Nghệ sĩ Ưu tú là chiến sĩ, ca sĩ, 13 tuổi đã theo đuổi âm nhạc, người đầu tiên hát ca khúc 'Tiến về Sài Gòn'
Sự nghiệp nghệ thuật của ông trải dài theo hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ trường kỳ của dân tộc và cho tới sau này.
Nghệ sĩ Ưu tú Quang Hưng (1934-2014), tên thật là Lê Quang Hưng, là một trong những giọng ca tiêu biểu của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam.
Ông sinh ra tại xã Đan Loan, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương cũ, nay thuộc TP. Hải Phòng, trong một gia đình có truyền thống văn hóa. Cha ông từng theo hầu nhà yêu nước Phan Bội Châu, còn mẹ là một nghệ nhân hát trù nổi tiếng. Chính môi trường ấy đã nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật trong ông từ sớm.
Bắt đầu ca hát từ năm 13 tuổi, ông tham gia các hoạt động văn nghệ phục vụ kháng chiến. Đến năm 1948, ông gia nhập đội tuyên truyền của Trung đoàn Thăng Long, sau đó công tác tại Liên khu III. Từ đây, hình ảnh một “chiến sĩ - ca sĩ” theo chân bộ đội trên nhiều mặt trận đã gắn liền với tên tuổi Quang Hưng.
Năm 1955, ông giành giải Nhất cuộc thi hát toàn quân “Người lính hát hay và hay hát”. Đây chính là dấu mốc quan trọng đưa ông đến với môi trường nghệ thuật chuyên nghiệp. Sau đó, ông được cử về Đoàn Ca múa của Tổng cục Chính trị và tham gia Liên hoan Thanh niên Sinh viên Thế giới lần thứ 6 tại Moskva năm 1957.
Không lâu sau, ông được gửi đi đào tạo tại nước ngoài. Trở về nước, ông tiếp tục cống hiến trong các đoàn văn công, đồng thời tham gia nhiều chuyến lưu diễn quốc tế, góp phần giới thiệu hình ảnh Việt Nam và kêu gọi sự ủng hộ của bạn bè thế giới trong giai đoạn chiến tranh.
Sở hữu chất giọng khỏe, giàu nội lực nhưng vẫn linh hoạt trong biểu đạt, ông được nhiều đồng nghiệp đánh giá cao. Quang Thọ từng nhận xét ông có “chất giọng thép, giàu tính học thuật”, kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật và cảm xúc.
Tên tuổi của ông gắn với nhiều ca khúc nổi tiếng như Anh quân bưu vui tính, Bài ca Hồ Chí Minh (Ewan MacColl), Người Hà Nội (Nguyễn Đình Thi) hay Trường ca sông Lô (Văn Cao). Với phong cách biểu diễn tự nhiên, gần gũi và giàu cá tính, ông được các chiến sĩ trìu mến gọi là “chim sơn ca của các chiến lũy”.
Một trong những dấu ấn sâu đậm nhất trong sự nghiệp của Quang Hưng là ca khúc Tiến về Sài Gòn của tác giả Lưu Hữu Phước. Năm 1967, khi được giao thu âm bài hát này với giọng miền Nam, ông đã nỗ lực luyện phát âm trong thời gian ngắn để thể hiện đúng tinh thần tác phẩm. Bản thu sau đó được bí mật chuyển vào chiến trường. Đến trưa ngày 30/4/1975, ca khúc vang lên trên sóng Đài Phát thanh Sài Gòn, trở thành một trong những âm thanh gắn liền với thời khắc lịch sử của đất nước.
Không chỉ hoạt động biểu diễn, nghệ sĩ Quang Hưng còn tham gia viết báo, cộng tác với nhiều tờ báo lớn như Nhân Dân, Văn Nghệ, Quân đội Nhân dân. Những bài viết của ông thể hiện vốn hiểu biết sâu rộng và góc nhìn của một nghệ sĩ từng trải.
Với những đóng góp bền bỉ cho nghệ thuật và cách mạng, ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Chiến thắng hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì và danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú.
Tháng 1/2014, Nghệ sĩ Ưu tú Quang Hưng qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 80 tuổi. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương trong lòng đồng nghiệp và công chúng.
