Khai thác lợi thế mận trái vụ nâng cao giá trị sản phẩm

Những ngày này, tại các vùng trồng mận trọng điểm của xã Phiêng Khoài như bản Kim Chung, Hang Mon, Cồn Huất, không khí lao động diễn ra hết sức sôi động. Trên các triền đồi, những cây mận hậu sai trĩu quả bắt đầu chín đỏ tím, báo hiệu một mùa thu hoạch mới đầy triển vọng. Thay vì chờ đến chính vụ vào tháng 5, nhiều hộ gia đình đã chủ động áp dụng các biện pháp kỹ thuật để điều tiết cây ra quả sớm, qua đó kéo dài thời gian cung ứng sản phẩm ra thị trường. Hiện toàn xã có hơn 2.600 ha mận hậu, trong đó diện tích mận trái vụ chiếm khoảng 20%, cho thấy xu hướng chuyển đổi sản xuất ngày càng rõ nét của bà con vùng biên giới.

Sự chuyển dịch này không chỉ mang tính tự phát mà còn hình thành những chuỗi liên kết sản xuất bền vững và chuyên nghiệp. Điển hình là Hợp tác xã Kiên Cường, thành lập năm 2021 với 18 thành viên, liên kết chặt chẽ với 50 hộ trồng mận trên tổng diện tích 98 ha. Toàn bộ quy trình canh tác tại đây đều tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn VietGAP, nhằm đảm bảo trái mận sạch và an toàn. Năm 2025, sản lượng của đơn vị đạt hơn 260 tấn, cung cấp cho các chợ đầu mối và hệ thống siêu thị lớn. Đến năm 2026, hợp tác xã tiếp tục triển khai 10 ha mận trái vụ với sản lượng dự kiến khoảng 40 tấn, đáp ứng đơn đặt hàng từ các đối tác uy tín.

Tại khu vườn rộng hơn 10 ha của gia đình anh Nguyễn Văn Năm ở bản Cồn Huất, thương lái ra vào tấp nập để thu mua những sọt mận chín sớm vừa hái xuống. Anh Năm chia sẻ, năm nay gia đình đã xử lý hơn 1.000 gốc mận cho ra quả sớm, tận dụng thời điểm thị trường đang khan hiếm hàng. Việc rải vụ giúp gia đình giảm bớt áp lực nhân công thu hoạch dồn dập và, quan trọng nhất, tránh tình trạng dồn ứ sản phẩm khi vào chính vụ. Mận trái vụ bắt đầu thu hái từ dịp Tết Nguyên đán, mang lại nguồn thu nhập ổn định và sớm hơn so với phương thức canh tác truyền thống.

Mức giá thu mua mận trái vụ tại vườn hiện dao động từ 70.000 đến 100.000 đồng mỗi kg, tùy theo chất lượng và kích cỡ quả. Anh Năm nhẩm tính, nếu giá giữ ổn định, riêng diện tích mận trái vụ có thể mang lại doanh thu hơn 1 tỷ đồng trong năm nay. Bên cạnh đó, gia đình vẫn còn hơn 100 tấn mận chính vụ dự kiến thu hoạch đến tháng 5 năm 2026, giúp dòng tiền luôn duy trì liên tục, tạo điều kiện thuận lợi để tái đầu tư vào sản xuất và nâng cao chất lượng đời sống một cách rõ rệt.

Thị trường tiêu thụ mận trái vụ cũng đang mở rộng mạnh mẽ với sự tham gia của hàng chục điểm thu mua lớn nhỏ trên địa bàn xã. Chị Lê Thị Phước, một thương lái địa phương, cho biết trung bình mỗi ngày chị gom khoảng 5–6 tấn mận để vận chuyển đi các tỉnh. Sau khi phân loại và đóng gói kỹ lưỡng, sản phẩm được đưa thẳng về các chợ đầu mối lớn như Long Biên (Hà Nội), hay các thị trường Bắc Ninh và Thanh Hóa. Theo chị Phước, mận Phiêng Khoài có mẫu mã đẹp, quả giòn và vị ngon đặc trưng, nên khách hàng rất ưa chuộng và sẵn sàng chi trả mức giá cao.

Làm chủ kỹ thuật canh tác tạo đột phá kinh tế bền vững

Để có những trái mận chín sớm đạt chất lượng hảo hạng, người nông dân Phiêng Khoài đã thay đổi hoàn toàn tư duy sản xuất và làm chủ các quy trình kỹ thuật phức tạp. Theo bà Đinh Thị Mây, Giám đốc Hợp tác xã Kiên Cường, quy trình làm mận trái vụ đòi hỏi sự chăm sóc tỉ mỉ hơn nhiều so với sản xuất truyền thống. Ngay sau khi kết thúc vụ chính, các hộ nông dân lựa chọn cây khỏe mạnh, tuổi trên 10 năm để tiến hành xử lý kỹ thuật. Các công đoạn như khoanh gốc, bón phân phục hồi và kích thích phân hóa mầm hoa phải được thực hiện đúng thời điểm, để hoa mận nở sớm từ tháng 10.

Việc kiểm soát nguồn nước và dinh dưỡng là yếu tố sống còn giúp cây mận phát triển ổn định trong điều kiện khô hanh. Bà Mây cho biết, các thành viên hợp tác xã đã chủ động đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt và tưới ẩm tự động, nhằm cung cấp đủ độ ẩm cho cây trong những tháng ít mưa. Nhờ làm tốt khâu chăm sóc và bảo vệ cây, tỷ lệ đậu quả năm nay đạt mức cao và hạn chế tối đa sâu bệnh. Trái mận thu hoạch không chỉ có mẫu mã đẹp mà còn giữ độ giòn mọng, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của hệ thống siêu thị hiện đại như Big C.

Sự chủ động về công nghệ còn thể hiện qua việc người dân sử dụng lưới che chuyên dụng để bảo vệ vườn mận khỏi tác động tiêu cực của thiên nhiên. Anh Nguyễn Văn Năm chia sẻ, gia đình anh xây dựng hai ao chứa nước lớn và lắp hệ thống tưới tự động cho toàn bộ diện tích, nhằm không phụ thuộc vào thời tiết. Lưới che vừa giảm cường độ ánh sáng trực tiếp, vừa là lớp chắn hiệu quả ngăn mưa đá và sương muối thường xuất hiện. Những khoản đầu tư bài bản này là chìa khóa giúp gia đình duy trì năng suất ổn định và chất lượng trái mận đồng đều qua từng năm.

Về phía chính quyền địa phương, các giải pháp hỗ trợ nông dân phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường đang được triển khai quyết liệt. Ông Bùi Văn Quân, Phó Phòng Kinh tế xã Phiêng Khoài, thông tin địa phương tích cực tuyên truyền và hướng dẫn bà con áp dụng khoa học kỹ thuật đồng bộ vào sản xuất trái vụ. Xã cũng xây dựng kế hoạch xúc tiến thương mại bài bản, dự kiến tổ chức Ngày hội hái quả vào tháng 4/2026, là cơ hội quảng bá trái mận hậu Phiêng Khoài tới du khách, đồng thời kết nối trực tiếp người sản xuất với doanh nghiệp tiêu thụ lớn.

Bên cạnh công tác quảng bá, địa phương đặc biệt khuyến khích các hộ tham gia hợp tác xã, sản xuất theo chuỗi giá trị. Ông Quân nhấn mạnh, liên kết giúp nông dân tiếp cận vốn ưu đãi, đầu tư hệ thống tưới tiêu và thiết bị bảo quản sau thu hoạch. Hỗ trợ về hạ tầng kỹ thuật sẽ giúp từng bước nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Khi người dân làm chủ kỹ thuật và thị trường, cây mận sẽ không chỉ là cây xóa đói giảm nghèo mà trở thành cây làm giàu bền vững cho vùng đất biên cương.

Sự thành công của mô hình mận trái vụ tại Phiêng Khoài khẳng định hướng đi đúng trong việc gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Những trái mận chín sớm mang thương hiệu Sơn La giờ đây không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà còn là thành quả của tư duy đổi mới và khát vọng vươn lên của người nông dân. Việc chủ động rải vụ góp phần quan trọng điều tiết cung cầu, giúp nông dân thoát vòng quẩn quanh “được mùa mất giá”. Đây chính là tiền đề để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và mang lại giá trị kinh tế cao cho cộng đồng các dân tộc nơi đây.