Nhà thơ Hữu Thỉnh tên thật Nguyễn Hữu Thỉnh, sinh ngày 15/2/1942 tại làng Phú Vinh, xã Duy Phiên, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc (nay thuộc xã Hội Thịnh, tỉnh Phú Thọ), trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Khi đi học, ông luôn đạt danh hiệu học sinh giỏi, đặc biệt môn Văn có thành tích nổi bật nhất.

Đầu năm 1963, khi đang học kỳ 2 lớp 10 hệ 10 năm tại Trường cấp 3 Trần Phú, thị xã Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc (nay là Trường THPT Trần Phú, phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ), ông tham gia 2 đợt khám tuyển nghĩa vụ quân sự.

Lần đầu, ông đăng ký vào lực lượng không quân nhưng không đủ điều kiện. Khoảng 1 tháng sau, ông tiếp tục tham gia khám tuyển và trúng tuyển vào lính xe tăng.

Tháng 6/1963, sau khi hoàn thành chương trình lớp 10, ông lên đường nhập ngũ. Trong đợt tuyển quân này, toàn trường có 64 học sinh trúng tuyển. Sau 3 tháng huấn luyện tân binh, ông được phân về Đại đội 7, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 202, đơn vị nay thuộc Lữ đoàn 202, Binh chủng Tăng thiết giáp.

Từ đây, Hữu Thỉnh có một mối gắn bó đặc biệt với bộ đội xe tăng, bắt đầu từ những năm tháng ông trực tiếp khoác áo lính. Trong những năm tháng chiến đấu, ông nhiều lần đối mặt với ranh giới sống còn. Đầu năm 1972, khi tham gia Chiến dịch Quảng Trị, ông từng thoát chết sau 2 tình huống nguy hiểm liên tiếp.

Theo đó, ông từng chia sẻ rằng sau một trận B-52 rải thảm, căn cứ bị san phẳng, cây cối đổ ngổn ngang. Dù đang sốt rét, ông vẫn gượng dậy khỏi hầm, tìm đến một gốc lim để nhóm lửa nấu cơm, chờ đồng đội đi trinh sát trở về. Vừa nhóm lửa, một quả bom nổ chậm bất ngờ văng trúng sườn cây ngay cạnh. May mắn, ông không bị thương.

Do vị trí đóng quân bị lộ, đơn vị lập tức di chuyển về phía Tây Bắc Quảng Trị trong đêm. Hữu Thỉnh được phân công đi cùng xe tăng T-34 của Đại đội 7, Tiểu đoàn 397. Ông ngồi ở vị trí ghế chỉ huy để quan sát đường.

Đang ngước nhìn bầu trời đêm, ông bất chợt có linh cảm nguy hiểm và lập tức kéo nắp cửa xe xuống. Đúng lúc đó, một quả đạn cối 40 ly từ máy bay địch đánh trúng nắp xe tăng. Nhờ phản ứng kịp thời, ông ra lệnh cho xe tăng tăng tốc, nhanh chóng thoát khỏi khu vực nguy hiểm.

Những trải nghiệm trong những năm tháng chiến đấu và mối gắn bó với bộ đội xe tăng sau này trở thành chất liệu xuyên suốt trong nhiều sáng tác của ông, tiêu biểu như tập sách Vết xích thân yêu, bút ký Mùa xuân trên tháp pháo xe tăng và đặc biệt là bài thơ Trên một chiếc xe tăng. Tác phẩm này được nhạc sĩ Doãn Nho phổ nhạc thành ca khúc Năm anh em trên một chiếc xe tăng, trở thành một trong những sáng tác quen thuộc về người lính.

Sau năm 1975, Hữu Thỉnh theo học khóa I Trường Viết văn Nguyễn Du. Năm 1987, ông tiếp tục tham gia lớp bồi dưỡng cao cấp tại Học viện Văn học quốc tế M. Gorki (Liên Xô cũ), tiếp tục trau dồi kiến thức và nghiệp vụ văn chương.

Sau quá trình học tập và hoạt động trong lĩnh vực văn chương, Trung tá Nguyễn Hữu Thỉnh từng giữ nhiều vị trí trong lĩnh vực văn học, báo chí và văn nghệ. Ông là nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Tổng Biên tập Báo Văn nghệ (1990-2005); đại biểu Quốc hội khóa X, XI; Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam (2010-2020) và nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương.

Đáng chú ý, năm 2020, sau 20 năm giữ cương vị Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam qua các khóa VI, VII, VIII và IX, Hữu Thỉnh rút khỏi đề cử ban lãnh đạo khóa mới.

Năm 2024, nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, ông giới thiệu tác phẩm Giao hưởng Điện Biên. Tác phẩm sau đó được trao Giải A tại Giải thưởng Văn học, Nghệ thuật, Báo chí về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng giai đoạn 2020-2025 do Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam tổ chức.

Bên cạnh đó, nhà thơ Hữu Thỉnh cũng nhận nhiều giải thưởng, phần thưởng quan trọng, trong đó có Giải thưởng Văn học Đông Nam Á năm 1999, Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật năm 2001, Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật năm 2012, Giải A cuộc vận động sáng tác văn học, nghệ thuật về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2020 và Huân chương Độc lập hạng Nhì năm 2022.

Bên cạnh sự nghiệp văn chương, đời tư của nhà thơ Hữu Thỉnh cũng nhận được nhiều quan tâm. Ông có người con gái cả là đạo diễn Nguyễn Việt Thanh. Cô từng đảm nhận vai trò dàn dựng nhiều chương trình, liveshow của các nghệ sĩ như Quang Dũng, Anh Thơ, Trọng Tấn… Qua mỗi chương trình, dấu ấn riêng của đạo diễn Việt Thanh được thể hiện trong cách dàn dựng và sáng tạo, giữa thị trường nghệ thuật không ngừng biến động.