18 tháng đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng đã chứng kiến hàng loạt cú sốc kinh tế do chính sách gây ra, nổi bật là chiến dịch siết chặt nhập cư và việc áp thuế cao hơn – đúng như những cam kết ông đưa ra trong chiến dịch tranh cử năm 2024. Bên cạnh đó là cuộc chiến bất ngờ của Hoa Kỳ với Iran, khiến giá dầu tăng vọt và đe dọa các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhìn chung, nền kinh tế Mỹ đã chống chịu trước những thay đổi chính sách và cuộc chiến ở Trung Đông tốt hơn nhiều so với dự đoán của nhiều nhà kinh tế. Tuy nhiên, những cam kết của ông Trump về hạ giá cả, thúc đẩy việc làm trong lĩnh vực sản xuất và cải thiện đời sống tầng lớp trung lưu vẫn chưa trở thành hiện thực, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ còn hơn 3 tháng nữa.

Nền kinh tế Mỹ - nền kinh tế lớn nhất thế giới đúng là vẫn có sức chống chịu, nhưng cũng đã đình trệ ở nhiều lĩnh vực mà ông Trump từng cho rằng việc trục xuất hàng loạt người nhập cư không có giấy tờ và tăng thuế nhập khẩu sẽ tạo ra một thời kỳ bùng nổ. Trong khi đó, cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đang làm gia tăng một số rủi ro then chốt.

Bài toán “Việc làm”

Thước đo toàn diện nhất về việc làm đến từ khảo sát hộ gia đình của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS). Những thay đổi trong thống kê dân số hồi đầu năm 2026 khiến số liệu BLS công bố không hoàn toàn có thể so sánh giữa các năm. Số người có việc làm và số người đang tìm việc giảm mạnh trong tháng 1, phần lớn do những thay đổi trong phương pháp kiểm soát dân số mới.

Tuy nhiên, BLS cũng sử dụng các ước tính dân số mới để xây dựng một chuỗi dữ liệu thử nghiệm nhìn lại 5 năm, qua đó tạo ra một bộ dữ liệu nhất quán bắt đầu từ tháng 4 năm 2020.

Bộ dữ liệu này cũng cho thấy cả lực lượng lao động và số người đang làm việc đều giảm kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, một diễn biến hợp lý trong bối cảnh chính quyền Mỹ nỗ lực hạn chế nhập cư và tăng cường trục xuất. Kết hợp với tình trạng dân số bản địa ngày càng già hóa, số người sẵn sàng tham gia lực lượng lao động để lấp đầy các vị trí việc làm đang ngày càng ít đi.

Ai đang tuyển dụng ai?

Ông Trump từng tuyên bố các chính sách của mình sẽ dẫn đến sự phục hồi của ngành sản xuất Mỹ, kéo theo sự gia tăng việc làm. Tình trạng bùng nổ đầu tư đã xuất hiện, đặc biệt là ở các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI), dù tác động của nó đối với sản lượng và việc làm vẫn chưa thể khẳng định.

Đầu tư vào AI đã góp phần thúc đẩy việc làm trong ngành xây dựng. Tuy nhiên, báo cáo việc làm cho thấy số lượng việc làm trong ngành sản xuất ở Mỹ hiện thấp hơn so với thời điểm chính quyền của cựu Tổng thống Joe Biden kết thúc vào tháng 1 năm 2025.

Một số ưu tiên của ông Trump cũng được phản ánh trong số liệu việc làm, chẳng hạn như số lượng nhân viên Chính phủ giảm.

Tuy nhiên, rất khó để tái định hình nhu cầu của một nền kinh tế có 342 triệu dân. Đây là một xã hội ưa chuộng nhà hàng và quán bar, đồng thời đang già hóa và ngày càng cần nhiều dịch vụ chăm sóc sức khỏe hơn.

Những thay đổi trong tuyển dụng đang phản ánh chính động lực này.

Giá cả

Lạm phát là một chủ đề lớn trong chiến dịch tranh cử năm 2024, khi sự phẫn nộ về cú sốc giá cả thời đại dịch Covid-19 vẫn còn nguyên, dù áp lực giá cả đã hạ nhiệt trong quá trình Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất.

Tuy nhiên, cam kết hạ giá cả của ông Trump ngay từ đầu đã không thực tế. Trong lịch sử, giá cả trên diện rộng tại Mỹ chỉ giảm trong những giai đoạn kinh tế đặc biệt khó khăn.

Có thể hạ nhiệt lạm phát, nhưng những cải thiện dưới thời Tổng thống Trump vẫn khá khiêm tốn. Các chỉ số giá được theo dõi sát sao cho thấy quá trình cải thiện đang đình trệ, với việc lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Fed và các nhà hoạch định chính sách lo ngại nguy cơ lạm phát gia tăng trở lại.

Thuế nhập khẩu đã góp phần đẩy giá lên ở một mức độ nhất định. Giá dầu tăng lên khoảng 100 USD/thùng, cao hơn khoảng 50% so với mức trước khi cuộc chiến tại Trung Đông bắt đầu vào cuối tháng 2 năm nay, cũng gây thêm áp lực. Giờ đây, nhu cầu phục vụ làn sóng xây dựng cơ sở hạ tầng AI đang tạo thêm sức ép.

Các nhà kinh tế thường kỳ vọng sẽ có sự dịch chuyển tương đối về giá cả. Trong bất kỳ giai đoạn nào, một số loại hàng hóa sẽ tăng giá nhanh hơn những loại khác.

Nhưng khi mức tăng đủ lớn và diễn ra trên diện rộng, đồng thời các nhóm hàng hóa khác nhau liên tục thay nhau bước vào chu kỳ tăng giá, kết quả là lạm phát mang tính phổ quát hơn.

Một số quan chức Fed cho rằng kịch bản này đang trở thành một rủi ro cận kề.

Video những cú sốc chính nào đang tác động đến nền kinh tế Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump sau 18 tháng ông trở lại Nhà Trắng? - Nguồn clip: Daily Q&A

Thu nhập

Bỏ qua tranh luận về việc mô hình phân phối thu nhập hình chữ “K” – trong đó người giàu và nhóm có thu nhập cao hưởng lợi, còn các hộ gia đình thu nhập thấp và trung bình gặp nhiều khó khăn hơn – có công bằng hay bền vững hay không, chi tiêu tiêu dùng tại Mỹ vẫn duy trì khá tốt trong suốt những cú sốc khác nhau dưới nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Donald Trump.

Tuy nhiên, chưa rõ xu hướng này có thể kéo dài bao lâu, bởi thước đo toàn diện nhất về sức mua của các hộ gia đình – thu nhập cá nhân khả dụng sau khi điều chỉnh theo lạm phát – đã đình trệ và thậm chí giảm trong thời gian gần đây.

Thu nhập cá nhân khả dụng là khoản tiền còn lại sau khi đóng thuế, bao gồm tiền lương cũng như các khoản như tiền trợ cấp từ chương trình an sinh xã hội. Về cơ bản, đây là số tiền còn lại trong túi người dân để chi trả cho nhà ở, thực phẩm và các hàng hóa, dịch vụ khác.

Khả năng chi trả

Ông Trump đã nhiều lần thay đổi quan điểm, từ cam kết giúp người dân Mỹ có cuộc sống dễ chịu hơn về mặt chi phí sang việc xem nhẹ mục tiêu này. Gần đây, ông gọi dự luật do Quốc hội thông qua nhằm cải thiện khả năng mua nhà là “một sự kiện chẳng có gì đáng quan tâm” và từ chối ký ban hành.

Nhà ở là một vấn đề khó giải quyết. Các Tổng thống Mỹ từ lâu coi sở hữu nhà là một thước đo quan trọng của sự giàu có và thành công cá nhân. Tuy nhiên, các nhà lập pháp từng nới lỏng những tiêu chuẩn tín dụng khi thị trường phát triển quá nóng, góp phần dẫn tới cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Sau nhiều năm lãi suất cực thấp, đại dịch Covid-19 tiếp tục “đổ thêm dầu” vào “ngọn lửa” thị trường nhà ở Mỹ, đẩy giá nhà lên cao. Sau đó, việc Fed tăng lãi suất nhằm kiềm chế lạm phát lại khiến khả năng mua nhà trở nên khó khăn hơn do lãi suất thế chấp tăng lên mức cao mới.

Lãi suất thế chấp vẫn ở mức cao, trong khi phí bảo hiểm nhà ở – vốn liên quan đến giá trị bất động sản cao hơn – và các chi phí liên quan khác cũng tăng.

Chính phủ liên bang chỉ có thể làm được một phần trong việc giải quyết vấn đề nguồn cung nhà ở. Việc mở rộng các khoản tín dụng thuế hoặc các chính sách tương tự có thể hỗ trợ, nhưng lĩnh vực này vẫn nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền địa phương với hệ thống quy định khác nhau về sử dụng đất và quy hoạch xây dựng.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt là chi phí sở hữu nhà tiếp tục chiếm tỷ trọng quá lớn trong thu nhập của các hộ gia đình.

Thị trường chứng khoán

Ông Trump từ lâu đã đặc biệt quan tâm đến diễn biến của thị trường chứng khoán Mỹ. Vị Tổng thống thứ 47 trong lịch sử “xứ sở cờ hoa” thường dẫn việc các chỉ số lớn liên tục lập kỷ lục gần đây như bằng chứng cho thành công của các chính sách mà mình theo đuổi.

Tuy nhiên, thực tế là cổ phiếu có xu hướng tăng theo thời gian bất kể ai là Tổng thống và hầu hết các nhà lãnh đạo Mỹ hiện đại đều chứng kiến thị trường chứng khoán lập những kỷ lục mới trong nhiệm kỳ của mình.

Diễn biến thị trường kể từ tháng 1 năm 2025 hiện xếp ở khoảng giữa nếu so sánh với các Tổng thống Mỹ kể từ thời Ronald Reagan.

Chỉ số S&P 500 đã tăng khoảng 25% trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, so với mức tăng trung vị khoảng 24% trong 18 tháng đầu nhiệm kỳ của các Tổng thống nước này kể từ năm 1981.

Dù vậy, kết quả kể trên vẫn khá tích cực nếu so với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm 9,5% của thị trường chứng khoán trong cùng giai đoạn.

AI thúc đẩy bùng nổ trái phiếu

Lĩnh vực AI là một trong những động lực lớn nhất thúc đẩy đà tăng của thị trường chứng khoán kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng.

Nhưng AI – hiện là động lực lớn nhất của làn sóng đầu tư doanh nghiệp đang hỗ trợ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) – đang tác động đến nhiều thứ hơn là chỉ riêng thị trường chứng khoán.

Tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành từ đầu năm 2026 đến hết tháng 6 đạt 1,52 nghìn tỷ USD – một phần lớn trong số đó được dùng để tài trợ cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng AI – đang ở mức kỷ lục, vượt qua cả làn sóng bùng nổ sau đại dịch Covid-19 năm 2020.

Lượng phát hành mạnh, kết hợp với chênh lệch lợi suất (spread) thấp và nhu cầu cao cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn có sức chống chịu tốt, trong khi tình hình tài chính của các doanh nghiệp vẫn vững chắc.