Phản ứng tiền hậu bất nhất của Hội đồng quản trị 

Những tiết lộ về bê bối ngoại tình của ông Jensen Huang đã đẩy đế chế bán dẫn hàng đầu nước Mỹ vào cuộc khủng hoảng quản trị nghiêm trọng nhất lịch sử.

Khủng hoảng bắt đầu bùng phát từ cách xử lý thông tin thiếu nhất quán của Nvidia. Ban đầu, công ty phủ nhận mối quan hệ giữa CEO của mình và bà Alice Huang, nhưng sau đó chính ông Jensen Huang đã lên tiếng thừa nhận.

Đến ngày Chủ nhật trước khi ra thông báo chính thức vào ngày 10/11, Hội đồng quản trị (HĐQT) Nvidia tuyên bố sẽ điều tra thông tin ông Huang là mục tiêu mà gián điệp nước ngoài nhắm đến.

Tuy nhiên, ngay khi cuộc điều tra chưa bắt đầu, HĐQT lại công khai khẳng định không có lý do gì để tin bí mật công ty hay an ninh quốc gia bị xâm hại, đồng thời nhấn mạnh niềm tin vào đội ngũ lãnh đạo của ông Huang.

Phát ngôn này lập tức vấp phải sự chỉ trích từ giới chuyên gia quản trị.

Ông Harry Kraemer Jr., cựu CEO Baxter International và hiện là giảng viên tại trường kinh doanh thuộc Đại học Northwestern, nhận định việc khẳng định không có vấn đề gì trước khi tiến hành điều tra là hành động thiếu phù hợp và trực tiếp làm xói mòn uy tín doanh nghiệp.

Đến ngày 10/11, các thành viên độc lập trong HĐQT Nvidia xác nhận đã thuê ông Joon H. Kim – cựu quyền Công tố viên Mỹ, đối tác tại hãng luật Wachtell, Lipton, Rosen & Katz – để thực hiện một cuộc điều tra độc lập và kỹ lưỡng. Dẫu vậy, hai ngày sau đó (12/11), Nvidia bất ngờ thông báo ông Jensen Huang từ chức Chủ tịch (President), CEO và rời khỏi HĐQT với hiệu lực ngay lập tức.

Giám đốc Tài chính (CFO) Colette Kress – người nắm giữ vị trí này từ năm 2013 – được chỉ định làm CEO tạm quyền trong thời gian công ty tìm kiếm người thay thế chính thức từ cả nguồn nội bộ lẫn bên ngoài. Cùng ngày, Nvidia cũng lần đầu tiên lập chức danh Chủ tịch HĐQT độc lập và bổ nhiệm ông Harvey C. Jones vào vị trí này.

Bộ máy giám sát "đóng băng" suốt hàng thập kỷ

Trong 5 năm cổ phiếu Nvidia tăng trưởng phi mã, các cổ đông ít khi đặt câu hỏi về cách thức vận hành đặc thù của công ty. Chỉ đến khi khủng hoảng nổ ra, cấu trúc quyền lực tập trung cao độ tại đây mới bộc lộ rõ nét.

Trước ngày 12/11, Nvidia nằm trong nhóm khoảng 1% doanh nghiệp niêm yết thuộc chỉ số Russell 3000 không có Chủ tịch HĐQT (theo dữ liệu của Equilar).

Mọi chương trình nghị sự, tài liệu cung cấp cho HĐQT và việc chủ trì các cuộc họp đều do ông Huang cùng Giám đốc độc lập chính Stephen Neal phối hợp thực hiện.

Ông Doug Chia, Chủ tịch hãng tư vấn Soundboard Governance, nhận xét cách phân quyền này cho thấy thực chất ông Huang đang đóng vai trò như Chủ tịch HĐQT. Trong khi đó, ông David Astorino từ hãng tư vấn RHR International đánh giá mối quan hệ giám sát tại đây mang tính chồng chéo và nể nang nhà sáng lập quá mức.

Bên cạnh việc thiếu người đứng đầu HĐQT độc lập, bộ máy giám sát của Nvidia cũng chậm thay đổi so với tốc độ phình to quy mô của tập đoàn trong 6 năm qua.

Tính đến mùa xuân năm ngoái, 3 trong số 10 thành viên độc lập của HĐQT Nvidia đã tại vị từ 25 năm trở lên và 2 người khác phục vụ hơn một thập kỷ. Cụ thể, ông Tench Coxe cùng tân Chủ tịch Harvey C. Jones đều gia nhập HĐQT từ năm 1993 – cùng năm ông Huang sáng lập công ty – trong khi ông A. Brooke Seawell tham gia từ năm 1997. Thực tế này chênh lệch lớn so với mức nhiệm kỳ trung bình dưới 8 năm tại các tập đoàn lớn nhất nước Mỹ theo nghiên cứu của Heidrick & Struggles.

Cùng với nhiệm kỳ kéo dài, tốc độ làm mới nhân sự của HĐQT Nvidia cũng diễn ra chậm chạp.

Suốt 5 năm qua, cơ quan này chỉ bổ sung thêm 2 gương mặt mới là bà Melissa Lora (cựu Chủ tịch Taco Bell International, gia nhập năm 2023) và bà Suzanne Nora Johnson (cựu Phó Chủ tịch Goldman Sachs, gia nhập mùa hè năm nay). Các ghế còn lại trong HĐQT gồm một giáo sư kỹ thuật từng cố vấn cho Tổng thống Joe Biden, cựu giám đốc tiếp thị của giải bóng bầu dục NFL, một cựu lãnh đạo ngành dược và 4 nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Mùa xuân năm ngoái, hãng tư vấn ủy quyền Institutional Shareholder Services (ISS) đã xếp cấu trúc HĐQT Nvidia vào nhóm rủi ro cao nhất chính vì tình trạng thiếu Chủ tịch và thiếu cơ chế luân chuyển nhân sự.

Do đó, việc Nvidia bổ nhiệm ông Harvey C. Jones – người đã ngồi ghế HĐQT suốt 33 năm – làm Chủ tịch đầu tiên đang làm dấy lên hoài nghi về khả năng tạo ra góc nhìn phản biện độc lập và mới mẻ cho công ty trong giai đoạn tới.

Bài toán khoảng trống quyền lực hậu Jensen Huang

Khác với nhiều nhà sáng lập công nghệ duy trì quyền lực thông qua cổ phần chi phối hoặc cổ phiếu siêu biểu quyết, ông Jensen Huang chỉ nắm giữ 3,6% cổ phần Nvidia tính đến cuối tháng 3 (trị giá hơn 150 tỷ USD theo thị giá gần đây). Trong hai thập kỷ qua, tổng thù lao thực tế ông nhận được rơi vào khoảng 2,4 tỷ USD, chủ yếu bằng cổ phiếu và quyền chọn cổ phiếu.

Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của vị CEO 33 năm tại vị này lại bao trùm toàn bộ hoạt động của Nvidia.

Là đồng minh thân cận của Tổng thống Donald Trump và là biểu tượng gắn liền với chiếc áo khoác da đen quen thuộc, ông Huang vận hành Nvidia theo cấu trúc phẳng với hơn 60 nhân sự cấp cao báo cáo trực tiếp cho mình. Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh hàng quý gần nhất, gần như một mình ông trả lời toàn bộ chất vấn từ giới phân tích.

Chính mô hình quản lý tập trung vào một cá nhân khiến Nvidia rơi vào thế bị động khi không hề có người kế nhiệm được công bố trước hay một lộ trình chuyển giao rõ ràng. Dù ông Huang từng bảo vệ cấu trúc phẳng là cách giúp thông tin lưu thông nhanh và giảm tầng nấc trung gian, giới quan sát lo ngại việc dồn quá nhiều đầu mối ra quyết định vào một người đã tạo ra điểm nghẽn về tri thức vận hành khi người đó đột ngột rời đi.

Ông Tom Monahan, CEO của Heidrick & Struggles, nhận định sự việc là lời nhắc nhở cho mọi doanh nghiệp – đặc biệt là các tập đoàn mang đậm dấu ấn nhà sáng lập như SpaceX, Tesla, Anthropic hay OpenAI – về tầm quan trọng của chiều sâu quản lý, kế hoạch kế nhiệm và kiểm soát rủi ro.

Sự ra đi của ông Jensen Huang hiện vẫn chưa thể khép lại sóng gió tại Nvidia.

Ngoài những câu hỏi về việc liệu cuộc điều tra độc lập có tiếp tục và công khai kết quả hay không, Nvidia và cựu CEO còn đang đối mặt với một vụ kiện tập thể từ cổ đông với cáo buộc gây hiểu lầm về mối quan hệ với bà Alice Huang cùng các rủi ro an ninh quốc gia. Bản thân HĐQT cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm ủy thác nếu bằng chứng cho thấy họ đã phớt lờ các dấu hiệu cảnh báo trước đó.