Những rào cản từ thủ tục hành chính và chuỗi liên kết

Tại hội nghị với các Hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026, đại diện các ngành hàng đã thẳng thắn chỉ ra hàng loạt vướng mắc đang cản trở năng lực cạnh tranh. Nổi bật trong đó là vấn đề cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Thủ tục hồ sơ còn phức tạp, thời gian xử lý kéo dài không chỉ làm giảm niềm tin của người dân mà còn trực tiếp gây thiệt hại cho doanh nghiệp khi bước vào giai đoạn cao điểm xuất khẩu.

Ông Nguyễn Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, vấn đề cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói vẫn là một rào cản lớn. Thủ tục hồ sơ còn phức tạp khiến người dân chưa hiểu hết quy trình, tốn nhiều thời gian và đôi khi làm giảm niềm tin vào cơ quan chuyên môn. Sự liên kết giữa chủ mã số vùng trồng và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị vẫn thiếu bền vững. Các tranh chấp chậm được giải quyết triệt để do chế tài chưa đủ mạnh, dẫn đến tình trạng “bẻ kèo” khi thị trường biến động, cùng với nạn mua bán giả mạo mã số vùng trồng gây bức xúc và lo ngại mất thị trường.

Bên cạnh câu chuyện về mã số vùng trồng, việc quản lý vật tư nông nghiệp và hóa chất bảo quản chưa đủ chặt chẽ cũng đang tạo ra những rủi ro lớn đối với hàng hóa xuất khẩu. Tình trạng nông sản bị phát hiện chứa hóa chất cấm hoặc dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt quy định khiến nhiều lô hàng bị trả về hoặc tiêu hủy. Điều này không chỉ gây thiệt hại lớn về tài chính mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đối với ngành lương thực, các thị trường xuất khẩu lớn đang ngày càng gia tăng rào cản kỹ thuật và thay đổi chính sách quản lý. Philippines vẫn là thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, song những chính sách quản lý nhập khẩu mới đang tạo thêm khó khăn cho doanh nghiệp, trong khi nhu cầu tại thị trường này vẫn ở mức cao. Bên cạnh đó, áp lực về chi phí sản xuất, hạ tầng bảo quản và nguồn vốn phục vụ thu mua lúa gạo cũng đặt ra nhiều thách thức lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu.

Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam kiến nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động làm việc với phía Philippines, thúc đẩy cơ chế đối thoại giữa Hiệp hội Lương thực hai nước nhằm tháo gỡ vướng mắc, hướng tới hợp tác lâu dài. Đồng thời, cần hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu sang châu Phi và các thị trường tiềm năng khác để giảm phụ thuộc vào thị trường truyền thống. Phối hợp với Ngân hàng Nhà nước xây dựng chính sách tín dụng phù hợp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp và nông dân tiếp cận vốn phục vụ sản xuất, thu mua và dự trữ; nghiên cứu cơ chế thanh toán phù hợp để doanh nghiệp có thể thu mua trực tiếp từ nông dân, giảm chi phí trung gian và thúc đẩy liên kết chuỗi.

Đổi mới quy trình quản lý và đồng hành cùng doanh nghiệp

Nhằm giải quyết những bất cập trong thủ tục hành chính, ngành nông nghiệp đang triển khai nhiều cải cách mạnh mẽ. Việc đơn giản hóa quy trình, đồng thời chuyển đổi phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm được kỳ vọng sẽ rút ngắn tối đa thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong giai đoạn quan trọng cuối năm.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, từ ngày 1/8 sẽ áp dụng quy trình cấp mã số vùng trồng mới. Quy trình cấp mã số vùng trồng lần này sẽ được đơn giản hóa tối đa, hoàn toàn dựa trên định danh thửa đất và thực hiện trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia. Người dân chỉ cần lên hệ thống kê khai, với nhu cầu tiêu thụ nội địa (không xuất khẩu), mã số sẽ được cấp nhanh chóng chỉ sau 3 ngày dưới hình thức hậu kiểm. Với nhu cầu xuất khẩu, hệ thống sẽ thực hiện tiền kiểm trong vòng 10 ngày nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.

Song song với việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính, cơ quan quản lý cũng yêu cầu người dân và doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực sản xuất nội tại. Các chủ thể cần tăng cường liên kết, liên doanh để hình thành những vùng trồng đủ lớn, áp dụng đồng bộ quy trình công nghệ nhằm kiểm soát tốt an toàn thực phẩm. Đồng thời, Bộ đã chỉ đạo các đơn vị chuyên môn triển khai nhiều giải pháp mới để kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng.

Cùng với việc tháo gỡ các rào cản kỹ thuật, công tác chỉ đạo, điều hành của cơ quan quản lý nhà nước cũng được định hình lại theo hướng cởi mở, minh bạch và quyết liệt hơn. Toàn ngành quyết tâm chuyển mạnh tư duy quản lý sang đồng hành, lấy hiệu quả phục vụ doanh nghiệp và người dân làm thước đo hàng đầu; đồng thời kiên quyết xử lý triệt để các hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu tại tất cả các khâu quản lý.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng chỉ rõ: "Phải lấy lợi ích của nông dân, doanh nghiệp và quốc gia làm trung tâm. Phải tôn trọng người tiêu dùng. Toàn ngành cần kiên quyết triệt tiêu hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu tại tất cả các khâu quản lý. Việc điều hành xuất khẩu phải gắn chặt với dữ liệu từ Hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia, tránh tình trạng phản ứng chậm, xử lý bị động trước các rào cản kỹ thuật của thế giới. Người dân phải được ăn sạch, uống sạch trước khi nghĩ đến xuất khẩu. Chỉ khi bảo đảm minh bạch và nâng cao chất lượng sản phẩm thì xuất khẩu mới phát triển bền vững".

Sự kết hợp đồng bộ giữa cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ là chìa khóa tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn. Khi các rào cản được dỡ bỏ, chuỗi liên kết vận hành hiệu quả, ngành nông nghiệp không chỉ bảo vệ vững chắc uy tín thương hiệu mà còn có thêm nền tảng để tự tin hoàn thành mục tiêu xuất khẩu kỷ lục trên 74 tỷ USD trong năm 2026.