Trong dòng chảy âm nhạc cách mạng Việt Nam, NSƯT Tiến Thành được nhắc đến như một giọng ca tiêu biểu của Đài Tiếng nói Việt Nam trong giai đoạn cuối thập niên 70, đầu 80 của thế kỷ trước. Sở hữu nền tảng thanh nhạc vững, âm sắc đẹp và khả năng xử lý tinh tế, ông để lại dấu ấn sâu đậm qua hàng trăm bản thu, dù cuộc đời nghệ thuật khép lại khi tuổi đời còn rất trẻ.

Giọng hát đặc biệt bước ra từ những năm tháng vàng son của phát thanh

NSƯT Tiến Thành sinh năm 1950, quê gốc Nam Định (nay thuộc Ninh Bình). Ông là ca sĩ cùng thời với các giọng ca hàng đầu như Lê Dung, Thu Hiền, Thanh Hoa, Ái Vân, Vân Khánh, Thúy Lan, Bích Việt, Ngọc Tân, Dương Minh Đức, Huy Hùng, Trọng Nghĩa, Hữu Nội...

Tiến Thành thuộc thế hệ kế tiếp của lớp nghệ sĩ như Tường Vy, Bích Liên, Tuyết Thanh, Vũ Dậu, Trung Kiên, Quý Dương, Trần Hiếu; đồng thời tiếp nối truyền thống của lớp nghệ sĩ đầu đàn như Thương Huyền, Khánh Vân, Kim Oanh, Tân Nhân, Mai Khanh, Trần Khánh, Trần Thụ, Quốc Hương, Văn Hanh.

Trong những năm từ khoảng 1976 đến 1978, NSƯT Tiến Thành đứng trong dàn đồng ca, hợp xướng của Đoàn ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam. Từ năm 1979, giọng hát dần được chú ý, chuyển sang lĩnh xướng, song ca và sau đó là đơn ca. Đầu thập niên 1980, NSƯT Tiến Thành trở thành gương mặt quen thuộc trên sóng phát thanh, đặc biệt qua các chương trình dạy nhạc, dạy hát. Giọng nói và cách thể hiện mạch lạc, chuẩn xác của ông góp phần định hình thẩm mỹ âm nhạc cho một bộ phận thính giả trẻ thời kỳ đó.

Điểm nổi bật của NSƯT Tiến Thành là khả năng làm chủ nhiều màu sắc thanh nhạc. Ông thể hiện tốt những tác phẩm như “Người Hà Nội” (Nguyễn Đình Thi), “Hồ Chí Minh giai điệu bốn mùa” (Trần Chung), “Lá xanh” (Hoàng Việt) với sự chuẩn mực về kỹ thuật; đồng thời chuyển sang các ca khúc trữ tình như “Nơi đảo xa” (Thế Song), “Hát cùng trời nước Hạ Long” (Tân Huyền) bằng cảm xúc dạt dào, mềm mại.

Ở mảng tình ca, các bản thu “Tình ca người thợ mỏ” (Hoàng Vân), “Hương thầm” (Thanh Phúc - Phan Thị Thanh Nhàn) cho thấy chất giọng đằm, ấm, kiểm soát tốt độ rung và cường độ. Trong khi đó, với những ca khúc có tiết tấu nhanh như “Chiến đấu vì độc lập tự do” (Phạm Tuyên), giọng hát vẫn giữ được độ sáng, không tạo cảm giác căng cứng.

Tiến Thành có thể hát linh hoạt giữa 2 vùng giọng tenor (nam cao) và baritone (nam trung), đồng thời xử lý giả thanh tương đối thuần thục. Khả năng tiết chế cảm xúc và tạo các lớp sắc thái trong cùng một ca khúc giúp phần trình diễn luôn có điểm nhấn rõ ràng, giữ được sự chú ý của người nghe.

Theo nhận định của nhạc sĩ Trần Đình San ghi trên Báo Công an nhân dân, có 2 bài hát nếu không phải do nghệ sĩ Tiến Thành thể hiện, chắc chắn hiệu quả không thể đạt được ở mức đỉnh cao nhất, đó là “Nơi đảo xa” và “Tình ca Tây Nguyên”. Nhiều ca sĩ sau này thể hiện lại, song bản thu của ông vẫn được xem là chuẩn mực về cảm xúc và cấu trúc biểu đạt.

Bên cạnh đó, ông còn ghi dấu qua các tác phẩm về Hà Nội trong giai đoạn cao điểm sáng tác đầu thập niên 1980 như “Người Hà Nội”, “Tình yêu Hà Nội”, “Hà Nội bài ca năm tháng”, “Hà Nội những công trình”… Đây là thời kỳ Đài Tiếng nói Việt Nam phát động sáng tác nhân dịp kỷ niệm 30 năm giải phóng Thủ đô và Tiến Thành là một trong những giọng ca xuất hiện dày đặc trên sóng phát thanh.

Kho tàng thu âm của ông lên tới gần 300 ca khúc, trải rộng từ nhạc cách mạng, trữ tình đến dân ca các vùng miền. Trong đó, các làn điệu quan họ do ông thể hiện, đặc biệt khi song ca cùng nghệ sĩ Thanh Hiếu, được đánh giá cao về độ chuẩn mực.

Qua đời ở tuổi 34 khi đang trên đường lưu diễn phục vụ khán giả

Theo lời kể của nhạc sĩ Trần Đình San, tháng 11/1984, NSƯT Tiến Thành cùng Đoàn Ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam lên đường lưu diễn phục vụ khán giả tại Bắc Giang cũ (nay thuộc Bắc Ninh). Sau đêm biểu diễn, khi xe trở về đến khu vực Yên Viên (Gia Lâm, Hà Nội), đoàn gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng. Nghệ sĩ chèo nổi tiếng Như Hoa qua đời tại chỗ, trong khi nghệ sĩ Thúy Lan bị thương nặng, bất tỉnh.

Những người có mặt tại hiện trường cho biết, dù bị thương, Tiến Thành vẫn nỗ lực hỗ trợ đưa các đồng nghiệp lên cáng để đi cấp cứu. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, ông qua đời.

Sự ra đi của Tiến Thành và Như Hoa gây chấn động giới nghệ thuật và công chúng yêu nhạc thời điểm đó. Những hàng người nối hàng dài như bất tận để đưa tiễn 2 người nghệ sĩ về cõi vĩnh hằng trong đám tang. Ngoài gia đình và đồng nghiệp, nhiều khán giả chưa từng quen biết cũng có mặt, bày tỏ sự tiếc thương. Tiến Thành qua đời khi mới 34 tuổi.

Trong sổ tang, đại diện Dihavina - đơn vị thu thanh nổi tiếng thập niên 80, ghi: “Người nghệ sĩ lãng mạn ấy đã vĩnh biệt chúng ta quá sớm… Anh để lại nỗi tiếc thương vô hạn trong lòng bạn bè, đồng nghiệp và những người yêu ca hát”.

Đến năm 2012, nghệ sĩ Tiến Thành được Nhà nước truy tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Nhiều người cho rằng, vì ông mất quá sớm nên chưa được phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Dù vậy, tên tuổi của ông vẫn được đặt trong nhóm những giọng ca tiêu biểu của dòng nhạc cách mạng, bên cạnh các nghệ sĩ như Lê Dung, Thu Hiền, Thanh Hoa, Dương Minh Đức, Ngọc Tân.