Bức tranh xuất khẩu nông sản Việt Nam không chỉ có sự thống trị của sầu riêng. Bằng những bước tiến âm thầm nhưng vững chắc, trái chuối đang vươn lên xác lập vị thế vững chãi ở ngôi á quân trong nhóm trái cây chủ lực. Lũy kế tám tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu chuối của Việt Nam đã chạm mốc 257,1 triệu USD, mang về cho nền kinh tế khoảng 6.700 tỷ đồng.

Tấm vé thông hành từ thị trường tỷ dân

Cú hích lớn nhất cho mặt hàng này đến từ cột mốc tháng 11 năm 2022 khi Việt Nam và Trung Quốc ký kết Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật. Văn bản này đóng vai trò như một giấy thông hành chiến lược, giúp chuối tươi Việt Nam tiến sâu vào thị trường tỷ dân qua đường chính ngạch với mức thuế nhập khẩu 0%.

Kết quả được phản ánh trực tiếp qua những con số thống kê ấn tượng của ngành hải quan. Chỉ tính riêng trong quý hai năm 2026, xuất khẩu chuối mang về 121,5 triệu USD. Mốc doanh thu này ghi nhận mức tăng 18,5% so với quý trước đó và tăng 15,1% so với cùng kỳ năm ngoái, giúp mặt hàng này thâu tóm 8% thị phần trái cây xuất khẩu.

Sự tăng trưởng này được đánh giá là mang tính bền vững nhờ bệ đỡ khổng lồ từ Trung Quốc. Quốc gia láng giềng hiện chi gần 1 tỷ USD mỗi năm để nhập khẩu chuối phục vụ tiêu dùng trực tiếp và công nghiệp chế biến thực phẩm. Đặt lên bàn cân với các đối thủ sừng sỏ như Philippines hay Ecuador, chuối Việt Nam đang nắm giữ lợi thế tuyệt đối về khoảng cách địa lý, giúp rút ngắn thời gian bảo quản và tối ưu hóa chi phí logistics xuống mức thấp nhất.

Khi các đại gia nông nghiệp 'nhảy vào cuộc chơi'

Triển vọng xán lạn của thị trường xuất khẩu đã kích hoạt một cuộc đua mở rộng quy mô vùng trồng giữa các tập đoàn kinh tế lớn. Diện tích 160.000 hecta với sản lượng 2,5 triệu tấn mỗi năm trên cả nước hiện nay dường như vẫn chưa đủ để thỏa mãn tham vọng của các nhà đầu tư.

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Gia Lai năm 2026, Chủ tịch Hội đồng quản trị THACO Trần Bá Dương đã phác họa một chiến lược mở rộng quyết liệt. Trong tổng số 95.000 hecta đất nông nghiệp đang quản lý, doanh nghiệp này đã phủ xanh 14.500 hecta bằng cây chuối và đặt mục tiêu nâng con số này lên 25.000 hecta vào năm 2028.

Ở một diễn biến khác, Hoàng Anh Gia Lai chọn hướng đi tập trung vào chất lượng thay vì chạy đua mở rộng 7.000 hecta vùng trồng sẵn có tại Lào và Campuchia. Thương hiệu Pleiku Sweet của tập đoàn này đang phát triển quy cách đóng gói ba đến bốn quả mỗi túi theo tiêu chuẩn khắt khe của Nhật Bản, hướng đến phân khúc khách hàng sẵn sàng chi trả cao cho sự đồng đều về mẫu mã.

Sức hút của trái chuối đang tạo ra một luồng gió đổi ngôi ngay trong những tập đoàn vốn gắn liền với cây công nghiệp dài ngày. Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) đã bắt đầu rẽ hướng khi phát triển gần 1.400 hecta chuối trên tổng số 1.687 hecta đất vừa được chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp công nghệ cao.

Sự dịch chuyển này bắt nguồn từ bài toán kinh tế vô cùng thực dụng của giới kinh doanh. Đại diện Công ty Cổ phần Cao su Phước Hòa (PHR) tiết lộ doanh nghiệp đã trình dự án trồng chuối trên diện tích 300 hecta và sẵn sàng thanh lý vườn cao su ngay từ cuối năm 2026 nếu được thông qua.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở mức chênh lệch biên lợi nhuận quá lớn giữa hai loại cây trồng. Theo tính toán thực tế của lãnh đạo doanh nghiệp, mỗi hecta cao su hiện chỉ mang về lợi nhuận khoảng 12 đến 15 triệu đồng mỗi năm. Trong khi đó, nếu chuyển đổi sang trồng chuối, con số này lập tức nhảy vọt lên mức 80 đến 100 triệu đồng. Tỷ suất sinh lời cao gấp 5 đến 8 lần chính là câu trả lời thuyết phục nhất cho làn sóng chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam.