Nằm sâu trong vùng núi Shinshu thuộc tỉnh Nagano, phía Tây Thủ đô Tokyo (Nhật Bản), làng Kawakami từ lâu được người dân xứ sở mặt trời mọc gọi bằng cái tên "ngôi làng thần kỳ". Ít ai biết rằng, trước khi trở thành một trong những địa phương có thu nhập nông nghiệp hàng đầu cả nước, nơi đây từng là vùng quê nghèo với điều kiện sản xuất đặc biệt khắc nghiệt.

Mùa đông và mùa xuân tại Kawakami thường xuyên bị tuyết bao phủ, nhiệt độ có thời điểm xuống dưới -20 độ C. Quỹ thời gian thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp chỉ kéo dài khoảng 4 tháng mỗi năm.

Theo chính quyền địa phương, nghề trồng xà lách tại Kawakami bắt nguồn từ đầu những năm 1950, trong bối cảnh quân đội Mỹ tham gia Chiến tranh Triều Tiên. Giống xà lách được đưa tới trồng thử nghiệm và cho thấy khả năng thích nghi tốt với khí hậu lạnh, khô của địa phương. Tuy nhiên, sự xuất hiện của loại cây trồng mới chưa thể ngay lập tức thay đổi diện mạo kinh tế của ngôi làng.

Trong suốt những năm 1960 và 1970, Kawakami vẫn nằm trong nhóm địa phương nghèo nhất Nhật Bản. Dân cư thưa thớt, điều kiện sản xuất hạn chế khiến cây lúa phát triển kém. Cuộc sống thiếu thốn đến mức chỉ người bệnh mới có điều kiện ăn cơm trắng.

Mùa đông kéo dài buộc nhiều gia đình phải sống trong cảnh sản xuất đình trệ suốt nhiều tháng. Trong khi đó, các khoản chi phí sinh hoạt, học hành và chăm sóc sức khỏe vẫn liên tục phát sinh. Không ít người dân rời quê lên thành phố tìm việc làm nhưng thu nhập không được cải thiện đáng kể.

Trước thực trạng này, từ những năm 1980, lãnh đạo địa phương đã vận động người dân thay đổi phương thức sản xuất, xây dựng một mô hình nông nghiệp dựa trên các tiêu chuẩn riêng thay vì canh tác theo kinh nghiệm truyền thống.

Ngay từ giai đoạn đầu, nông dân trong làng tiến hành lấy mẫu đất và nước để phân tích thành phần, đồng thời theo dõi lượng mưa hằng năm nhằm xác định thời điểm gieo trồng phù hợp. Từ những dữ liệu thu thập được, địa phương từng bước xây dựng bộ quy chuẩn riêng cho hoạt động sản xuất xà lách.

Quá trình hoàn thiện hệ thống tiêu chí này kéo dài gần 20 năm. Dù sản phẩm không được chứng nhận theo các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP hay JGAP, rau xà lách Kawakami vẫn được thị trường đánh giá cao nhờ quy trình sản xuất nghiêm ngặt.

Các quy định trong canh tác được kiểm soát chặt chẽ. Rau chỉ được thu hoạch trong khoảng thời gian từ 3 giờ đến 7 giờ sáng. Những sản phẩm thu hái sau 8 giờ sẽ không được chấp nhận. Việc bón phân hoặc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải hoàn thành trước thời điểm thu hoạch ít nhất 10 ngày.

Các loại thuốc được lựa chọn đều đáp ứng yêu cầu thân thiện với môi trường và được tính toán kỹ lưỡng trước khi sử dụng. Toàn bộ quá trình từ gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch đều được ghi chép đầy đủ. Nhờ vậy, chất lượng sản phẩm được kiểm soát đồng bộ, đồng thời bảo đảm độ an toàn cao cho người tiêu dùng.

Bên cạnh việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, Kawakami còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quản lý nông nghiệp. Địa phương xây dựng một kênh truyền hình chuyên biệt để cập nhật liên tục thông tin về giá nông sản và diễn biến thời tiết cho người dân.

Thông qua hệ thống này, nông dân có thể theo dõi giá cả thị trường theo thời gian thực, chủ động lựa chọn nơi tiêu thụ với mức giá thuận lợi và điều chỉnh sản lượng bán ra phù hợp. Các dữ liệu về nhiệt độ không khí, nhiệt độ đất hay lượng mưa tại từng khu vực cũng được cung cấp thường xuyên, giúp người trồng có cơ sở để xây dựng kế hoạch chăm sóc cây trồng hiệu quả hơn.

Để bảo đảm mọi hộ sản xuất đều tuân thủ quy định chung, một ban quản lý chuyên trách được thành lập nhằm giám sát toàn bộ quá trình canh tác. Những sản phẩm không đạt yêu cầu sẽ bị loại bỏ hoặc tiêu hủy. Các hộ vi phạm quy định có thể bị đình chỉ sản xuất.

Cơ chế quản lý thống nhất giúp rau xà lách Kawakami duy trì chất lượng đồng đều dù được trồng trên nhiều cánh đồng khác nhau. Nhờ uy tín đã được xây dựng trong nhiều năm, sản phẩm của địa phương có giá bán cao gấp khoảng 5 lần so với nhiều loại rau cùng chủng loại trên thị trường.

Kết quả đạt được đã làm thay đổi đáng kể diện mạo kinh tế của ngôi làng. Năm 2013, Kawakami cung cấp hơn 60.000 tấn rau cho thị trường nội địa Nhật Bản. Thu nhập bình quân của mỗi hộ nông dân đạt khoảng 25 triệu yên/năm, tương đương 4 tỷ đồng.

Cơ cấu lao động của địa phương cũng cho thấy sức hút của ngành nông nghiệp. Khoảng 10% lao động sản xuất nông nghiệp thuộc nhóm tuổi 30, khoảng 20% ở độ tuổi 40, trong khi nhóm trên 63 tuổi chiếm hơn 60%.

Nhờ kết hợp giữa khoa học công nghệ, quy trình sản xuất nghiêm ngặt và cơ chế quản lý đồng bộ, Kawakami đã chuyển mình từ một vùng quê nghèo thành mô hình nông nghiệp thành công tiêu biểu của Nhật Bản. Thành quả này giúp đời sống người dân được cải thiện rõ rệt, đồng thời tạo nên thương hiệu xà lách nổi tiếng trên thị trường trong nước.

Đáng chú ý, năm 2012, mô hình trồng xà lách sạch của Kawakami đã được đưa vào thử nghiệm tại thôn Đạ Nghịt (Đà Lạt, Việt Nam) trên diện tích khoảng 13ha. Các nguyên tắc canh tác được áp dụng theo quy trình kỹ thuật của Kawakami, từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc đến thu hoạch nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm.