Theo thông tin từ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, viêm tai giữa ứ dịch (Otitis media with effusion - O.M.E) là bệnh lý có diễn biến âm thầm, dễ bị bỏ qua nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến thính lực và sự phát triển ngôn ngữ của trẻ nhỏ.

Khác với viêm tai giữa cấp tính thường gây đau dữ dội và sốt cao, viêm tai giữa ứ dịch hầu như không có biểu hiện rõ ràng. Đây là tình trạng niêm mạc tai giữa bị viêm kèm theo sự tích tụ dịch nhầy vô khuẩn trong hòm tai, nhưng không xuất hiện các triệu chứng nhiễm trùng cấp tính. Chính sự “im lặng” này khiến nhiều phụ huynh khó phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

Bệnh thường gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi, tuy nhiên trẻ lớn hơn vẫn có nguy cơ mắc phải. Dựa vào thời gian tồn tại của dịch trong tai, bệnh được chia thành 3 giai đoạn gồm cấp tính (dưới 3 tuần), bán cấp (từ 3 tuần đến 3 tháng) và mạn tính (trên 3 tháng). Ở giai đoạn mạn tính, nguy cơ biến chứng tăng cao nếu không được can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân chủ yếu khiến trẻ nhỏ dễ mắc bệnh là do cấu trúc vòi nhĩ chưa hoàn thiện, ngắn và nằm ngang hơn so với người lớn, làm cản trở quá trình dẫn lưu dịch. Ngoài ra, các yếu tố như nhiễm khuẩn hô hấp trên (viêm mũi họng, cúm), viêm VA gây tắc nghẽn, môi trường ô nhiễm như khói thuốc lá, bụi, phấn hoa, hay các yếu tố khác như trào ngược dạ dày thực quản, dị tật bẩm sinh vùng vòm họng, chấn thương áp lực khi đi máy bay hoặc lặn sâu cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Do không gây đau, dấu hiệu nhận biết viêm tai giữa ứ dịch chủ yếu thể hiện qua thay đổi hành vi của trẻ. Trẻ có thể giảm thính lực, không phản ứng khi được gọi, thường xuyên hỏi lại hoặc có xu hướng tăng âm lượng tivi, điện thoại. Một số trường hợp chậm phát triển ngôn ngữ, nói ngọng hoặc phát âm không rõ. Trẻ lớn hơn có thể cảm thấy ù tai, đầy tai hoặc có cảm giác như có nước bên trong tai.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng ứ dịch kéo dài có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như xơ nhĩ, xẹp nhĩ, làm biến dạng màng nhĩ. Nguy hiểm hơn là nguy cơ hình thành cholesteatoma - một dạng khối u biểu bì có khả năng phát triển và phá hủy cấu trúc xương tai, gây mất thính lực vĩnh viễn. Ngoài ra, việc nghe kém trong giai đoạn vàng phát triển còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giao tiếp và kết quả học tập của trẻ.

Để chẩn đoán bệnh, trẻ cần được thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa Nhi - Tai mũi họng với các phương pháp như nội soi tai để quan sát màng nhĩ, đo nhĩ lượng và đánh giá thính lực nhằm xác định chức năng vòi nhĩ cũng như mức độ suy giảm thính giác.

Tùy theo tình trạng bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Với các trường hợp nhẹ, điều trị nội khoa có thể được áp dụng bằng cách sử dụng kháng sinh khi có nhiễm trùng, kết hợp thuốc kháng Histamin, thuốc thông mũi hoặc Corticoid ngắn ngày để cải thiện thông khí vòi nhĩ.

Nếu điều trị bằng thuốc không hiệu quả sau khoảng 4 tháng hoặc trẻ có dấu hiệu giảm thính lực nặng, các biện pháp can thiệp ngoại khoa sẽ được cân nhắc như nạo VA để giải phóng tắc nghẽn hoặc đặt ống thông khí giúp hút dịch và cân bằng áp suất trong tai. Ống này thường tự rơi ra sau 3 đến 18 tháng và giúp cải thiện thính lực rõ rệt.

Các bác sĩ khuyến cáo, để phòng ngừa viêm tai giữa ứ dịch, phụ huynh cần giữ môi trường sống sạch sẽ, tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, đồng thời vệ sinh tai khô ráo sau khi tắm hoặc bơi. Việc điều trị dứt điểm các bệnh lý hô hấp như viêm mũi họng, cảm cúm cũng đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh đó, nên cho trẻ bú mẹ trong ít nhất 6 tháng đầu đời, tiêm chủng đầy đủ để tăng cường sức đề kháng, và lưu ý tư thế khi bú bình, tránh để trẻ nằm phẳng nhằm hạn chế nguy cơ dịch trào ngược vào tai.