Nông sản rớt giá chạm đáy, nhà vườn thua lỗ hàng trăm triệu đồng

Tại tỉnh Gia Lai, vùng trọng điểm dưa hấu đang bước vào đợt thu hoạch rộ nhưng không khí lại trầm lắng lạ thường. Giá dưa hấu hiện chỉ dao động từ 1.000 - 5.000 đồng/kg. Đáng chú ý, thương lái thu mua rất chọn lọc, chỉ những lô hàng đạt chất lượng cao mới có thể xuất bán, số còn lại bị bỏ mặc hoặc bán tháo với giá rẻ mạt. Theo chia sẻ của các hộ trồng dưa tại xã Phú Túc, với chi phí đầu tư khoảng 9 triệu đồng/sào, việc bán "xô" cho thương lái chỉ thu về 3 triệu đồng, khiến nông dân lỗ ròng 6 triệu đồng mỗi sào. Có những hộ canh tác diện tích lớn lên tới 8 ha, mức lỗ ước tính đã chạm ngưỡng nửa tỷ đồng.

Tương tự, tại tỉnh Vĩnh Long, mặt hàng cam sành cũng đang rơi vào kịch bản tương tự. Giá cam tại vườn chỉ còn 1.000 - 3.000 đồng/kg tùy loại, trong khi vốn đầu tư cho mỗi ha lên tới 400 - 500 triệu đồng. Với năng suất khoảng 9 tấn/công, doanh thu thu về không đủ bù đắp chi phí phân thuốc và nhân công, khiến mỗi ha cam sành lỗ từ 100 - 200 triệu đồng. Tình trạng này kéo dài nhiều năm khiến không ít nhà vườn tính đến chuyện chặt bỏ để chuyển sang cây trồng khác.

Không riêng trái cây, các mặt hàng rau củ và lúa gạo cũng không thoát khỏi vòng xoáy giảm giá. Tại tỉnh Đồng Tháp, bắp siêu ngọt giảm từ 4.000 đồng xuống còn 1.800 - 2.000 đồng/trái; ớt chỉ thiên từ mức trên 100.000 đồng/kg nay chỉ còn 12.000 - 17.000 đồng/kg. Ngay cả mặt hàng chiến lược là lúa Đông Xuân cũng giảm khoảng 700 - 800 đồng/kg so với cùng kỳ năm trước, hiện chỉ còn 5.600 - 5.700 đồng/kg lúa tươi tại ruộng. Áp lực càng đè nặng khi giá vật tư nông nghiệp, đặc biệt là phân đạm, đã tăng mạnh từ 30 - 40%, trực tiếp bào mòn lợi nhuận của người sản xuất.

Áp lực từ rào cản xuất khẩu và chi phí logistics tăng phi mã

Lý giải về đợt sụt giảm giá trị nông sản quy mô lớn này, các chuyên gia và hiệp hội ngành hàng chỉ ra ba nhóm nguyên nhân cốt lõi. Đầu tiên là sự thay đổi từ thị trường Trung Quốc. Đây vốn là thị trường tiêu thụ chủ lực nhưng hiện đang siết chặt kiểm dịch và các tiêu chuẩn chất lượng. Đặc biệt, từ ngày 1/6/2026, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và mã vùng trồng theo Nghị định thư và Lệnh 280 sẽ được áp dụng đầy đủ. Tâm lý thận trọng của các đầu mối thu mua trong giai đoạn chuyển tiếp này khiến hàng hóa lưu thông chậm, dẫn đến tình trạng ứ đọng cục bộ tại cửa khẩu.

Thứ hai, xung đột tại khu vực Trung Đông đã giáng đòn mạnh vào chi phí vận tải quốc tế. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cước tàu biển sang châu Âu đã tăng từ mức 3.000 - 4.000 USD lên 5.000 - 6.000 USD/container. Thậm chí, vận chuyển hàng không cho các mặt hàng cao cấp như thanh long đã vọt lên 7 - 8 USD/kg (tương đương 200.000 đồng/kg), cao gấp 5 lần so với trước chiến sự. Chi phí logistics quá cao khiến hàng Việt mất lợi thế cạnh tranh tại các thị trường xa, buộc phải quay đầu tiêu thụ nội địa hoặc giảm giá bán tới 30% để duy trì sự hiện diện.

Cuối cùng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo, nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài một năm, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt Nam có thể bị thiệt hại lên đến 7 - 8 tỷ USD. Trong khi nỗ lực tìm kiếm các thị trường thay thế như Nhật Bản, Hàn Quốc vẫn cần thời gian để phát huy hiệu quả, sức mua nội địa sau Tết lại yếu do thói quen tiêu dùng và tích trữ của người dân. Ngành chăn nuôi cũng chịu tác động dây chuyền khi giá heo hơi giảm sâu, khiến người dân không mặn mà với việc tái đàn. Hiện tại, sự kỳ vọng của cả người nông dân và doanh nghiệp đều hướng về các đợt lễ lớn sắp tới với hy vọng sức mua thị trường sẽ khởi sắc trở lại.