Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền và phong thủy, nhiều loại cây quen thuộc lại chính là những "thần dược" và "bùa may mắn" cho gia chủ.

Theo BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ (Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - Cơ sở 3), mỗi loài cây trưng Tết đều mang trong mình những giá trị dược tính và ý nghĩa phong thủy riêng biệt.

Cây quất

Cây quất là loài cây rất quen thuộc với người dân Việt Nam. Trong phong thủy, cây quất đại diện cho sự sung túc, may mắn, no đủ cho cả gia đình. Theo BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ, quất cảnh chưng Tết là một trong số ít loài cây hội tụ đầy đủ yếu tố ngũ hành: kim (hoa màu trắng) sinh thủy (lá xanh đậm), thủy sinh mộc (thân cây), mộc sinh hỏa (quả chín màu cam), hỏa sinh thổ (đất trong chậu) và thổ sinh kim (hoa màu trắng).

Về giá trị y học, bác sĩ Vũ cho biết quả quất có vị ngọt chua, tính ấm, vào các kinh phế, vị, can, có tác dụng trị ho, giải uất, tiêu thực, giải rượu. Lượng vitamin C dồi dào trong quả có đặc tính chống oxy hóa giúp nâng cao sức đề kháng cơ thể, cải thiện hệ thống miễn dịch, bảo vệ tế bào khỏi vi khuẩn và virus có hại.

Bác sĩ chia sẻ thêm bài thuốc dân gian: "Ăn 10 quả quất tươi lúc đói giúp chữa chướng bụng; hấp quất với đường phèn giúp trị ho hen do phong hàn ở người già". Ngoài ra, tinh dầu từ lá và vỏ quất còn giúp xua đuổi muỗi, côn trùng, tạo không gian dễ chịu.

Hoa mai

Theo quan niệm dân gian, nếu hoa mai nở rộ đúng ngày Tết đồng nghĩa gia đình sẽ có nhiều tài lộc, may mắn và tiền của sung túc. Màu vàng của hoa tượng trưng cho sự thịnh vượng, hy vọng và bình an.

Dưới góc nhìn y học, bác sĩ Vũ thông tin rằng các nghiên cứu khoa học phát hiện các thành phần như Cineole, Linalool, Borneol trong hoa mai giúp thúc đẩy hệ bài tiết, bảo vệ gan mật và ức chế các vi khuẩn đường ruột.

Về cách dùng, bác sĩ cho biết ở các tỉnh phía Nam, người dân dùng vỏ thân cây hoa mai vàng ngâm rượu uống làm thuốc bổ đắng, giúp tiêu hóa dễ dàng. Cánh hoa mai có thể nấu cùng thịt lợn, thịt dê, cá chép hoặc làm bánh ngọt để tạo nên các món ăn bổ dưỡng.

Hoa cúc

Hoa cúc nằm trong tứ quý "tùng, cúc, trúc, mai", tượng trưng cho sự trường thọ, phúc lộc dồi dào. Theo bác sĩ Vũ, hoa cúc có thể thanh tẩy các hóa chất có trong keo, sơn, chất tẩy rửa và nhựa, là một thảo dược thanh nhiệt rất tốt.

Phân tích sâu hơn về dược tính, bác sĩ Vũ cho hay theo Tây y, cúc hoa chứa tinh dầu, các vitamin A, B, một số axit amin và nhiều nguyên tố vi lượng. Đáng chú ý có selen - một nguyên tố thần diệu khử gốc tự do điển hình chống oxy hóa, chống lão hóa và crom là chất phân giải và bài tiết cholesterol, phòng chống các bệnh tim mạch.

Theo Đông y, hoa cúc vị ngọt, cay, vào 3 kinh phế, can, thận. Cúc trắng vị ngọt nhiều hơn đắng, tính hơi hàn, thiên về khí phế. Cúc vàng vị cay đắng nhiều hơn ngọt, tính hơi ôn, thiên về can nhiệt. Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý người tỳ vị hư hàn, tiêu chảy, phụ nữ có thai cần thận trọng khi dùng.

Cây sung

Cây sung được hiểu theo nghĩa là "sung túc", do đó mùa Tết thường được ưa chuộng làm cây cảnh trong nhà, trái thì được chưng trên mâm ngũ quả.

Bác sĩ Vũ chia sẻ, hầu như các bộ phận của cây sung đều được sử dụng như lá, quả, nhựa và vỏ. Trong nhựa sung chứa các thành phần như bergenin, lupeol acetat và β-sitosterol. "Nhựa sung được xem là một vị thuốc rất quý để chữa nhức đầu và một số bệnh ngoài da (chốc, nhọt, sưng đau, tụ máu)" - bác sĩ Vũ cho biết. Ngoài ra, lá sung non dùng để ăn (gói nem) và quả sung cũng được dùng làm thực phẩm.

Hoa đồng tiền

Với hình dáng như những đồng tiền xu, loài hoa này mang ý nghĩa tài lộc, hóa giải điềm xấu. Theo bác sĩ Vũ, loài hoa này có khả năng loại bỏ trichloroethylene và benzen từ vật liệu gia dụng. Đặc biệt, hoa đồng tiền giải phóng lượng oxy nhiều hơn thông thường, rất hữu ích cho người bị rối loạn nhịp thở.

Trong y học dân gian, cánh hoa khô đun nước uống giúp tiêu đờm, giảm ho. Nếu bị rắn cắn hoặc sưng đau, có thể xay nhuyễn cánh hoa lấy nước uống, dùng xác đắp vết thương.

Cây thường xuân

Thường xuân là loại cây dây leo thường dùng làm cảnh mang ý nghĩa phong thủy tốt đẹp, tượng trưng cho tài lộc, sinh sôi nảy nở và may mắn. Đây là loại cây được các chuyên gia sức khỏe khuyên trồng để hấp thụ formaldehyde, phenol và nicotine.

Về dược lý, bác sĩ Vũ phân tích thường xuân chứa Saponin và Flavonoid giúp long đờm, làm dịu cơn ho, kháng viêm và chống oxy hóa. Trong y học cổ truyền, lá thường xuân có tác dụng khu phong, trừ thấp, bổ phế, chỉ khái, bình suyễn, hoạt huyết, mát gan, giải độc.

Tuy nhiên, bác sĩ Vũ nhấn mạnh cần lưu ý thông tin về sự an toàn của cây thường xuân còn ít, do đó nên thận trọng khi sử dụng. Nhựa cây có thể gây dị ứng hoặc phát ban khi tiếp xúc trực tiếp.

Cây phát tài (phát lộc)

Cây phát tài, phát lộc là loài cây mang lại may mắn, tài lộc sung túc cho cả gia đình, thích hợp để chưng trong ngày Tết. Cây nổi bật với khả năng loại bỏ những chất độc như benzene, toluene, ethybenzene và xylen, giúp điều hòa không khí, tăng độ ẩm, kháng khuẩn hiệu quả.

Tuy nhiên, bác sĩ Vũ đưa ra cảnh báo an toàn: "Trong phát tài có chứa nhiều tinh thể canxi oxalat - gây ảnh hưởng niêm mạc môi, lưỡi, màng nhầy trong họng hoặc kết mạc mắt khi ăn nhầm, chạm phải dịch cây tiết ra". Do vậy, gia đình nên trưng loại cây này trên cao, tránh xa tầm với của trẻ.

Hoa dừa cạn

Hoa dừa cạn (còn gọi là hoa hải đằng, trường xuân) rất được yêu thích bởi màu sắc rực rỡ, sức sống bền bỉ.

Theo bác sĩ Vũ, dừa cạn cũng là một vị thuốc trong y học cổ truyền. Bộ phận dùng để làm thuốc chủ yếu là lá và phần ngọn cây phơi khô. Đây là dược liệu có vị hơi đắng, tính mát, có tác dụng hoạt huyết, tiêu thũng, hạ huyết áp và giải độc. Đồng thời được dùng để thông tiểu tiện, chữa bệnh tiểu ít, kinh bế, huyết áp cao, có nơi dùng làm thuốc ra mồ hôi, chữa tiêu hoá kém và lỵ.