Nằm giữa ranh giới TP. Đà Nẵng và TP. Huế, đèo Hải Vân từ lâu được xem là một trong những cung đường đẹp nhất Việt Nam. Với những khúc cua uốn lượn giữa núi non và biển cả, nơi đây không chỉ sở hữu cảnh quan hùng vĩ mà còn lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử, văn hóa đặc biệt.

Những năm gần đây, đèo Hải Vân tiếp tục thu hút đông đảo du khách nhờ một tuyến đường với hàng thông xanh trên đỉnh đèo. Khung cảnh được nhiều người ví như những cung đường ở châu Âu, trở thành điểm check-in được yêu thích của giới trẻ và du khách mỗi dịp cuối tuần.

Cung đường huyền thoại phân chia 2 khu vực 

Đèo Hải Vân còn được gọi là đèo Ải Vân hay đèo Mây. Con đèo nằm ở độ cao gần 500m so với mực nước biển, trải dài khoảng 21km qua những dãy núi thuộc Trường Sơn xuôi ra biển Đông.

Tên gọi "Hải Vân" có nghĩa là "mây biển", bởi đỉnh đèo thường xuyên được bao phủ bởi mây trắng. Từ xa nhìn lại, những dải mây lững lờ ôm lấy sườn núi tạo nên khung cảnh vừa hùng vĩ vừa thơ mộng.

Từ nhiều thế kỷ trước, đèo Hải Vân đã giữ vai trò là ranh giới tự nhiên giữa vùng Thuận Hóa và Quảng Nam (cũ). Trong tác phẩm “Phủ biên tạp lục”, học giả Lê Quý Đôn từng mô tả nơi đây là điểm phân chia giữa 2 vùng đất quan trọng của miền Trung.

Không chỉ mang ý nghĩa địa lý, Hải Vân còn được xem là "bức tường thiên nhiên" tạo nên sự khác biệt về khí hậu giữa 2 khu vực. Khi phía Bắc đèo có thể xuất hiện mưa và sương mù dày đặc, phía Nam nhiều khi vẫn nắng đẹp và khô ráo.

Điều làm nên sức hút đặc biệt của Hải Vân chính là sự kết hợp hiếm có giữa núi rừng và biển cả. Con đường đèo quanh co men theo sườn núi, một bên là vách đá cao, một bên là biển xanh trải dài đến tận chân trời.

Vào những ngày thời tiết thuận lợi, từ đỉnh đèo du khách có thể phóng tầm mắt ngắm toàn cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp. Phía Bắc hiện ra đầm Lập An, vịnh Lăng Cô cùng những dãy núi nối tiếp nhau. Phía Nam là TP. Đà Nẵng, bán đảo Sơn Trà, cảng Tiên Sa và xa hơn là vùng biển rộng lớn.

Dọc hành trình chinh phục đèo Hải Vân, màu xanh của biển luôn hiện diện trong tầm mắt. Có đoạn biển nằm xa tít phía chân trời, có đoạn lại hiện ra ngay bên dưới những khúc cua hiểm trở. Chính điều đó khiến mỗi cung đường trên đèo đều mang đến những trải nghiệm khác biệt.

Hiện nay, nhiều điểm dừng chân đã được đầu tư xây dựng dọc tuyến đường. Du khách có thể nghỉ ngơi, ngắm cảnh hoặc chụp ảnh tại các vị trí có tầm nhìn đẹp hướng ra biển và núi.

Hải Vân Quan tồn tại gần 2 thế kỷ giữa mây trời

Trên đỉnh đèo Hải Vân sở hữu một di tích, đó là Hải Vân Quan - công trình quân sự và kiến trúc đặc biệt tồn tại gần 2 thế kỷ.

Công trình được xây dựng kiên cố bằng đá và gạch, gồm cổng thành, vọng gác cùng hệ thống tường thành phòng thủ. Cổng phía Bắc hướng về Huế khắc 3 chữ "Hải Vân Quan", còn cổng phía Nam hướng về Đà Nẵng mang dòng chữ nổi tiếng "Thiên hạ đệ nhất hùng quan".

Danh xưng này gắn liền với vua Lê Thánh Tông. Tương truyền trong lần thân chinh đánh Chăm Pa năm 1470, nhà vua đã dừng chân tại đèo Hải Vân. Trước vẻ đẹp kỳ vĩ của non nước nơi đây, ông đã ca ngợi đây là "Thiên hạ đệ nhất hùng quan", nghĩa là cửa ải hùng vĩ nhất dưới bầu trời.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, Hải Vân Quan vẫn lưu giữ được nhiều giá trị nguyên bản. Những bậc đá dẫn lên đài quan sát, các đoạn thành cổ và dấu tích công sự vẫn còn hiện diện, gợi nhớ một thời kỳ giữ vai trò trọng yếu trong việc bảo vệ vùng đất phía Nam kinh thành Huế.

Không chỉ là công trình quân sự thời phong kiến, khu vực này còn mang ý nghĩa chiến lược trong nhiều giai đoạn lịch sử sau đó. Một số dấu tích lô cốt quân sự vẫn còn tồn tại trên đỉnh đèo như minh chứng cho vai trò phòng thủ quan trọng của nơi đây.

Năm 2017, Hải Vân Quan được công nhận là Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, ghi nhận những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và kiến trúc.

Ngày nay, Hải Vân Quan trở thành điểm dừng chân không thể bỏ qua đối với du khách khi chinh phục đèo Hải Vân. Từ vị trí này, du khách vừa có thể tìm hiểu lịch sử, vừa được chiêm ngưỡng một trong những khung cảnh ngoạn mục nhất miền Trung.

Sự hòa quyện giữa thiên nhiên hùng vĩ, dấu ấn lịch sử lâu đời và những trải nghiệm khám phá hấp dẫn đã giúp đèo Hải Vân giữ vững vị thế là một trong những điểm đến nổi bật của Việt Nam. Không chỉ là cung đường kết nối 2 địa phương, nơi đây còn là biểu tượng của vẻ đẹp miền Trung, nơi núi gặp biển và lịch sử hòa cùng thiên nhiên trong một bức tranh đầy ấn tượng.

Với địa hình hiểm trở, đèo Hải Vân từng là nỗi ám ảnh của nhiều tài xế trong những năm 1980-1990. Cung đường đèo dài 21km với độ dốc lớn, nhiều khúc cua gấp thường xuyên xảy ra tai nạn và ùn tắc giao thông, dù lưu lượng phương tiện khi đó chỉ khoảng 1.000 lượt xe mỗi ngày. Trước thực trạng này, dự án hầm Hải Vân đã được nghiên cứu và triển khai nhằm giải quyết bài toán giao thông trên tuyến huyết mạch Bắc - Nam.

Hầm đường bộ Hải Vân là công trình giao thông tổng hợp gồm đường, hầm, cầu và hệ thống trang thiết bị vận hành, đi qua địa phận TP. Huế và TP. Đà Nẵng. Tại thời điểm đưa vào khai thác, đây là hầm đường bộ dài nhất Đông Nam Á và nằm trong nhóm 30 hầm đường bộ lớn nhất thế giới.

Toàn tuyến hầm đường bộ Hải Vân có chiều dài 12,047km, được thiết kế theo tiêu chuẩn vĩnh cửu với tốc độ khai thác 80km/h. Trong đó, hầm chính dài 6.280m, rộng 10m với 2 làn xe, chiều cao tĩnh không 7,5m. Song song với hầm chính là hầm cứu nạn có chiều dài tương đương, rộng 4,7m, được kết nối bằng hệ thống hầm ngang, đóng vai trò là lối thoát hiểm cho người và phương tiện khi xảy ra sự cố.

Đến nay, đèo Hải Vân không còn là trở ngại đối với các tài xế trên hành trình Bắc - Nam. Quãng đường lưu thông qua khu vực này hiện chỉ còn hơn 10km, tính cả đường dẫn, giúp rút ngắn khoảng 1/3 cự ly và 1/5 thời gian di chuyển so với đi đường đèo. Thời gian qua đèo giảm từ khoảng 45 phút xuống còn 6 phút, góp phần tiết kiệm nhiên liệu, hạn chế hao mòn phương tiện. Quan trọng hơn, công trình đã giải quyết căn bản các “điểm đen” tai nạn giao thông, giảm nguy cơ ùn tắc trên tuyến Quốc lộ 1A đoạn qua đèo Hải Vân.