Từ ngày 22/10/2026, theo Quyết định 143/2026/QĐ-UBND của UBND TP Hà Nội, tỏi độc (tên khoa học Colchicum autumnale) chính thức nằm trong danh sách 18 loài cây bị cấm trồng trên địa bàn.

Loài thực vật này đứng thứ 14 trong danh mục, với lý do toàn bộ cây chứa độc tố có thể gây tử vong cho người và gia súc nếu ăn phải.

Từng gây ngộ độc chết người vì bị nhầm với rau ăn được

Mặc dù có tên gọi gần giống loại gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, tỏi độc không phải tỏi thông thường. Đây là cây thân củ sống lâu năm, có nguồn gốc từ châu Âu, thường ra lá vào mùa xuân và nở hoa màu hồng tím vào mùa thu.

Điểm nguy hiểm là lá tỏi độc có thể bị nhầm với tỏi rừng, một loại rau được sử dụng trong chế biến thực phẩm tại châu Âu.

Theo thông tin từ cơ quan chức năng Pháp, giai đoạn 2020-2022, nước này ghi nhận 28 trường hợp ngộ độc do nhầm lẫn thực vật, trong đó có 2 ca tử vong.

Đáng chú ý, khoảng một nửa số nạn nhân đã dùng lá cây hái được để chế biến sốt pesto. Một số trường hợp khác sử dụng làm rau trộn, món xào hoặc bánh nướng.

Nguyên nhân khiến tỏi độc đặc biệt nguy hiểm là hoạt chất colchicine. Chất này có thể gây tổn thương nhiều cơ quan khi đi vào cơ thể với lượng gây độc.

Không chỉ Pháp, Đức cũng liên tục cảnh báo người tiêu dùng về nguy cơ hái nhầm tỏi độc khi thu hoạch rau rừng vào mùa xuân.

Chứa chất độc nguy hiểm nhưng được ngành dược khai thác

Trái ngược với những rủi ro khi sử dụng làm thực phẩm, colchicine lại là hoạt chất có ứng dụng quan trọng trong sản xuất thuốc.

Theo báo cáo của Reports and Data, quy mô thị trường thuốc colchicine toàn cầu ước đạt 650 triệu USD năm 2025 và có thể tăng lên 1,4 tỷ USD vào năm 2035. Trong đó, thuốc phục vụ điều trị gout chiếm hơn 52% doanh thu thị trường năm 2025.

Colchicine được sử dụng để kiểm soát tình trạng viêm và đau trong các cơn gout cấp, đồng thời giúp phòng ngừa những đợt tái phát trong một số trường hợp. Tuy nhiên, thuốc không có tác dụng trực tiếp làm giảm nồng độ axit uric trong máu.

Ngoài ra, hoạt chất này còn được dùng trong điều trị một số bệnh viêm hiếm gặp. Tại Mỹ, từ năm 2023, một loại thuốc chứa colchicine cũng được phê duyệt để giảm nguy cơ xảy ra một số biến cố tim mạch ở nhóm bệnh nhân phù hợp.

Đặc biệt, nguyên liệu sản xuất colchicine không chỉ được khai thác từ Colchicum autumnale mà còn có thể đến từ những loài thực vật khác cùng họ.

Các chuyên gia cảnh báo người dân tuyệt đối không tự sử dụng củ, lá hoặc bất kỳ bộ phận nào của tỏi độc để sắc uống, ngâm rượu hay chữa bệnh. Hàm lượng hoạt chất trong cây không được kiểm soát và nguy cơ ngộ độc rất cao.

Trên thị trường cây cảnh và dược phẩm quốc tế, tỏi độc được quản lý theo những hình thức khác nhau.

Tại Pháp, từ tháng 7/2021, người kinh doanh loài cây này phải thông báo nguy cơ ngộ độc cho khách hàng trước khi bán, kể cả giao dịch trực tuyến.

Trong khi đó, Hội Làm vườn Hoàng gia Anh vẫn cung cấp hướng dẫn trồng tỏi độc làm cảnh nhưng cảnh báo rõ nguy cơ ngộ độc nếu ăn phải và khuyến cáo sử dụng găng tay khi chăm sóc.

Tại Đức, các cơ quan chuyên môn tập trung cảnh báo người dân tránh nhầm tỏi độc với những loại rau rừng có thể ăn được.

Riêng trong lĩnh vực dược phẩm, thuốc chứa colchicine được quản lý theo những quy định về sử dụng thuốc, liều lượng và chỉ định điều trị.

Người dân Hà Nội cần lưu ý gì?

Theo Quyết định 143/2026/QĐ-UBND, các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tại Hà Nội không được trồng những loài cây thuộc danh mục cấm trên phần đất do mình quản lý, sử dụng.

Đối với cây xanh hiện hữu thuộc danh mục này tại đô thị và khu dân cư nông thôn, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm sẽ xây dựng kế hoạch từng bước loại bỏ và thay thế theo quy định.

Vì vậy, người dân không nên hiểu rằng tất cả cây đã trồng trước đó đều phải tự chặt bỏ ngay lập tức.

Trường hợp phát hiện cây nghi là tỏi độc trong vườn nhà, cần xác định chính xác loài cây và liên hệ cơ quan chức năng địa phương để được hướng dẫn xử lý.

Đặc biệt, không sử dụng cây làm thực phẩm hoặc thuốc chữa bệnh tại nhà. Nếu nghi ngờ có người ăn phải, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.