Thông qua một sắc lệnh hành pháp được công bố vào tối muộn ngày thứ Sáu, Tổng thống Donald Trump đã kích hoạt điều khoản miễn trừ để hoãn thực thi các mức thuế nặng đối với ngành năng lượng Nga. Đây vốn là các biện pháp bắt buộc nằm trong Đạo luật Graham được chính ông phê chuẩn hồi tháng trước nhằm trừng phạt chiến dịch quân sự của Moscow tại Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ năm.

Theo văn bản đệ trình lên Quốc hội, người đứng đầu Nhà Trắng xác nhận việc hoãn áp dụng các biện pháp trừng phạt và biểu thuế mới vào thời điểm hiện tại là vì lợi ích quốc gia của Mỹ. Sắc lệnh này về mặt hình thức vẫn thiết lập các mức thuế quan nhưng đình chỉ hiệu lực thực tế, cho phép Tổng thống có quyền kích hoạt lại bất cứ lúc nào trong tương lai. 

Đạo luật mang tên cố Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Lindsey Graham ban đầu đặt ra hạn chót 30 ngày - dự kiến kết thúc vào ngày 18/10 - buộc Washington phải áp mức thuế 100% đối với toàn bộ hàng hóa từ 5 quốc gia mua dầu thô lớn nhất của Nga, áp thuế 500% lên các sản phẩm năng lượng Nga nhập khẩu vào Mỹ, đồng thời phong tỏa hàng loạt thực thể thuộc Điện Kremlin.

Việc hoãn thi hành cũng giúp chính quyền Mỹ tránh được nguy cơ va chạm thương mại với các khách hàng nhập khẩu năng lượng lớn nhất của Nga là Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ.

Quyết định trì hoãn trừng phạt được đưa ra trong bối cảnh giá dầu diesel tại thị trường Mỹ đang neo ở mức kỷ lục, chỉ vài tuần trước ngày bầu cử 3/11. Động thái này nhằm dọn đường cho kế hoạch mà ông Trump công bố vào tuần trước: hợp tác trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin để đưa nguồn cung diesel từ Nga trở lại thị trường toàn cầu.

Từ Moscow, giới chức Nga nhanh chóng hoan nghênh bước đi của Washington. Đặc phái viên Điện Kremlin Kirill Dmitriev, thành viên đoàn đàm phán của ông Putin về vấn đề Ukraine, nhận định trên mạng xã hội X rằng quyết định này đánh dấu một khoảnh khắc lịch sử, đồng thời khẳng định việc hợp tác kinh tế giữa Nga và Mỹ sẽ mang lại lợi ích chung cho cả hai nước.

Tuy nhiên, quyết định của ông Trump đang thổi bùng làn sóng phản đối gay gắt tại Đồi Capitol. Một nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng đã gửi thư yêu cầu Tổng thống hủy bỏ thỏa thuận dầu diesel với ông Putin và thực thi đầy đủ Đạo luật Graham. Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Elizabeth Warren chỉ trích Tổng thống đang đi ngược lại chủ trương tăng cường áp lực lên Điện Kremlin của Quốc hội, đồng thời kêu gọi các nhà lập pháp hủy bỏ thỏa thuận diesel, tăng cường hỗ trợ cho Kyiv và siết chặt trừng phạt Moscow.

Tại Kyiv, Tổng thống Volodymyr Zelensky bày tỏ sự phẫn nộ khi cho rằng việc nới lỏng trừng phạt và mang lại nguồn lợi tài chính cho Moscow sẽ chỉ thúc đẩy Nga tiếp tục các chiến dịch quân sự. Tuyên bố được đưa ra ngay sau khi Nga tiến hành đợt không kích lớn nhằm vào 15 cơ sở phát điện và truyền tải trên khắp Ukraine trong đêm, với mục tiêu gây mất điện diện rộng trước mùa đông. Theo Bộ Tổng tham mưu Ukraine, lực lượng phòng không nước này đã đánh chặn 4 tên lửa Kalibr cùng 289 trên tổng số 332 máy bay không người lái của đối phương.

Ở chiều ngược lại, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã bắn hạ 610 máy bay không người lái của Ukraine trong đêm tại 16 khu vực, trên Biển Đen và bán đảo Crimea. Tổng thống Vladimir Putin cũng khẳng định quân đội Nga sẽ duy trì các cuộc tập kích quy mô lớn vào những mắt xích hậu cần và cơ sở công nghiệp quốc phòng của Ukraine.

Căng thẳng tiếp tục leo thang khi ông Zelensky ra lệnh nối lại các đợt tấn công nhắm vào các nhà máy lọc dầu của Nga, chính thức khép lại giai đoạn tạm dừng theo đề xuất ngừng bắn năng lượng trước đó của ông Trump. Nhà lãnh đạo Ukraine đồng thời cáo buộc Tổng thống Mỹ và tỷ phú Elon Musk làm suy yếu khả năng tự vệ của Kyiv khi hạn chế quyền tiếp cận hệ thống vệ tinh Starshield của SpaceX dùng trong việc đánh chặn hỏa lực.

Phản hồi về vấn đề này, ông Trump khẳng định không đưa ra bất kỳ chỉ thị nào nhằm hạn chế quyền truy cập Starshield của Ukraine, trong khi ông Musk cho biết hệ thống này hoàn toàn do chính phủ Mỹ nắm quyền kiểm soát và định đoạt việc sử dụng.