Xuất hiện trong giai đoạn nhiều biến động nhất của cuộc đời cựu hoàng Bảo Đại, bà Monique Baudot vừa là người chăm sóc, thư ký, quản gia, vừa là người vợ hợp pháp duy nhất của ông theo pháp luật Pháp. Mối quan hệ đặc biệt ấy kéo dài gần 3 thập niên, đi cùng những tranh cãi về thân phận, quyền lực và di sản của vị vua cuối cùng triều Nguyễn.

Người phụ nữ Pháp có xuất thân bí ẩn

Monique Marie Eugène Baudot sinh ngày 30/4/1946 tại Pont-à-Mousson, thuộc quận Nancy, tỉnh Meurthe-et-Moselle của Pháp, kém Bảo Đại 33 tuổi. Khi hai người gặp nhau vào khoảng năm 1969, bà mới 23 tuổi, còn cựu hoàng đã 56 tuổi. 

Đến nay, xuất thân của Monique Baudot vẫn tồn tại nhiều cách lý giải khác nhau.

Theo báo chí Pháp, bà từng làm tùy viên báo chí tại Phòng Báo chí của Tòa Đại sứ Cộng hòa Congo (nay là Cộng hòa Dân chủ Congo) ở Paris. Tuy nhiên, trong một lần trả lời báo chí, chính Monique kể rằng khi đang làm Lãnh sự danh dự của Cộng hòa Zaire (tên cũ của Cộng hòa Dân chủ Congo), bà nghe tin "cựu hoàng An Nam" sống cô độc, nghèo túng nên chủ động tìm đến.

Ở chiều ngược lại, một số nhân vật từng tiếp xúc với Bảo Đại trong giai đoạn này, trong đó có tướng Trần Văn Đôn, lại cho rằng Monique chỉ là nhân viên phục vụ tại tòa nhà 29 Fresnel. Theo lời kể này, Monique biết có một vị vua lưu vong đang đau yếu, sống một mình nên thường xuyên đến giúp đỡ rồi dần trở thành người thân cận nhất của ông.

Bà Josette Baudot - người họ hàng của Monique, cho biết cha bà là nhân viên công chứng tại Pont-à-Mousson và gia đình có 2 chị em gái là Monique cùng Solange. Sau này, gia đình chuyển đến vùng Cher để sinh sống. Vì mưu sinh, Monique lên Paris làm việc rồi dần mất liên lạc với họ hàng.

Nếu những người phụ nữ từng gắn bó với Bảo Đại trước đó như Hoàng hậu Nam Phương, các “thứ phi” Mộng Điệp, Phi Ánh hay Jenny Woong đều xuất hiện khi ông còn nhiều quyền lực và tài sản, Monique Baudot lại bước vào cuộc đời cựu hoàng lúc mọi thứ gần như đã đổi khác.

Sau cuộc "trưng cầu dân ý" ngày 23/10/1955, kết quả truất phế Quốc trưởng Bảo Đại và đưa Ngô Đình Diệm lên nắm quyền đã đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời vị vua cuối cùng của triều Nguyễn.

Thời điểm đó, Bảo Đại đang sống tại ngôi nhà trên đường Maurice Barrès, Neuilly (Paris, Pháp). Theo nhiều tài liệu, khi hay tin về kết quả cuộc trưng cầu dân ý, cựu hoàng rơi vào trạng thái bàng hoàng. Chỉ chưa đầy một năm trước, trong bức thư đề ngày 10/11/1954, Ngô Đình Diệm từng cam kết rằng nếu làm điều gì trái ý, Quốc trưởng có thể lập tức cách chức ông. Vì vậy, kết quả cuộc bỏ phiếu cùng những hình ảnh chân dung Bảo Đại bị chà đạp trên đường phố Sài Gòn khiến cú sốc càng trở nên nặng nề.

Những người từng gần gũi với Bảo Đại kể rằng từ sau biến cố này, ông mắc chứng mất ngủ kéo dài. Nhiều phương pháp điều trị được áp dụng nhưng đều không mang lại hiệu quả. Cuối cùng, cựu hoàng được đưa sang Thụy Sĩ chữa trị bằng liệu pháp chạy điện kết hợp dùng thuốc đặc biệt. Trước khi tiến hành điều trị, bác sĩ từng nói với gia đình rằng sau khi khỏi bệnh, tính cách của Bảo Đại sẽ thay đổi. Sức khỏe dần ổn định nhưng cuộc sống của cựu hoàng không còn như trước. 

Từ một người từng sống trong nhung lụa, Bảo Đại chuyển đến căn hộ nhỏ tại số 29 phố Fresnel, quận 16, Paris. Căn hộ chỉ gồm một phòng ngủ, phòng khách nhỏ, bếp và phòng tắm. Khi tài sản dần cạn kiệt, khách khứa thưa vắng, ông nhiều lần phải sống cô độc, đau ốm mà thiếu người chăm sóc. 

Đến năm 1967, công chúa Phương Minh sang Pháp theo sự sắp xếp của gia đình. Chứng kiến cảnh cha sống cô độc, bà quyết định ở lại chăm sóc Bảo Đại. Theo lời kể của hoàng tử Bảo Ân, thời điểm đó cựu hoàng sử dụng thuốc ngủ với liều lượng rất mạnh. Có lần ông vừa hút thuốc vừa chờ thuốc phát huy tác dụng, điếu thuốc rơi xuống làm cháy cả áo. Từ đó, mỗi khi cha uống thuốc, Phương Minh đều phải ngồi cạnh cho đến khi ông ngủ hẳn mới yên tâm rời đi.

Cuộc sống tại Paris cũng đầy chật vật. Để có điều kiện ở gần cha, Phương Minh làm tiếp viên trong một nhà hàng Trung Hoa. Khi có tiền, hai cha con cùng ra ngoài ăn uống. Những lúc túng thiếu, cả hai chỉ có một bữa ăn trong ngày. Thậm chí, nhiều lần Bảo Đại phải nhờ con gái đi vay mượn bạn bè để trang trải cuộc sống.

Đến năm 1971, khi hay tin mẹ lâm bệnh nặng, Phương Minh trở về Việt Nam. Cũng trong khoảng thời gian này, Monique Baudot bắt đầu trở thành người ở cạnh Bảo Đại nhiều nhất.

Người phụ nữ tìm cách "chiếm độc quyền" cựu hoàng

Từ đầu thập niên 1970, Monique Baudot gần như trở thành người duy nhất quán xuyến cuộc sống của Bảo Đại. Bà vừa chăm sóc sức khỏe, lo việc ăn ở, vừa thay mặt ông giải quyết nhiều công việc đối ngoại. Đó cũng là giai đoạn đời sống vật chất của cựu hoàng rơi xuống mức khó khăn nhất.

Theo nhiều tư liệu, Monique là người đứng ra làm thủ tục để Bảo Đại được hưởng trợ cấp dành cho người cao tuổi tại Pháp, mỗi tháng khoảng 7.000 franc. Sau này, khi Jacques Chirac giữ cương vị Thị trưởng Paris, khoản trợ cấp được nâng lên khoảng 12.000 franc. Dù vậy, số tiền này vẫn chỉ đủ trang trải những nhu cầu sinh hoạt cơ bản.

Trong căn hộ nhỏ ở phố Fresnel, Monique hằng ngày mang quần áo đến các máy giặt công cộng. Bữa sáng của Bảo Đại thường chỉ có bánh mì khô (pain sec). 

Khi được hỏi về cuộc sống túng thiếu, cựu hoàng từng nói: "Tôi đã thoái vị từ lâu, về làm dân Việt Nam. Trong khi đa số dân Việt Nam còn thiếu thốn thì công dân Vĩnh Thụy làm sao có cuộc sống khá hơn".

Trong khi Bảo Đại chấp nhận cuộc sống giản dị, Monique lại chủ động tìm thêm nguồn thu. Bà thu phí đối với những người muốn gặp hoặc phỏng vấn cựu hoàng, đồng thời vận động xuất bản hồi ký “Con rồng An Nam” nhằm cải thiện điều kiện tài chính.

Một trong những mục tiêu mà Monique theo đuổi trong nhiều năm là đăng ký kết hôn với Bảo Đại.

Theo nhiều tài liệu, bà nhiều lần đề nghị nhưng chưa được chấp nhận vì Hoàng thái hậu Từ Cung còn sống và không đồng ý. Đầu năm 1982, khi cộng đồng người Việt tại Mỹ mời Bảo Đại sang thăm, Monique yêu cầu ông phải đăng ký kết hôn và đưa bà cùng đi. Sau khi Hoàng thái hậu Từ Cung qua đời, trở ngại lớn nhất không còn, hai người hoàn tất thủ tục kết hôn tại Tòa Đốc lý quận 16, Paris.

Theo giấy đăng ký kết hôn đề ngày 19/1/1982, hai bên chính thức trở thành vợ chồng theo pháp luật Pháp. Hồ sơ ghi rõ Hoàng thân Vĩnh Thụy (sinh ngày 23/10/1913 tại Huế) kết hôn với Monique Marie Eugène Baudot (sinh ngày 30/4/1946) - con gái ông Lucien Henri Baudot và bà Hélène Marie Madeleine Legeai. 

Điều này cũng tạo nên điểm khác biệt so với các mối quan hệ trước đó của Bảo Đại. Hoàng hậu Nam Phương được triều đình tổ chức hôn lễ năm 1934 nhưng không làm giấy kết hôn. Các bà “thứ phi” khác của Bảo Đại cũng không có hôn thú.

Ngay sau khi hoàn tất thủ tục, hai người sang Mỹ theo lời mời của cộng đồng người Việt. Trong một bữa tiệc tại San Francisco, Monique phản ứng khi không được bố trí ngồi cùng bàn với Bảo Đại. Bà kéo tung khăn trải bàn khiến bát đĩa, ly tách và thức ăn đổ tung xuống sàn trong sự sững sờ của các vị khách. Ngày hôm sau, ban tổ chức hỏi Bảo Đại vì sao trước đó không thông báo Monique là vợ để tiện sắp xếp nghi thức. Cựu hoàng trả lời ngắn gọn: "Phần nghi lễ, tùy theo trường hợp, lúc là thư ký, lúc là vợ".

Sau khi kết hôn, Monique thường tự nhận là Hoàng phi Vĩnh Thụy. Về sau, bà sử dụng danh xưng Thái Phương Hoàng hậu trong các hoạt động tưởng niệm Bảo Đại. 

Năm 1988, Bảo Đại theo Công giáo và nhận tên thánh Jean-Robert. Sau khi cựu hoàng qua đời năm 1997, Monique tiếp tục tổ chức các lễ tưởng niệm hằng năm tại Pháp, đồng thời tham gia nhiều hoạt động liên quan đến di sản của ông.

Theo nhiều nguồn tư liệu, di chúc của Bảo Đại để lại cho Monique phần lớn tài sản tại Pháp, trong đó có quyền quản lý kim ấn "Hoàng đế chi bảo". Sau khi bà qua đời ngày 27/9/2021, chiếc kim ấn này xuất hiện trên sàn đấu giá Millon với mức giá khởi điểm từ 2 đến 3 triệu euro (khoảng 60-90 tỷ đồng), thu hút sự quan tâm lớn của dư luận trước khi được đưa hồi hương về Việt Nam.

Dù còn nhiều chi tiết về xuất thân và vai trò của Monique Baudot, giới nghiên cứu đều nhìn nhận bà là nhân vật gắn bó sâu sắc với chặng cuối cuộc đời của Bảo Đại. Từ người chăm sóc trong căn hộ nhỏ ở Paris đến người vợ hợp pháp theo luật Pháp, Monique Baudot để lại dấu ấn đặc biệt trong câu chuyện về vị hoàng đế cuối cùng của triều Nguyễn.