Khoảng trống pháp lý và yêu cầu cấp thiết về đánh giá nguy cơ bao bì thực phẩm

Ngày 28/10 tại Hà Nội, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam phối hợp với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam và Tập đoàn TH đã tổ chức hội thảo quan trọng nhằm bàn về giải pháp hoàn thiện hệ sinh thái sản xuất thực phẩm an toàn và bền vững.

Đứng từ góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Thanh Liêm chỉ ra thực tế rằng hiện nay chúng ta chưa có chương trình phân tích đánh giá nguy cơ một cách đầy đủ đối với nhóm bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Định hướng của cơ quan quản lý là xây dựng dung lượng nội dung lớn về phân tích đánh giá nguy cơ, thiết lập cơ sở dữ liệu, tăng cường giám sát thị trường để đưa ra các quy định khoa học, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Nhìn lại hành trình từ Luật An toàn thực phẩm năm 2010 do giáo sư Nguyễn Công Khẩn làm tổ trưởng, việc đánh giá nguy cơ ngày càng được đề cao như một bước chuyển biến quan trọng trong tư duy quản lý.

Phó giáo sư tiến sĩ Trần Cao Sơn, phó viện trưởng viện kiểm nghiệm, cũng chia sẻ những khó khăn lớn nhất trong công tác này là sự thiếu hụt dữ liệu do phân định quản lý bao bì theo nghị định 15 thuộc nhiều bộ ngành khác nhau. Các quy chuẩn kỹ thuật cũ đã ban hành từ lâu trong khi nhiều mối nguy mới nổi chưa được cập nhật đầy đủ.

Viện đang thực hiện nghiên cứu đánh giá nguy cơ đối với chất hóa dẻo phthalate, hóa chất vĩnh cửu hay bisphenol A để làm cơ sở cho Cục An toàn thực phẩm sửa đổi, ban hành giới hạn cho phép, đảm bảo tính hài hòa quốc tế và bảo vệ quyền lợi thương mại cũng như sức khỏe người dân.

Vai trò cốt lõi của công nghệ đồng bộ và chuỗi cung ứng khép kín từ doanh nghiệp

Trong bức tranh sản xuất thực phẩm hiện đại, việc kiểm soát rủi ro không thể chỉ dừng lại ở từng công đoạn đơn lẻ mà đòi hỏi một quy trình công nghệ đồng bộ và khép kín từ nguyên liệu đầu vào đến khi phân phối.

Đại diện Tetra Pak, ông Nguyễn Văn Phi Vân, nhấn mạnh rằng rủi ro an toàn thực phẩm có thể xảy ra ở bất kỳ khâu nào, từ tiếp liệu, xử lý tiệt trùng, đóng gói cho đến bảo quản. Giải pháp công nghệ vô trùng kết hợp giữa xử lý nhiệt siêu cao trong thời gian ngắn giúp tiêu diệt vi sinh vật, bào tử có hại mà vẫn giữ nguyên giá trị dinh dưỡng và hương vị.

Điểm mấu chốt là công nghệ này phải đi kèm hệ thống đóng gói vô trùng và bao bì vô trùng chất lượng cao, kết hợp nhiều lớp vật liệu như giấy, polymer và alifoil để bảo vệ sản phẩm khỏi ánh sáng, oxy và tác nhân bên ngoài. Những giải pháp này đã đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của cơ quan quản lý quốc tế như FDA và châu Âu, cho phép kéo dài thời hạn sử dụng mà không cần chất bảo quản.

Đồng quan điểm này, tiến sĩ Lê Hoàng Duy đại diện cho Vinasoy chia sẻ kinh nghiệm gần 30 năm chỉ sử dụng thiết bị công nghệ và bao bì của Tetra Pak. Vinasoy thực hiện kiểm soát xuyên suốt từ nguyên liệu đến chuỗi cung ứng sau nhà máy, đồng thời nhận diện rõ những mối nguy lớn thường phát sinh khi thay đổi công thức, bao bì không đồng bộ hoặc khi sản phẩm lưu hành ngoài thị trường. Do đó, việc kiểm soát an toàn thực phẩm tại doanh nghiệp không chỉ giao phó cho bộ phận chất lượng mà phải trở thành ý thức chung của mọi thành viên, kể cả nhân viên thị trường.

Trách nhiệm đào tạo nguồn nhân lực và định hướng phát triển bao bì bền vững, thông minh

Đánh giá về hành trình bảo vệ sản phẩm khi rời khỏi nhà máy, phó giáo sư tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Tú, trưởng khoa công nghệ thực phẩm Đại học Bách khoa Hà Nội, chỉ ra một thực tế rằng trong nhà máy sản xuất luôn có đội ngũ nhân sự kỹ thuật chăm sóc sản phẩm, nhưng khi bước ra thị trường phân phối đến tay người tiêu dùng, sản phẩm dường như chỉ đứng đơn độc cùng bộ bao bì của mình.

Điều đó khẳng định nếu bao bì không được quan tâm, chú trọng và cung cấp đầy đủ thông tin thì mọi công sức đầu tư công nghệ của nhà sản xuất sẽ trở nên vô nghĩa. Nhận thức rõ trách nhiệm đào tạo nguồn nhân lực, Đại học Bách khoa Hà Nội đã lồng ghép sâu rộng các nội dung về bao bì, hạn sử dụng và quản lý chất lượng trong chuỗi cung ứng vào chương trình giảng dạy. Hưởng ứng xu hướng phát triển xanh và bền vững, nhà trường đang tích cực triển khai các nghiên cứu về bao bì sinh học có khả năng phân hủy cũng như bao bì thông minh tích hợp khả năng phát tín hiệu cảnh báo sự suy giảm chất lượng sản phẩm trong quá trình vận chuyển.

Để thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, tiến sĩ Lê Văn Giang, chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam, khẳng định hiệp hội sẽ tiếp tục đóng vai trò là cầu nối trung tâm vững chắc, kết nối chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp. Sự đồng hành toàn diện này sẽ giúp giải quyết những bức xúc của xã hội, hoàn thiện hành lang pháp lý và nâng cao chuẩn mực an toàn thực phẩm từ gốc rễ cho đến thị trường tiêu dùng.