Mắc ca tăng trưởng đi cùng nhiều thách thức

Theo Báo Lạng Sơn, những năm gần đây, cây mắc ca được nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh đưa vào trồng thay thế một phần diện tích cây trồng kém hiệu quả. Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến nay toàn tỉnh đã phát triển được hơn 1.070 ha mắc ca, tập trung tại một số địa phương như Vạn Linh, Cao Lộc, Quốc Việt, Lợi Bác, Khuất Xá và Tràng Định.

Từ những mô hình trồng thử nghiệm quy mô nhỏ ban đầu, loại cây này đã cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu của địa phương. Nhiều diện tích đồi trước đây trồng cây có múi hoặc cây ngắn ngày với hiệu quả chưa ổn định hiện đang dần được người dân chuyển đổi sang trồng mắc ca. Khi những vườn cây đầu tiên bước vào giai đoạn thu hoạch, hiệu quả kinh tế bước đầu đạt được đã tạo thêm niềm tin để người dân mạnh dạn mở rộng diện tích.

Tại xã Vạn Linh, gia đình chị Vi Thị Lực ở thôn Xa Đán hiện đã phát triển khoảng 150 cây mắc ca. Chị Lực chia sẻ, từ 60 cây trồng thử nghiệm cách đây 8 năm, sau 4 năm chăm sóc, những cây mắc ca đầu tiên đã bắt đầu cho quả, mở ra hướng phát triển kinh tế mới trên diện tích đất đồi của gia đình vốn trước đây thường xuyên gặp tình trạng mất mùa, giá cả bấp bênh. Riêng niên vụ 2025, vườn mắc ca của gia đình chị đạt sản lượng gần 5 tạ quả tươi với giá bán từ 25.000 - 30.000 đồng/kg. Mặc dù sản lượng chưa nhiều nhưng hiệu quả kinh tế cao hơn một số loại cây trồng trước đây đã tạo thêm động lực để gia đình tiếp tục gắn bó với loại cây này.

Tương tự, tại xã Cao Lộc, gia đình ông Hoàng Văn Cường ở thôn Bản Héc cũng là một điển hình trong chuyển đổi mô hình sản xuất. Sau khi tìm hiểu kinh nghiệm từ các địa phương khác, năm 2020 gia đình ông đầu tư trồng 500 cây và đến năm 2023 tiếp tục mở rộng thêm 230 cây. Ông Cường cho biết, sau 5 năm chăm sóc, nhiều cây đã bắt đầu cho quả với sản lượng vụ đầu đạt trên 4 tạ, giá bán 32.000 đồng/kg. Theo ông, cây mắc ca sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh và có tỷ lệ đậu quả ổn định hơn đáng kể so với những loại cây trồng trước đây trên cùng diện tích.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, việc phát triển cây mắc ca vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn. Mặc dù diện tích cho thu hoạch đã bắt đầu tăng lên, song để cây trồng này phát triển ổn định và lâu dài, người dân vẫn còn loay hoay với bài toán về giống, quy trình kỹ thuật chăm sóc và đặc biệt là khâu tiêu thụ sản phẩm. Thực tế cho thấy, nếu phát triển theo hướng tự phát mà thiếu sự liên kết chặt chẽ, người dân sẽ khó tránh khỏi những rủi ro về thị trường. Đây chính là nút thắt cần được tháo gỡ để người dân yên tâm đầu tư vốn và công sức, từng bước đưa cây mắc ca trở thành nguồn thu nhập bền vững trên đất đồi.

Mở hướng phát triển bền vững cho mắc ca

Để giải quyết bài toán phát triển bền vững, sự tham gia của doanh nghiệp được xem là yếu tố then chốt. Thay vì chỉ cung ứng giống như trước đây, nhiều đơn vị đã bắt đầu đồng hành cùng người dân trong toàn bộ quá trình sản xuất, từ chuyển giao kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu đến thu mua và tiêu thụ sản phẩm. Điều này góp phần hình thành hệ sinh thái sản xuất ổn định, bảo đảm tính liên kết từ khâu đầu vào đến đầu ra của sản phẩm.

Công ty Cổ phần Giống lâm nghiệp vùng Đông Bắc hiện là đơn vị tiên phong khi duy trì trên 20 cây mắc ca đầu dòng đạt tiêu chuẩn, trong đó có 9 dòng ưu trội. Mỗi năm, đơn vị cung ứng từ 3 - 5 vạn cây giống cho người dân. Các dòng giống như QN, QN1, 900, OC, 788, A38 được đánh giá phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương và cho năng suất ổn định. Không chỉ cung ứng giống, công ty còn phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay, các đơn vị đã tổ chức 4 lớp tập huấn cho 128 nông dân và cấp phát tài liệu kỹ thuật về trồng, chăm sóc cũng như phòng trừ sâu bệnh.

Ông Vũ Văn Đức, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Giống lâm nghiệp vùng Đông Bắc cho biết, muốn người dân gắn bó lâu dài với cây mắc ca thì doanh nghiệp cần đồng hành trong toàn bộ quá trình sản xuất. Người trồng cần được bảo đảm từ chất lượng giống, hướng dẫn kỹ thuật đến đầu ra sản phẩm, bởi đây là loại cây đòi hỏi sự kiên trì cùng nguồn vốn đầu tư lớn. Trong năm 2025, công ty đã thu mua trên 100 tấn mắc ca quả tươi của các hộ dân trên địa bàn tỉnh.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã có 5 cơ sở sản xuất, kinh doanh với công suất chế biến từ 100 - 200 tấn quả mỗi năm. Việc phát triển chế biến tại chỗ không chỉ tạo thuận lợi cho quá trình xây dựng thương hiệu mà còn là nền tảng để hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ. Nhằm định hướng phát triển trong thời gian tới, ngày 3/3/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TU về phát triển nông, lâm nghiệp chủ lực, bền vững giai đoạn 2026 - 2030.

Cụ thể hóa nghị quyết này, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 122/KH-UBND với lộ trình phát triển rõ ràng. Theo đó, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 diện tích mắc ca đạt từ 6.000 - 8.000 ha; năng suất đạt 2,5 tấn/ha, tổng sản lượng khoảng 2.100 tấn phục vụ chế biến sâu. Các hộ tham gia vùng trồng sẽ được hỗ trợ 100% kinh phí mua cây giống, tối đa 30 triệu đồng/ha, đồng thời được tập huấn kỹ thuật và hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Ông Hoàng Văn Chiều, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, định hướng của tỉnh là phát triển diện tích mắc ca phù hợp với từng vùng sinh thái. Ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục rà soát quy hoạch, kiểm soát chất lượng giống và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến. Khi hệ thống sơ chế được đầu tư đồng bộ và các chính sách hỗ trợ được triển khai hiệu quả, giá trị sản phẩm mắc ca sẽ tiếp tục được nâng lên đáng kể. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tạo sinh kế bền vững, giúp người dân yên tâm mở rộng diện tích và từng bước đưa mắc ca trở thành cây trồng chủ lực của địa phương trong tương lai.