cho thu hoạch. Tuy nhiên, hành trình đưa loại cây này về vùng đất Sơn La không hề bằng phẳng. Nhớ lại giai đoạn khởi nghiệp đầy khó khăn, ông Nguyễn Quang Vinh, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Ngọc Hoàng chia sẻ, “Năm 2008, tôi đã mạnh dạn đưa cây thanh long về trồng thử nghiệm, song do thiếu kỹ thuật canh tác và chưa chọn được giống phù hợp, cây thanh long ra hoa nhưng đậu ít, trái nhỏ, năng suất thấp, hiệu quả không cao, tôi đã phải chặt bỏ 400 trụ thanh long trên diện tích 5.000 m²".

Không nản lòng trước thất bại ban đầu, đến năm 2011, khi Viện Nghiên cứu Rau quả triển khai mô hình khảo nghiệm giống thanh long ruột đỏ tại Sơn La, gia đình ông Vinh đã nhận và tham gia trồng 1 ha bằng các giống Long Định 1, Long Định 2, N04, N05, TN4, TN5. Nhờ sự kiên trì và hướng đi đúng đắn, mô hình đã cho năng suất và chất lượng vượt trội. Thực tế phát triển cho thấy, muốn tiến xa và bền vững thì không thể tiếp tục canh tác theo phương thức nhỏ lẻ. Nhận thấy cần phải liên kết nông dân để hình thành vùng sản xuất tập trung, ông Vinh đã thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Ngọc Hoàng vào tháng 3 năm 2016 với 11 thành viên. Đơn vị trở thành đầu mối tổ chức sản xuất, chuyển giao kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và từng bước xây dựng thương hiệu thanh long địa phương.

Sự xuất hiện của mô hình kinh tế tập thể đã đem lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho các hộ tham gia. Đồng hành cùng đơn vị từ những ngày đầu thành lập, ông Đỗ Danh Nhất ở bản Nà Hường, xã Tà Hộc hiện đang trồng 1,5 ha với khoảng 2.000 gốc thanh long. Ông Đỗ Danh Nhất cho biết, “Tham gia HTX, gia đình được hỗ trợ chuyển giao khoa học kỹ thuật, áp dụng kỹ thuật xử lý thanh long ra quả trái vụ, giúp nâng cao năng suất và giá trị sản phẩm. Mỗi năm, gia đình thu hái từ 50-60 tấn quả, trừ chi phí, lãi khoảng 350-400 triệu đồng/năm, cao hơn nhiều so với cây trồng khác".

Liên kết chuỗi giá trị mở rộng thị trường xuất khẩu

Từ vài ha ban đầu, sau 10 năm, hợp tác xã đã mở rộng vùng nguyên liệu, liên kết với các hộ dân trong tỉnh trồng gần 300 ha thanh long ruột đỏ, tập trung tại các xã Tà Hộc, Chiềng Mung, Bình Thuận, Chiềng Sơn. Mỗi năm, đơn vị cung ứng ra thị trường từ 10.000 đến 12.000 tấn quả, tạo nên vùng sản xuất tập trung đồng bộ về quy trình kỹ thuật. Không chỉ dừng lại ở khâu canh tác, đơn vị nhanh chóng trở thành đầu mối kết nối nông dân với thị trường. Các thành viên được hướng dẫn áp dụng quy trình VietGAP, GlobalGAP, ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm. Đến nay, hợp tác xã duy trì gần 7 ha thanh long sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, duy trì 2 mã số vùng trồng xuất khẩu sang Trung Quốc và châu Âu với diện tích 80 ha, sản lượng 1.200 tấn mỗi năm.

Quy trình sơ chế, đóng gói thanh long xuất khẩu được hợp tác xã thực hiện bài bản, khép kín, từ phân loại, làm sạch, kiểm tra chất lượng đến dán tem truy xuất nguồn gốc và đóng gói theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Những nỗ lực này giúp sản phẩm đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe của các bạn hàng quốc tế. Nói về định hướng hoạt động, ông Nguyễn Quang Vinh, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Ngọc Hoàng cho biết thêm, “HTX luôn ưu tiên nâng cao chất lượng thay vì chạy theo sản lượng. Từ việc lựa chọn giống, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói đều được thực hiện theo quy trình thống nhất nhằm bảo đảm mỗi quả thanh long khi đến tay người tiêu dùng đều giữ được chất lượng tốt nhất”.

Đến nay, hợp tác xã đã xuất khẩu hàng nghìn tấn thanh long sang các thị trường như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Italia, Trung Quốc. Mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho các thành viên mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân địa phương, chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết theo nhu cầu thị trường. Đánh giá về mô hình này, ông Ngô Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Tà Hộc nhận định, “HTX Nông nghiệp Ngọc Hoàng là mô hình kinh tế tập thể hoạt động hiệu quả, tiên phong phát triển vùng thanh long hàng hóa quy mô lớn trên địa bàn xã. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, nâng cao thu nhập cho các thành viên và hộ dân liên kết, HTX còn đi đầu trong quảng bá, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu, mở ra hướng phát triển kinh tế nông nghiệp ở địa phương".