Theo kế hoạch được trình lên hội đồng quản trị của Ngân hàng Thế giới ngày 30/6, Trung Quốc sẽ chính thức không còn là quốc gia vay vốn của tổ chức này sau năm 2031. Đề xuất dự kiến được xem xét trong tuần bắt đầu từ ngày 20/7.

Tài liệu mà Financial Times tiếp cận cho thấy tổng giá trị các khoản vay mới dành cho Trung Quốc từ nay đến năm 2031 sẽ không vượt quá 2 tỷ USD, trước khi bị dừng hoàn toàn.

Một quan chức Ngân hàng Thế giới cho biết động thái này mở ra "một chương mới" trong quan hệ giữa hai bên.

"Chúng tôi ghi nhận chặng đường phát triển của Trung Quốc và đánh giá nước này đã sẵn sàng để không còn phụ thuộc vào nguồn vốn từ một định chế phát triển như Ngân hàng Thế giới", vị này nói.

Sức ép kéo dài nhiều năm từ Mỹ

Kế hoạch chấm dứt cho vay là kết quả của nhiều năm gây sức ép từ chính quyền của Donald Trump cùng một số quốc gia phương Tây, những bên cho rằng Trung Quốc không còn phù hợp để nhận các khoản vay phát triển ưu đãi khi đã trở thành một cường quốc kinh tế toàn cầu.

Theo Ngân hàng Thế giới, quy mô cho vay đối với Trung Quốc đã giảm mạnh trong những năm gần đây, từ khoảng 2,4 tỷ USD mỗi năm vào năm 2017 xuống còn 750 triệu USD vào năm 2025.

Bộ Tài chính Mỹ hoan nghênh quyết định này và kêu gọi các định chế tài chính quốc tế khác thực hiện bước đi tương tự.

"Với vị thế là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc không nên tiếp tục nhận hỗ trợ tài chính từ các tổ chức đa phương. Quyết định của Ngân hàng Thế giới là bước đi đúng hướng", người phát ngôn Bộ Tài chính Mỹ cho biết.

Một quan chức cấp cao của Mỹ cũng nêu tên Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế (IFAD) là những tổ chức nên cân nhắc giảm hoặc chấm dứt các khoản vay dành cho Trung Quốc.

Kế hoạch được đánh giá cứng rắn chưa từng có

Đầu tháng này, Ngân hàng Thế giới cũng đạt thỏa thuận tương tự với Ba Lan, theo đó sẽ kết thúc các khoản vay phát triển dành cho quốc gia Đông Âu này vào năm 2031.

Tuy nhiên, kế hoạch dành cho Ba Lan vẫn cho phép ngoại lệ đối với một số chương trình liên quan đến Ukraine và năng lượng hạt nhân. Trong khi đó, đề xuất áp dụng với Trung Quốc không có bất kỳ ngoại lệ nào.

Một quan chức Mỹ nhận định đây là một trong những văn bản cứng rắn nhất mà Ngân hàng Thế giới từng xây dựng trong thời gian gần đây, thậm chí còn quyết liệt hơn thỏa thuận vừa ký với Ba Lan.

Tại Quốc hội Mỹ, cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa từ lâu đều ủng hộ việc chấm dứt cho Trung Quốc vay vốn. Chính quyền của Joe Biden trước đây cũng từng thúc đẩy chính sách tương tự.

Ông French Hill, Chủ tịch Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện Mỹ, cho rằng việc Trung Quốc tiếp tục nhận vốn phát triển là điều khó chấp nhận khi nước này hiện là chủ nợ chính thức lớn nhất thế giới.

"Trung Quốc không nên được hưởng các nguồn tài chính vốn được thiết kế để hỗ trợ những quốc gia có nhu cầu cấp thiết hơn", ông nói.

Khép lại hành trình hơn nửa thế kỷ

Ngân hàng Thế giới phê duyệt gói vay đầu tiên dành cho Trung Quốc vào tháng 6/1981 với quy mô 200 triệu USD nhằm hỗ trợ phát triển giáo dục đại học trong các lĩnh vực khoa học và kỹ thuật, giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.

Trung Quốc gia nhập Ngân hàng Thế giới một năm trước đó, vào năm 1980.

Trung Quốc gia nhập Ngân hàng Thế giới từ năm 1980 và ban đầu được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi thông qua Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA), cơ chế hỗ trợ các quốc gia thu nhập thấp. Hiện nay, Bắc Kinh không còn là bên nhận hỗ trợ mà đã trở thành một trong những nước đóng góp cho quỹ này.

Đến năm 1999, Trung Quốc chính thức được xếp vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình.

Nếu được thông qua, kế hoạch mới sẽ chính thức khép lại hơn 50 năm Trung Quốc nhận vốn từ Ngân hàng Thế giới, phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong vị thế kinh tế của quốc gia này trên trường quốc tế.