Trận lũ lụt lịch sử kéo dài tại tỉnh Chachoengsao của Thái Lan đang tạo ra một kịch bản tồi tệ đối với nền kinh tế nông nghiệp địa phương. Tâm điểm của cuộc khủng hoảng này đổ dồn vào những vựa xoài rộng lớn, đặc biệt là vùng trồng giống xoài Mamuang Khai Tuek vốn đã được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý danh giá. Tại huyện Bang Khla, mực nước dâng cao đã ngâm chìm gốc rễ của hàng vạn cây ăn quả suốt 10 ngày qua mà chưa hề có dấu hiệu hạ nhiệt.

Cuộc chạy đua thu hoạch trước ngưỡng cửa thối rễ

Theo kinh nghiệm canh tác của những nhà vườn lâu năm tại khu vực, đặc tính sinh học của cây xoài chỉ cho phép chúng chống chịu được tình trạng ngập úng trong khoảng 10 đến 15 ngày. Nếu mực nước tiếp tục duy trì vượt quá giới hạn tử huyệt này, toàn bộ hệ thống rễ sẽ bị tổn thương không thể đảo ngược. Quá trình thối rễ diễn ra nhanh chóng sẽ cắt đứt nguồn dinh dưỡng, dẫn đến cái chết hàng loạt của những vườn cây đang trong độ tuổi cho thu hoạch sung mãn nhất.

Đứng trước nguy cơ mất trắng tài sản, nhiều nông dân Thái Lan đang phải chạy đua với thời gian để cứu vãn chút hy vọng mong manh. Họ buộc phải lội nước hái vội những quả xoài còn treo trên cây để bán tống bán tháo ra thị trường, chấp nhận mức giá bị ép xuống rất thấp.

Khoảng trống 5 năm và hệ lụy đứt gãy chuỗi cung ứng

Thiệt hại từ đợt ngập úng này không chỉ dừng lại ở một vụ thất bát mà còn có thể để lại ảnh hưởng nặng nề về kinh tế cho nửa thập kỷ tiếp theo. Việc khôi phục một vườn xoài đã chết úng đòi hỏi thời gian và nguồn tài chính không nhỏ. Theo ước tính thực tế, từ lúc dọn vườn, ươm trồng cây giống mới cho đến khi thu hoạch được lứa quả đầu tiên đạt tiêu chuẩn thương mại, người nông dân phải mất 4 đến 5 năm chờ đợi.

Điều này đang đẩy hàng loạt hộ gia đình vào tình thế kiệt quệ tài chính. Hơn thế nữa, sự sụt giảm sản lượng đột ngột của giống Mamuang Khai Tuek đe dọa làm đứt gãy chuỗi cung ứng đặc sản của Bang Khla.

Cục diện thị trường xoài toàn cầu

Ngành nông nghiệp Thái Lan từ lâu đã khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ xuất khẩu xoài toàn cầu nhờ các chiến dịch quảng bá bài bản. Báo cáo từ Bộ Thương mại nước này cho thấy chỉ riêng khu vực miền Bắc đã duy trì khoảng 32.000 ha diện tích canh tác, đóng góp sản lượng hơn 200.000 tấn mỗi năm. Do đó, những biến động thời tiết cực đoan tại các vùng trồng trọng điểm luôn là mối đe dọa lớn đối với chiến lược giữ vững thị phần của nền kinh tế xứ chùa vàng.

Còn tại Việt Nam, tính đến hết năm 2024, diện tích trồng xoài trên cả nước đã chạm mốc 115.000 ha, cung cấp cho thị trường sản lượng khổng lồ vượt ngưỡng 1 triệu tấn. Vùng Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục đóng vai trò là thủ phủ trái cây quốc gia khi gánh vác tới 43% tổng diện tích canh tác.

Với lợi thế về quỹ đất và khí hậu hiện tại, ngành nông nghiệp Việt Nam đang gấp rút hiện thực hóa những mục tiêu đầy tham vọng trong thập kỷ tới. Lộ trình chiến lược đến năm 2030 đặt mục tiêu mở rộng diện tích trồng xoài lên 140.000 ha, nâng tổng sản lượng chạm mốc 1,5 triệu tấn. Sự gia tăng đồng bộ cả về lượng và chất này được kỳ vọng sẽ mang về giá trị xuất khẩu 650 triệu USD, qua đó tái định hình lại cục diện cạnh tranh của các vựa trái cây nhiệt đới tại Đông Nam Á.