Bước nhảy vọt trên bản đồ khởi nghiệp thế giới

Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái Khởi nghiệp Toàn cầu 2026 (Global Startup Ecosystem Index 2026) do tổ chức StartupBlink công bố, Việt Nam đã tăng 5 bậc để lần đầu tiên thiết lập cột mốc lịch sử ở vị trí thứ 50 thế giới. Đây là thứ hạng cao nhất từ trước đến nay của nước ta kể từ khi bảng xếp hạng này được vận hành vào năm 2017 dựa trên các tiêu chí khắt khe về quy mô, chất lượng hệ sinh thái và môi trường kinh doanh.

StartupBlink nhận định, phân khúc các quốc gia xếp hạng từ 21 đến 50 là khu vực chuyển dịch năng động nhất hành tinh với tốc độ bứt phá vượt trội nhóm dẫn đầu. Trong bức tranh đó, Việt Nam cùng với Thái Lan là hai đại diện sở hữu mức tăng trưởng nổi bật nhất khu vực.

Sự khởi sắc này không chỉ diễn ra ở cấp độ quốc gia mà còn in đậm dấu ấn tại các địa phương:

Thành phố Hồ Chí Minh: Lần đầu tiên đặt chân vào top 100 hệ sinh thái toàn cầu (xếp thứ 98 sau khi tăng mạnh 12 bậc). Nơi đây cũng dẫn đầu Đông Nam Á về mức độ trưởng thành của hệ sinh thái, trong đó hai mũi nhọn Fintech và Blockchain sở hữu thứ hạng lần lượt là 60 và 70 thế giới.

Thành phố Hải Phòng: Lần đầu tiên ghi tên mình vào nhóm 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu. Sự xuất hiện của Hải Phòng cùng với các trung tâm truyền thống như Hà Nội và Thành phố Đà Nẵng chứng minh mạng lưới đổi mới sáng tạo Việt Nam đang lan tỏa rộng khắp thay vì chỉ tập trung tại hai đầu đất nước.

Tính đến thời điểm hiện tại, bệ đỡ nội lực của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam đã kiến tạo được một mạng lưới vững chắc bao gồm: khoảng 4.000 doanh nghiệp startup, 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm cùng hơn 20 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp từ cấp trung ương đến địa phương.

Đòn bẩy từ chính sách và mục tiêu công nghệ chiến lược

Đứng sau bước thăng hạng vượt bậc của Việt Nam là sự hoàn thiện đồng bộ về hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Dấu mốc lập pháp quan trọng nhất phải kể đến việc Quốc hội thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, chính thức luật hóa khái niệm "công nghệ chiến lược" và "sản phẩm công nghệ chiến lược". Cụ thể hóa định hướng này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg thiết lập Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia với 10 nhóm lĩnh vực trọng điểm:

Trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, công nghệ lượng tử, robot, vệ tinh quỹ đạo thấp, hydrogen xanh và hạ tầng số lõi. Đây được xác định là nền tảng cốt lõi để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Bước sang năm 2026, Việt Nam đặt ra những mục tiêu hành động rất cụ thể và tham vọng:

Thúc đẩy tăng trưởng 30% về số lượng doanh nghiệp startup.

Hình thành từ 30 đến 50 doanh nghiệp spin-off (doanh nghiệp khởi nghiệp bứt phá từ các trường đại học và viện nghiên cứu).

Xây dựng tối thiểu 3 trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp quy mô tại Hà Nội, Thành phố Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh.

Triển khai mô hình cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) công nghệ tại 3 thành phố lớn nêu trên nhằm hỗ trợ tối đa việc ứng dụng thực tế các giải pháp mới.

Thương mại hóa thành công tối thiểu 5 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược trọng điểm bao gồm: chip bán dẫn, thiết bị mạng 5G, robot công nghiệp, giải pháp AI và thiết bị bay không người lái (UAV).

Xu hướng tự động hóa và Fintech định hình tương lai khu vực

Sự bứt phá của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam nằm trong dòng chảy công nghệ mạnh mẽ của khu vực châu Á, nơi các cường quốc và các nước láng giềng đang thay đổi cấu trúc vận hành bằng công nghệ cao.

Tại Nhật Bản, áp lực từ việc thiếu hụt lực lượng lao động nghiêm trọng và bài toán tối ưu năng suất đã thúc đẩy làn sóng tự động hóa mạnh mẽ. Khảo sát của Reuters công bố ngày 20/5/2026 cho biết, có tới 33% doanh nghiệp tại quốc gia này đã triển khai hoặc đang lên kế hoạch tích hợp robot AI vào quy trình sản xuất, dịch vụ. Các ngành công nghiệp nặng như sản xuất ô tô, vận tải đang đóng vai trò tiên phong. Với sự hậu thuẫn lớn từ chính phủ qua các chính sách đổi mới, Nhật Bản đang tiến gần tới mục tiêu trở thành trung tâm phát triển robot AI toàn cầu của thập kỷ tới.

Ở một diễn biến khác tại Đông Nam Á, thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia lại đang khẳng định vị thế là một "thủ phủ" Fintech mới của khu vực. Sự trỗi dậy này gắn liền với trung tâm tài chính Tun Razak Exchange (TRX) – nơi đang thu hút mạnh mẽ các dòng vốn và tập đoàn lớn. Minh chứng là Ant International (thuộc Ant Group) đã lựa chọn TRX làm đại bản doanh khu vực ASEAN nhằm mở rộng các dịch vụ tài chính số và thanh toán trực tuyến. Với quy mô tập trung hơn 20.000 chuyên gia trình độ cao cùng hạ tầng kết nối hiện đại, TRX không chỉ giúp Malaysia nâng tầm vị thế cạnh tranh mà còn thúc đẩy toàn diện hệ sinh thái dịch vụ tài chính số trong khu vực Đông Nam Á.