Quyết định huỷ tuyến đường sắt đô thị 10km và chỉ mất 10 phút di chuyển, tổng vốn lên tới 92.050 tỷ đồng và Trung Quốc làm tổng thầu
Tuyến metro ngầm dài khoảng 10km, vốn đầu tư dự kiến 92.050 tỷ đồng, từng được kỳ vọng phục vụ 700.000 lượt khách mỗi ngày tại Philippines.
Makati Intra-city Subway là dự án đường sắt đô thị được quy hoạch tại Makati, đây là một trong những trung tâm tài chính và thương mại lớn của Philippines, thuộc vùng đô thị Manila. Dự án do chính quyền Makati phối hợp với liên danh doanh nghiệp đứng đầu là Philippine Infradev Holdings triển khai theo hình thức đối tác công tư (PPP), nhằm giảm áp lực ùn tắc giao thông tại thành phố.
Theo quy hoạch ban đầu, tuyến metro dài khoảng 10km, gồm 10 nhà ga ngầm, kết nối các địa điểm quan trọng như trung tâm thương mại Ayala, Tòa thị chính Makati và Đại học Makati. Dự án từng được quảng bá với công thức “10-10-10”, tương ứng 10 km đường sắt, 10 nhà ga và thời gian di chuyển chỉ 10 phút từ đầu đến cuối tuyến.
Với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 3,5 tỷ USD, tương đương 92.050 tỷ đồng, công trình được kỳ vọng phục vụ tới 700.000 lượt hành khách mỗi ngày khi đi vào hoạt động, đồng thời giúp giảm khoảng 270.000 phương tiện lưu thông trên đường phố Makati.
Dự án khởi công vào tháng 12/2018. Đến tháng 7/2019, chính quyền Makati và Philippine Infradev chính thức ký thỏa thuận liên doanh, đặt mục tiêu đưa tuyến metro vào khai thác khoảng năm 2025.
Trong quá trình triển khai, dự án thu hút sự tham gia của nhiều doanh nghiệp xây dựng Trung Quốc. Các đối tác ban đầu trong liên danh đầu tư có Greenland Holdings, Jiangsu Provincial Construction Group và China Harbour Engineering Company.
Tháng 9/2020, Philippine Infradev ký hợp đồng thiết kế, mua sắm và xây dựng (EPC) với China Construction Second Engineering Bureau và Shanghai Electric Group Automation Engineering. Hợp đồng có tổng giá trị khoảng 1,213 tỷ USD, trong đó 978,6 triệu USD dành cho xây dựng dân dụng và 234,16 triệu USD dành cho hệ thống cơ điện cùng hạ tầng kỹ thuật.
Để tối ưu chi phí đầu tư, chủ dự án sau đó điều chỉnh phương án triển khai. Giai đoạn đầu được rút ngắn còn khoảng 8 km, với ít nhất 8 nhà ga, thay vì quy mô 10 km và 10 nhà ga như kế hoạch ban đầu. Việc điều chỉnh cũng được kỳ vọng giúp giảm chi phí xây dựng.
Một số hạng mục chuẩn bị mặt bằng đã được triển khai tại công trường. Theo báo cáo của Philippine Infradev, khu vực ga số 3 đã hoàn thành một phần công việc đào đất, gia cố và đổ bê tông móng. Tại ga số 5, doanh nghiệp dự kiến bố trí khu vực lắp ráp và đưa máy đào hầm xuống lòng đất.
Tháng 3/2021, Makati City Subway Inc. ký thỏa thuận với Richer Today Inc. để phát triển khu đất khoảng 5,5 ha, tương đương 55.000 m², xung quanh ga số 5. Đối tác này cam kết dành ít nhất 775,9 triệu peso để mua đất. Bên cạnh đó, chính quyền Makati đã chuyển quyền hưởng lợi đối với khoảng 7,9 ha đất tại các vị trí nhà ga cho đơn vị phát triển dự án.
Tuy nhiên, kế hoạch xây dựng gặp trở ngại lớn sau phán quyết của Tòa án Tối cao Philippines năm 2023 về tranh chấp địa giới giữa Makati và thành phố lân cận Taguig. Theo phán quyết cuối cùng, 10 đơn vị hành chính cấp barangay trước đây do Makati quản lý được xác định thuộc thẩm quyền của Taguig.
Thay đổi địa giới ảnh hưởng trực tiếp đến phương án xây dựng tuyến metro, do một số nhà ga và khu depot theo thiết kế nằm trên phần lãnh thổ được chuyển sang Taguig. Philippine Infradev cho rằng sự thay đổi này khiến phương án ban đầu không còn khả thi về kinh tế và vận hành. Hoạt động xây dựng vì thế bị đình chỉ.
Đến tháng 5/2025, Philippine Infradev chính thức đánh giá dự án không còn khả thi, đồng thời khởi động thủ tục trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore để giải quyết tranh chấp hợp đồng với chính quyền Makati.
Tranh chấp tiếp tục diễn biến phức tạp sau khi chính quyền thành phố thay đổi lãnh đạo. Tháng 7/2025, Thị trưởng Nancy Binay bày tỏ lo ngại về thỏa thuận dàn xếp mà chính quyền tiền nhiệm đã ký với Philippine Infradev, trong đó có nghĩa vụ thanh toán khoảng 8,96 tỷ peso.
Trong khi đó, phía chính quyền tiền nhiệm cho rằng, thỏa thuận này sẽ giúp Makati nắm quyền sở hữu doanh nghiệp dự án, qua đó tạo điều kiện giải quyết những vướng mắc kéo dài.
Trước những bất đồng liên quan đến địa giới, tính khả thi và nghĩa vụ tài chính khiến tương lai của dự án metro từng được kỳ vọng giải quyết ùn tắc tại Makati trở nên khó đoán định.

