Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 9 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,4 triệu tấn gạo, thu về 3,11 tỷ USD. Giá xuất khẩu bình quân đạt 484,8 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2025, lượng gạo xuất khẩu giảm 6,1%, trong khi kim ngạch giảm 10,9%. Xét theo các thị trường xuất khẩu chủ lực, Philippines tiếp tục giữ vị trí lớn nhất, chiếm khoảng 40,9% thị phần. Trung Quốc đứng thứ hai với 17,4% thị phần và ghi nhận mức tăng giá trị tới 76% so với cùng kỳ. Ghana đứng thứ ba, chiếm 12,7% thị phần, dù giá trị xuất khẩu giảm 1,1%.

Đáng chú ý, Iraq trở thành điểm sáng đặc biệt trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn của gạo Việt Nam. Trong 9 tháng đầu năm, giá trị xuất khẩu gạo sang thị trường này tăng tới 98,9 lần so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng đột biến đưa Iraq trở thành một trong những thị trường có tốc độ tăng trưởng ấn tượng nhất của gạo Việt Nam trong năm nay.

Sự bứt phá của Iraq diễn ra trong bối cảnh thị trường gạo thế giới chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố như biến động địa chính trị, giá năng lượng, chi phí logistics, vận tải biển và những thay đổi trong chính sách thương mại, dự trữ lương thực của các quốc gia. Những yếu tố này khiến cung - cầu và giá gạo quốc tế tiếp tục diễn biến khó dự đoán.

Dù kết quả xuất khẩu chung chưa thực sự khả quan, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đã xuất hiện những tín hiệu tích cực trong những tháng gần đây. Riêng tháng 7/2026, giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 511 USD/tấn, tăng 5,8% so với cùng kỳ và là tháng đầu tiên trong năm ghi nhận mức tăng so với cùng kỳ.

Đến giữa tháng 9, giá gạo Việt Nam được ghi nhận quanh mức 440-445 USD/tấn. Trong khi đó, giá gạo của Ấn Độ và Thái Lan có xu hướng tăng do lo ngại thời tiết khô hạn. Diễn biến này được kỳ vọng tạo thêm dư địa cho gạo Việt Nam cải thiện giá bán trong những tháng cuối năm.

Theo nhận định của ngành nông nghiệp, nhu cầu từ những thị trường chủ lực như Philippines và Trung Quốc có thể tiếp tục hỗ trợ hoạt động xuất khẩu gạo trong thời gian tới. Cùng với đó, việc mở rộng sang những thị trường có nhu cầu lớn như Iraq cũng được xem là hướng đi quan trọng nhằm giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Một hướng đi khác đang được Việt Nam đẩy mạnh là nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của hạt gạo. Đến nay, 552,4 tấn gạo đầu tiên theo định hướng “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, Australia, Singapore và Malaysia. Đây được xem là bước khởi đầu trong việc xây dựng uy tín cho dòng gạo chất lượng cao, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh về giá ngày càng gay gắt, Việt Nam được đánh giá không nhất thiết phải đối đầu trực tiếp với Ấn Độ ở phân khúc gạo phổ thông. Thay vào đó, lợi thế có thể được phát huy ở các dòng gạo thơm, gạo chất lượng cao, gạo hữu cơ, gạo đặc sản và các sản phẩm có chứng nhận về môi trường, an toàn thực phẩm.

Đề án “Phát triển bền vững một triệu hécta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” tiếp tục được triển khai theo hướng mở rộng diện tích, nhân rộng quy trình canh tác bền vững và tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.

Đến tháng 8/2026, diện tích áp dụng toàn bộ hoặc một phần quy trình sản xuất lúa bền vững thuộc đề án đạt khoảng 420,8 nghìn ha. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước chuyển từ xuất khẩu gạo theo khối lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, giá trị và tiêu chuẩn xanh.

Việc thị trường Iraq tăng trưởng gần 99 lần trong 9 tháng, cùng với sự phục hồi của giá xuất khẩu và những bước tiến ở phân khúc gạo phát thải thấp, đang mở thêm những tín hiệu tích cực cho ngành gạo Việt Nam trong những tháng cuối năm.