Từ lâu, quả ớt luôn bị coi là tác nhân trực tiếp gây ra các cơn đau dạ dày dữ dội và làm tăng nguy cơ ung thư. Nỗi sợ hãi này khiến không ít người chủ động loại bỏ hoàn toàn đồ cay khỏi thực đơn hằng ngày để bảo vệ sức khỏe. Mặc dù vậy, các nghiên cứu dịch tễ học trong những năm gần đây đã chứng minh rằng việc ăn cay hợp lý không phải là nguyên nhân trực tiếp gây tổn thương hay nguy hiểm cho niêm mạc dạ dày ở người khỏe mạnh.

Thực tế, cảm giác nóng rát xuất hiện ngay sau khi ăn đồ cay chủ yếu do hoạt chất capsaicin gây ra. Khi đi vào cơ thể, thành phần này kích thích các đầu dây thần kinh cảm nhận nhiệt và đau ở miệng cũng như đường tiêu hóa, khiến não bộ phát ra tín hiệu bỏng rát. Tuy nhiên, đây chỉ là phản ứng cảm giác đơn thuần, không đồng nghĩa với việc lớp niêm mạc dạ dày đang bị đốt cháy hay bào mòn như nhiều người vẫn lầm tưởng.

Làm rõ hơn về vấn đề này, PGS.TS.BS Nguyễn Xuân Ninh – Phó Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam cho biết, quan niệm ăn cay gây đau dạ dày không hoàn toàn chính xác. Theo ông, trong các loại gia vị cay, ớt có vị cay mạnh nhất nên thường bị “đổ lỗi” nhiều nhất. Bên cạnh đó còn có gừng, tỏi, tiêu… nhưng nếu được sử dụng đúng cách, các gia vị này đều mang lại lợi ích nhất định cho cơ thể và không phải là nguyên nhân gây đau dạ dày.

Cũng theo PGS.TS.BS Nguyễn Xuân Ninh, ớt chỉ gây đau hoặc làm các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn ở những người vốn đang mắc các bệnh lý về dạ dày như viêm loét, trào ngược, ung thư dạ dày hoặc đang trong tình trạng căng thẳng, stress kéo dài. Khi đó, việc ăn cay có thể khiến cơn đau trở nên dữ dội hơn, chứ không phải bất kỳ ai ăn ớt cũng sẽ bị đau dạ dày. Vì vậy, với những người đang mắc bệnh lý dạ dày, các bác sĩ luôn khuyến cáo nên hạn chế đồ chua, cay để tránh làm bệnh tiến triển nặng hơn.

Đối với những người có hệ tiêu hóa khỏe mạnh, việc sử dụng ớt đúng với vai trò của một loại gia vị và không ăn khi bụng đói sẽ không gây ảnh hưởng tiêu cực. Miễn là lượng tiêu thụ nằm trong ngưỡng chịu đựng của cơ thể, vị cay còn giúp kích thích vị giác và tăng cảm giác ngon miệng. Dù vậy, các trào lưu thử thách ăn cay nhiều cấp độ trên mạng xã hội hiện nay hoàn toàn không được khuyến khích, bởi việc tiêu thụ quá mức bất kỳ loại thực phẩm nào cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa và ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân.

Dưới góc nhìn của y học cổ truyền, Nhà khoa học, lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng (nguyên cán bộ Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ, Hội Đông y Hà Nội) cho biết, trong cuộc sống hằng ngày, nhiều người cho rằng ăn ớt gây đau dạ dày nhưng thực tế, loại gia vị này lại có tác dụng kích thích tiêu hóa, làm tăng nhiệt cho cơ thể, đồng thời được sử dụng làm gia vị và làm thuốc.

Để hỗ trợ người bệnh, lương y Bùi Đắc Sáng cho biết thêm, trong y học cổ truyền, ớt còn được sử dụng như một vị thuốc hỗ trợ điều trị đau dạ dày do lạnh bằng cách dùng 1-2 quả ớt kết hợp với 20g nghệ vàng tán thành bột, sử dụng 2-3 lần mỗi ngày. Ngoài ra, có thể dùng 1-2 quả ớt kết hợp với dây đau xương và thổ phục linh, mỗi vị 30g, sắc uống mỗi ngày 1 thang để hỗ trợ điều trị viêm khớp mạn tính.

Khi đã minh oan cho quả ớt, các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng cộng đồng cần chuyển sự chú ý sang những tác nhân nguy hiểm thực sự. Các bằng chứng khoa học cho thấy nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh lý dạ dày hiện nay là tình trạng nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori. Bên cạnh đó là việc lạm dụng thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm không đúng chỉ định hoặc duy trì các thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh như thức khuya và căng thẳng kéo dài.

Đặc biệt, các chuyên gia tiêu hóa cảnh báo đồ ăn quá mặn và thói quen lạm dụng rượu bia mới là những yếu tố đáng lo ngại, làm gia tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Người Việt hiện vẫn có thói quen tiêu thụ nhiều thực phẩm chứa hàm lượng muối cao như dưa muối, cà muối, cá khô, thịt hun khói, xúc xích hay đồ hộp. Việc nạp quá nhiều muối trong thời gian dài sẽ liên tục kích thích lớp niêm mạc bảo vệ dạ dày, âm thầm gây viêm mạn tính và hình thành các tổn thương tiền ung thư mà không tạo ra cảm giác nóng rát tức thời như khi ăn đồ cay.

Song song với đó, cồn trong rượu bia khi đi vào cơ thể sẽ tấn công trực tiếp hàng rào bảo vệ tự nhiên của dạ dày, làm gia tăng phản ứng viêm và buộc cơ quan này liên tục trải qua quá trình tổn thương rồi phục hồi. Nguy cơ mắc bệnh sẽ tăng lên đáng kể nếu người dân có thói quen sử dụng rượu bia cùng với thuốc lá. Vì vậy, để bảo vệ hệ tiêu hóa lâu dài, việc xây dựng chế độ ăn uống khoa học, ăn đúng giờ, giảm lượng muối, hạn chế rượu bia và duy trì tinh thần thoải mái mới chính là chìa khóa quan trọng, thay vì đổ oan cho những lát ớt trong bữa ăn hằng ngày.