Dưới đây là ý nghĩa và giá trị dinh dưỡng của các món ăn ngày Tết cùng lời khuyên từ các chuyên gia y tế.

Bánh chưng, bánh tét

Bánh chưng và bánh tét mang ý nghĩa tượng trưng cho trời, đất cùng công ơn sinh thành, đùm bọc của cha mẹ. Việc ăn hai món bánh này đầu năm vừa để tưởng nhớ về nguồn cội, vừa cầu mong sự may mắn, cân bằng trong cuộc sống.

Theo BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ (Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - Cơ sở 3), các món ăn truyền thống nếu được sử dụng đúng cách sẽ là nguồn bổ sung dinh dưỡng tuyệt vời. Bánh chưng, bánh tét là "nguồn năng lượng" dồi dào. Gạo nếp vị ngọt tính ấm, giúp ích thận khí, bổ gan và làm mạnh gân cốt. Đậu xanh tính mát, giúp thanh nhiệt và giải độc chất trong thức ăn. Thịt heo bổ thận tráng dương, trong khi hạt tiêu giúp ấm tỳ vị, kích thích tiêu hóa.

Tuy nhiên, bác sĩ Vũ lưu ý người bị viêm loét dạ dày, trào ngược, thừa cân, béo phì, bệnh thận, tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc người đang bị mụn nhọt nên hạn chế món ăn này.

Xôi gấc

Trong văn hóa phương Đông, màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc, tài lộc. Xôi gấc với màu đỏ tự nhiên được tin rằng sẽ đem lại sự dung hòa, thuận lợi cho năm mới.

Về mặt dinh dưỡng, gấc chứa nhiều beta-carotene (tiền chất của vitamin A), lycopene và các chất chống oxy hóa, rất tốt cho sức khỏe. Món ăn này hỗ trợ ngăn ngừa một số bệnh lý như đục thủy tinh thể, mệt mỏi, quáng gà, khô mắt.

Canh khổ qua

Đây là món ăn vận dụng cách chơi chữ của người Việt. "Khổ qua" đồng âm với việc những khó khăn, vất vả của năm cũ sẽ "qua" đi để đón nhận thuận lợi, an lành trong năm mới.

Theo bác sĩ Huỳnh Tấn Vũ, đây là món ăn "giải nhiệt" lý tưởng trong những ngày Tết ăn nhiều đồ dầu mỡ. Canh khổ qua giúp thanh nhiệt, giải độc, bổ sung chất xơ, giúp đẹp da, giảm mỡ máu và hạ huyết áp.

Dù vậy, bác sĩ khuyến cáo không dùng món này cho người đang bị hạ đường huyết. Phụ nữ có thai nên hạn chế vì có thể gây co thắt tử cung, nguy cơ sảy thai hoặc sinh non.

Thịt kho tàu

Với miếng thịt vuông và hột vịt tròn, món ăn mang ý nghĩa "mọi sự bình an, vạn sự vuông tròn". Sự hòa quyện của nước dừa, mắm ngon và ớt tạo nên hương vị đậm đà.

Bác sĩ Vũ phân tích, thịt kho tàu là món ăn giàu năng lượng, dễ ăn cho cả người già và trẻ nhỏ. Song, việc đun đi đun lại nhiều lần trong dịp Tết có thể làm chuyển hóa chất béo không tốt cho sức khỏe. Người thừa cân, tim mạch, rối loạn mỡ máu nên chọn thịt nạc, không ăn nước thịt và giới hạn tối đa 3-4 quả trứng/tuần.

Gà luộc

Gà luộc vàng ươm, da căng bóng tượng trưng cho sự thuận lợi, khởi đầu may mắn và sung túc.

Xét về y học, thịt gà vị ngọt, tính ôn, là thực phẩm chất lượng cao, dễ hấp thu, giúp bổ phổi, bồi bổ khí huyết và thận. Bác sĩ Vũ lưu ý không dùng thịt gà chung với kinh giới vì dễ gây đầy bụng. Người huyết áp cao hạn chế ăn da gà và lòng trắng trứng. Người bị thủy đậu, sỏi thận nên kiêng thịt gà.

Dưa hành

Dưa hành là mảnh ghép không thể thiếu để cân bằng vị béo của bánh chưng, thịt kho. Theo Đông y, dưa hành có vị cay nóng, tác dụng thông dương khí, đào thải uế khí, giải độc và làm ấm tỳ vị. Chất xơ trong dưa giúp gan "đỡ mệt" khi cơ thể nạp quá nhiều đạm và béo.

Tuy nhiên, người mắc bệnh dạ dày, bệnh thận, tăng huyết áp hoặc phụ nữ mang thai không nên ăn quá nhiều món muối chua này.

Các loại quả hình tròn và đu đủ

Hình tròn là biểu tượng của sự may mắn, viên mãn và cũng là hình dáng của đồng tiền xu. Các loại quả như dưa hấu, táo, cam, lựu... với vị ngọt và dáng tròn báo hiệu năm mới an vui, sung túc. Riêng đu đủ, đúng như tên gọi, mang ý nghĩa về sự đầy đủ, thịnh vượng ("Cầu - Dừa - Đủ - Xoài").

Về sức khỏe, dưa hấu chứa nhiều nước, vitamin A, C, lycopene tốt cho miễn dịch. Đu đủ giàu vitamin và chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa rất tốt trong những ngày Tết.

Chế độ ăn cho người có bệnh lý nền

Mùa Tết mọi người thường ăn uống nhiều, dễ quên mất thực đơn hằng ngày. BSCKI Trần Mỹ Hoa (Hệ thống Y tế Tim mạch - Tiểu đường 315) hướng dẫn các món ăn bài thuốc cụ thể cho từng nhóm đối tượng:

Người thiếu ngủ - ngủ chập chờn

Nên dùng: Trà tâm sen (làm dịu thần kinh, uống 1 ly ấm trước khi ngủ 1-2 giờ); Cháo kê - hạt sen (an thần, giảm stress, ăn vào bữa tối).

Cần tránh: Cà phê, trà đặc, rượu bia sau 18 giờ.

Người béo phì

Nên dùng: Canh rong biển - đậu hũ non (no lâu nhưng ít năng lượng); Ức gà áp chảo ăn kèm rau củ luộc và cơm gạo lứt (đầy đủ dinh dưỡng, ít chất béo).

Cần tránh: Bánh chưng chiên, chả giò chiên, lạp xưởng, các loại mứt.

Người gan nhiễm mỡ

Nên dùng: Cá hấp gừng (cá thu, cá hồi chứa nhiều Omega-3 giúp giảm viêm gan); Trà atiso (hỗ trợ chức năng gan, uống ấm hằng ngày).

Cần tránh: Rượu bia liên tục nhiều ngày, nội tạng động vật, đồ chiên.

Người tăng huyết áp

Nên dùng: Nước ép cần tây (giàu kali, hỗ trợ giảm huyết áp); Canh cà chua nấu trứng (tốt cho tim mạch, nhẹ nhàng, dễ tiêu).

Cần tránh: Món nhiều muối như dưa hành, củ kiệu, cá khô, thịt kho mặn.