Từ cây thuốc quê thành trà dược liệu

Trong khu trồng cây dược liệu của Hợp tác xã (HTX) Nông dược Sống Hạnh Phúc tại xã Cẩm Thạch (tỉnh Thanh Hóa), các loại xạ đen, cà gai leo, giảo cổ lam được trồng thành từng luống xanh mướt trên vùng đồi. Chị Phạm Thị Hậu, Giám đốc HTX thường xuyên trực tiếp kiểm tra từng gốc cây, nhặt lá úa và dựng lại những cành bị gió quật nghiêng sau mưa. Trước khi trở về quê khởi nghiệp với dược liệu bản địa, chị từng có công việc ổn định tại một doanh nghiệp lớn ở phố thị.

Đối với chị Hậu, những cây thuốc không chỉ đơn thuần là nguyên liệu sản xuất mà còn chứa đựng tri thức bản địa quý giá của người Mường vùng núi phía Tây Thanh Hóa. Từ bao đời nay, người nông dân nơi đây vốn quen thuộc với việc dùng các loại lá cây quanh nhà như xạ đen, lạc tiên hay cà gai leo để chăm sóc sức khỏe. Thế nhưng, khi nhịp sống hiện đại dần thay thế nếp sinh hoạt truyền thống, những bài thuốc dân gian ấy đối mặt với nguy cơ bị lãng quên. Trong khi đó, không ít loại dược liệu quý tại địa phương vẫn chỉ được bán thô cho thương lái với giá thành rất thấp.

Trước thực tế đó, chị Hậu luôn đau đáu với suy nghĩ làm sao để nâng cao giá trị những loại cây thuốc quen thuộc ngay trên chính quê hương mình. Năm 2024, chị quyết định bỏ phố về quê, cùng bảy người trẻ có chung lý tưởng thành lập HTX Nông dược sống hạnh phúc. Những ngày đầu hoạt động, khó khăn bủa vây từ mọi phía khi HTX thiếu vốn, thiếu nhân lực và thiếu cả kinh nghiệm quản lý. Việc tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm cũng là một bài toán hóc búa, khiến các thành viên phải vất vả mang từng gói trà đi giới thiệu tại hội chợ hay phiên chợ quê.

Có những thời điểm, nhiều khách hàng còn lạ lẫm với trà dược liệu, cầm sản phẩm trên tay rồi lại đặt xuống vì chưa quen dùng. Có ngày, các thành viên đi cả buổi chỉ bán được vài hộp trà nhỏ. Tuy nhiên, niềm tin vào giá trị của cây thuốc quê nhà đã giữ họ kiên trì ở lại với hành trình đầy thách thức này. Về quyết định khởi nghiệp, chị Hậu tâm sự: “Làm dược liệu không đơn thuần là kinh doanh mà đó là cách những người trẻ hiện thực hóa khát vọng tạo nên một hướng đi mới cho bản làng, nâng giá trị cây dược liệu quê nhà và đưa văn hóa miền núi bước ra thị trường bằng chính những sản phẩm tử tế, an toàn cho sức khỏe”.

Mở hướng phát triển du lịch từ vùng dược liệu

Để hiểu tường tận giá trị của từng cây thuốc, chị Hậu tích cực tham gia các lớp học về đông y do Hội Đông y tỉnh Thanh Hóa tổ chức. Chị cùng các thành viên HTX không ngần ngại tìm đến nhiều mô hình sản xuất thành công để học hỏi cách trồng, sơ chế, bảo quản cũng như quản trị. Họ miệt mài nghiên cứu các công thức phối trộn để tạo nên những dòng trà vừa tiện lợi, vừa giữ trọn vẹn dược tính tự nhiên. Từ những bó cây thuốc phơi khô giản đơn, HTX dần cho ra đời các sản phẩm trà túi lọc chất lượng như trà xạ đen, cà gai leo, trà giảo cổ lam và trà lạc tiên phục vụ nhu cầu hằng ngày.

Để bảo đảm chất lượng cao nhất cho từng hộp trà, trên vùng đồi rộng khoảng năm hecta, toàn bộ dược liệu được trồng theo hướng hữu cơ nghiêm ngặt. HTX tuyệt đối không sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng hay các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Trong quá trình chế biến, các thành viên cũng không dùng bất kỳ chất phụ gia hay chất bảo quản nào. Từng luống cây được chăm sóc bằng phân bón hữu cơ ủ tự nhiên, cỏ được phát thủ công thay vì dùng thuốc diệt cỏ. Các hộ nông dân liên kết với HTX cũng phải cam kết tuân thủ đúng quy trình, chỉ những nguyên liệu đạt tiêu chuẩn khắt khe mới được thu mua. Nhấn mạnh về quy trình sản xuất nghiêm ngặt để bảo vệ sức khỏe người dùng, chị Phạm Thị Hậu khẳng định: “Trà dược liệu là sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe nên mình không thể làm qua loa”.

Công việc chăm sóc vùng dược liệu đòi hỏi rất nhiều công sức. Thậm chí có những đêm, các thành viên HTX vẫn phải ra vườn để kiểm tra sâu bệnh. Vào mùa mưa, mọi người lại tất bật dựng giàn và khơi rãnh thoát nước để tránh cây bị úng nước. Dược liệu sau khi thu hái được đưa vào sơ chế ngay trong ngày, từng cành, từng lá được chọn lọc kỹ càng trước khi sấy khô và đóng gói. Nhờ cách làm cẩn trọng, sản phẩm trà xạ đen - cà gai leo Happy Life của HTX đã đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Mỗi năm, HTX đưa ra thị trường khoảng mười nghìn sản phẩm các loại, tạo việc làm thường xuyên cho tám lao động địa phương với doanh thu từ bảy trăm triệu đến một tỷ đồng mỗi năm. Ngoài sản xuất trà, HTX đang định hướng phát triển vùng trồng dược liệu gắn với du lịch trải nghiệm. Chia sẻ về tiềm năng của mô hình mới, chị Hậu nhấn mạnh: “Nếu chỉ bán trà thì giá trị vẫn còn giới hạn, nhưng khi kết nối cây dược liệu với trải nghiệm văn hóa, du lịch và lối sống xanh, giá trị sẽ được nâng lên nhiều lần. Trước xu hướng người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sức khỏe và sản phẩm tự nhiên, mô hình này hứa hẹn mở ra nhiều kỳ vọng”.