Nguy cơ mất an toàn thực phẩm từ mâm cỗ cúng Tết

Theo quan niệm truyền thống, mâm cơm cúng là cách con cháu bày tỏ lòng thành kính với người đã khuất nên thường được chuẩn bị rất cầu kỳ và đầy đủ. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm khám tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì thuộc Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết đồ ăn sau khi nấu xong nên được thưởng thức ngay khi còn nóng. Điều này không chỉ giúp món ăn ngon miệng hơn mà còn góp phần giữ trọn vẹn giá trị dinh dưỡng ban đầu của thực phẩm.

Thực tế tại nhiều gia đình, việc thắp hương thường kéo dài khiến đồ ăn bị nguội lạnh và điều này ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng món ăn. Ông Hưng phân tích rằng với một mâm cơm sau khi thắp hương khoảng 20–30 phút, việc sử dụng các món ăn này thường không gây ra vấn đề nghiêm trọng đối với sức khỏe. Tuy nhiên, một nguyên tắc quan trọng cần ghi nhớ là đồ ăn không nên để ngoài môi trường tự nhiên quá 2 tiếng đồng hồ, bởi khi vượt quá khoảng thời gian này, vi khuẩn rất dễ xâm nhập và bắt đầu quá trình phân hủy thức ăn.

Đặc biệt trong thời điểm Tết Nguyên đán, tiết trời thường lạnh khiến đồ ăn nhanh nguội. Những món xào nấu có nhiều dầu mỡ thậm chí còn xảy ra hiện tượng đông dính lại, làm giảm sự hấp dẫn và gây khó tiêu hóa. Một vấn đề khác cũng khiến nhiều người lo lắng là nguồn gốc của các món ăn trên mâm cỗ. PGS Nguyễn Duy Thịnh, chuyên gia về Công nghệ thực phẩm, cho rằng nỗi lo này là hoàn toàn có cơ sở, bởi hiện nay không ít gia đình lựa chọn đặt mua đồ ăn sẵn thay vì tự tay chế biến.

Khi sử dụng các dịch vụ đặt cỗ bên ngoài, người tiêu dùng rất khó kiểm soát thực phẩm được chế biến từ thời điểm nào cũng như nguồn gốc nguyên liệu ra sao. Chính vì vậy, để đảm bảo an toàn, vị chuyên gia khuyến cáo các gia đình nên tự lựa chọn thực phẩm sạch và chế biến tại nhà. Việc tự nấu nướng không chỉ giúp kiểm soát tốt vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm mà còn thể hiện trọn vẹn sự thành tâm khi dâng cúng ông bà, tổ tiên trong những ngày đầu năm mới.

Giải pháp bảo quản và chế biến mâm cơm đúng cách

Đối với việc xử lý mâm cơm sau khi hạ lễ, PGS Nguyễn Duy Thịnh cho rằng vấn đề lớn nhất nằm ở chỗ đồ ăn đã nguội và không còn cảm giác ngon miệng như ban đầu. Với những món như thịt gà, giò chả, việc sử dụng khi nguội vẫn có thể giữ được hương vị đặc trưng. Tuy nhiên, các món canh hoặc món xào sẽ kém hấp dẫn nếu không được làm nóng lại. Riêng với món canh măng, ông Thịnh lưu ý sau khi cúng xong nên cho ra một nồi riêng để nấu lại, thay vì đổ chung vào nồi lớn, bởi cách làm này rất dễ khiến toàn bộ phần canh còn lại bị hỏng.

Để đảm bảo chất lượng cho các món xào vốn dễ bị đông mỡ trong tiết trời lạnh, các gia đình nên xào nóng lại trước khi mang ra bàn ăn. Quá trình này cần được thực hiện nhanh tay nhằm tránh làm thức ăn bị nát hoặc mất đi độ giòn cần thiết. Chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng việc thắp hương chủ yếu để thể hiện lòng thành kính, do đó không nhất thiết phải bày biện quá nhiều món ăn cầu kỳ. Thay vào đó, gia chủ nên ưu tiên những món phù hợp với thời tiết, mang đậm nét truyền thống nhưng vẫn trang trọng như thịt gà, giò chả, thịt luộc hoặc thịt đông.

Với một số món ăn đặc thù như nộm, các gia đình không nên bày lên mâm cúng từ sớm mà chỉ nên chuẩn bị khi sắp dùng bữa. Nguyên nhân là do nộm kết hợp nhiều loại gia vị, đặc biệt là các gia vị có tính ngọt và tính axit, nên rất nhanh bị mềm và ra nước. Nếu để quá lâu trên bàn thờ, món ăn sẽ bị nhũn, chảy nước và không còn giữ được hương vị ban đầu. Việc lựa chọn thực đơn hợp lý sẽ giúp mâm cỗ vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa giữ được sự an toàn và ngon miệng cho các thành viên trong gia đình.

Điều khiến PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng lo ngại nhất là cách xử lý thức ăn thừa sau các bữa cỗ Tết. Ông nhấn mạnh rằng đồ ăn trên mâm cúng nếu được dùng ngay thì không đáng lo, nhưng việc tiếc rẻ thức ăn thừa rồi để lại dùng cho bữa sau hoặc sang hôm sau mới thực sự tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các thực phẩm đã nấu chín nếu không được bảo quản đúng cách sẽ trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, gây hại cho sức khỏe. Vì vậy, ông khuyến cáo các gia đình chỉ nên chế biến lượng thức ăn vừa đủ, đặc biệt là các món từ rau củ, bởi những thực phẩm này hoàn toàn không nên để qua đêm.