Trăn trở từ thực trạng sản xuất sắn dây truyền thống

Theo Báo Nghệ An, xã Đại Huệ (tỉnh Nghệ An) có điều kiện đất đai, khí hậu phù hợp với cây sắn dây. Được trồng trên những vùng đất cát pha thịt, cây sắn dây nơi đây cho củ to, nhiều bột, vị ngọt và hương thơm đặc trưng. Từ lâu, sắn dây đã trở thành một loại cây quen thuộc trong đời sống của người dân địa phương. Trước đây, phần lớn sắn dây được trồng theo quy mô hộ gia đình, chủ yếu bán củ tươi hoặc chế biến bột phục vụ nhu cầu trong nhà. Đầu ra phụ thuộc vào thị trường nên có những thời điểm người dân phải đối mặt với cảnh được mùa, mất giá. Vì vậy, giá trị của cây sắn dây chưa được phát huy tương xứng với tiềm năng.

Sắn dây cũng là sản vật quen thuộc trong đời sống người Việt, nhất là dưới dạng bột dùng để pha uống hoặc chế biến một số món ăn. Cùng với nhu cầu sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được chế biến và đóng gói thuận tiện, thị trường bột sắn dây cũng có thêm dư địa để phát triển. Đây là cơ hội để những vùng trồng sắn dây như Đại Huệ không chỉ bán nguyên liệu mà còn nâng giá trị sản phẩm thông qua chế biến, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Trăn trở trước thực trạng đó, ông Trần Đình Sơn ở xóm 4, xã Đại Huệ - một người con sinh ra và lớn lên từ làng - quyết tâm tìm hướng đi mới cho loại cây trồng truyền thống này. Chứng kiến cảnh bà con tốn nhiều công sức chăm sóc nhưng lại bị ép giá khi vào vụ, ông Sơn nhận ra rằng, muốn nâng cao giá trị thì không thể mãi bán nguyên liệu thô. Năm 2019, ông Sơn cùng một số hộ dân thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Đại Huệ. Hợp tác xã đưa mẫu sắn dây của địa phương đi kiểm nghiệm, làm cơ sở đánh giá chất lượng nguyên liệu và xây dựng sản phẩm. Theo kết quả kiểm nghiệm, sắn dây Đại Huệ có hàm lượng tinh bột cao, giàu khoáng chất tự nhiên và giữ được hương vị đặc trưng.

Từ chỗ chỉ bán củ tươi, hợp tác xã đầu tư hơn 2 tỷ đồng xây dựng dây chuyền chế biến hiện đại với các công đoạn rửa, nghiền, lắng, lọc và sấy khép kín. Việc đầu tư máy móc không chỉ giúp nâng cao chất lượng, bảo đảm vệ sinh trong quá trình sản xuất mà còn tạo điều kiện để hợp tác xã thu mua nguyên liệu cho người dân. Không dừng lại ở sản phẩm bột sắn dây truyền thống, hợp tác xã đã nghiên cứu, phát triển thêm nhiều sản phẩm như bột sắn dây chanh leo, sắn dây hoa bưởi, sắn dây ướp hoa nhài, trà sắn dây...

Đến nay, hợp tác xã có 7 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh và đã liên kết với gần 500 hộ trồng sắn dây ở vùng Nam Đàn, Nghĩa Đàn và các địa bàn lân cận. Ở xóm 5, anh Nguyễn Cảnh Lụy là một trong những hộ gắn bó với cây sắn dây và nghề làm bột sắn dây. Để có được bột trắng, mịn, thơm, người làm phải trải qua nhiều công đoạn. Sắn dây sau khi thu hoạch được lựa chọn, rửa sạch, nghiền nhỏ, lọc nhiều lần rồi chuyển sang công đoạn lắng. Phần tinh bột sau đó tiếp tục được xử lý, phơi hoặc sấy để tạo thành sản phẩm.

Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn thận, nhất là khâu lọc và lắng, bởi đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến độ trắng, mịn và chất lượng của bột sắn dây. Từ công việc tưởng như giản đơn ấy, người dân đã tạo nên một sản phẩm mang đậm hương vị của vùng đất Đại Huệ. Nhờ đầu ra ổn định, mỗi vụ gia đình anh Lụy thu lãi hàng trăm triệu đồng. Toàn bộ sản phẩm làm ra được hợp tác xã thu mua. Với người nông dân, đây là thay đổi đáng kể so với việc tự tìm đầu ra cho củ sắn dây tươi trước đây.

Hành trình nâng tầm giá trị nông sản quê hương

Từ khi có các cơ sở chế biến và liên kết sản xuất, cây sắn dây ở xã Đại Huệ có thêm động lực phát triển. Người dân không chỉ quan tâm đến năng suất mà ngày càng chú trọng hơn đến chất lượng nguyên liệu, quy trình sản xuất và đầu ra sản phẩm. Theo chia sẻ, ông Lê Văn Minh ở xóm 4 cho biết, trước đây người trồng thường lo lắng về đầu ra. Có thời điểm sắn được mùa nhưng giá thấp, ảnh hưởng đến thu nhập. Nay có hợp tác xã liên kết, thu mua sản phẩm nên người dân yên tâm hơn trong việc mở rộng diện tích và đầu tư chăm sóc.

Từ một loại cây quen thuộc, sắn dây đang từng bước trở thành mắt xích trong chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản ở địa phương. Củ sắn dây không còn chỉ dừng lại ở sản phẩm tươi mà được chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau, có bao bì, nhãn hiệu và tiêu chuẩn OCOP để tiếp cận những thị trường rộng hơn. Thực tế ấy càng được minh chứng qua cảm nhận của người tiêu dùng. Cụ thể, chị Lê Mỹ Dung, một du khách đến từ Hà Nội, sau khi thưởng thức sản phẩm sắn dây Đại Huệ nhận xét: "Sản phẩm có hương vị dễ dùng, bao bì thuận tiện và phù hợp để làm quà. Với những sản vật quê nhà, việc được người tiêu dùng ở xa biết đến và lựa chọn cũng là một cách để câu chuyện về vùng đất được nối dài".

Bàn về định hướng tương lai, ghi nhận ý kiến từ lãnh đạo, ông Nguyễn Đình Thế - Phó Chủ tịch UBND xã Đại Huệ cho biết: "Trên địa bàn hiện có hơn 30 hộ tham gia chế biến các sản phẩm từ sắn dây, với khoảng 40 ha. Địa phương định hướng xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng VietGAP, bảo vệ thương hiệu và mở rộng thị trường, hướng tới cả thị trường xuất khẩu".

Từ một loài cây dân dã, sắn dây Đại Huệ đang có một hành trình mới. Củ sắn vẫn lớn lên âm thầm dưới lòng đất quê nhà, nhưng giá trị của nó đã không còn nằm ở những củ sắn tươi bán theo mùa. Qua bàn tay người trồng, người chế biến và sự kết nối với thị trường, sản vật ấy đang được nâng niu, làm mới và mang đi xa hơn. Dưới chân núi Đại Huệ, hương vị của sắn dây vẫn giữ nét mộc mạc vốn có. Chỉ khác rằng, từ những củ sắn chắt chiu dưỡng chất từ lòng đất, người dân hôm nay đã biết cách tạo thêm giá trị để một sản vật quê nhà có thể hiện diện ở nhiều nơi hơn.