Nhận diện rào cản từ các thị trường trọng điểm

Tại hội nghị, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại - Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, đã chỉ ra một thách thức rất lớn hiện nay: môi trường chính sách thương mại của Mỹ đang ngày càng phức tạp. Quốc gia này có xu hướng sử dụng đồng thời nhiều công cụ điều tra và thực thi thương mại, điển hình như Mục 301 về lao động cưỡng bức (áp mức thuế 10% và 12,5%), dư thừa công suất, sở hữu trí tuệ; Mục 232 về an ninh kinh tế; Mục 122 (thuế 10% với hàng nhập khẩu) cùng các biện pháp phòng vệ, chống lẩn tránh thuế.

Mỹ cũng đang rà soát hàng loạt lĩnh vực liên quan đến chuỗi cung ứng chiến lược như thép, nhôm, đồng, chip, dược phẩm, thiết bị công nghiệp và thủy sản. Đáng chú ý, ngành thủy sản – nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam – đang đối mặt với nguy cơ bị điều tra về các hành vi thương mại không công bằng theo kiến nghị từ một số tổ chức và nghị sĩ Mỹ. Các động thái này cho thấy thương mại quốc tế đang bị ràng buộc chặt chẽ với an ninh kinh tế, cạnh tranh công bằng và phát triển bền vững.

Không chỉ riêng Mỹ, các thị trường lớn khác cũng đang dựng lên hàng rào kỹ thuật khắt khe. Điển hình tại châu Âu (EU), bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hà Lan, cho biết lợi thế thuế quan từ EVFTA không còn là yếu tố quyết định. EU đang mở rộng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), áp dụng Quy định chống mất rừng (EUDR) và siết chặt các tiêu chí ESG. Tại khu vực Trung Đông, ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE, cũng lưu ý về việc thị trường này đang siết chặt chứng nhận Halal, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) kiểm tra hàng hóa và yêu cầu sử dụng bao bì sinh học.

Tất cả cho thấy một sự thay đổi căn bản từ kiểm soát chất lượng sản phẩm đơn thuần sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu phải nâng cao năng lực tuân thủ.

Chủ động thích ứng để giữ vững đà tăng trưởng

Dù đối mặt với sức ép lớn, Mỹ vẫn được đánh giá là thị trường còn nhiều dư địa cho hàng hóa Việt Nam (dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử, nông thủy sản...). Xu hướng tái cơ cấu chuỗi cung ứng đang tiếp tục tạo cơ hội cho Việt Nam thu hút đơn hàng. Tuy nhiên, theo ông Đỗ Ngọc Hưng, yêu cầu hiện nay không chỉ là mở rộng thị phần mà phải phát triển thị trường có quản trị rủi ro.

Để giữ vững thị phần, doanh nghiệp không thể chỉ cạnh tranh bằng giá cả và chất lượng, mà phải bằng năng lực tuân thủ, minh bạch hồ sơ, khả năng giải trình dữ liệu và quản trị chuỗi cung ứng. Đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, rào cản lớn nhất cần vượt qua là việc tiếp cận sớm thông tin chính sách, hiểu đúng yêu cầu thị trường và chuẩn bị tốt hồ sơ phòng vệ thương mại. Sự tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố cốt lõi: nâng cấp chất lượng sản phẩm, nâng cao năng lực tuân thủ và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Thương vụ Việt Nam tại Mỹ đã hiến kế đẩy mạnh đổi mới phương thức xúc tiến thương mại. Thay vì các hoạt động quảng bá truyền thống, cần chuyển sang mô hình kết nối chuyên sâu. Một trong những trọng tâm sắp tới là đẩy mạnh kết nối tại sự kiện Vietnam International Sourcing 2026 – nơi dự kiến quy tụ nhiều tập đoàn bán lẻ khổng lồ như Walmart, Amazon và Costco.

Đồng thời, hệ thống Thương vụ sẽ tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp để chủ động kết nối đối tác trước khi các đoàn nước ngoài sang Việt Nam; tăng cường xác minh năng lực đối tác nhằm hạn chế rủi ro giao dịch. Đặc biệt, việc thiết lập cơ chế cảnh báo sớm cho các ngành có nguy cơ cao (dệt may, da giày, gỗ, điện tử, nông sản...) sẽ là "lá chắn" quan trọng giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa chủ động ứng phó, qua đó tạo động lực tăng trưởng xuất khẩu và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế chung trong nửa cuối năm 2026.