Với tổng sản lượng 43,5 triệu tấn thóc, cơ cấu sử dụng được phân bổ hợp lý, bảo đảm cân đối cung – cầu trong nước và phục vụ xuất khẩu. Trong đó, khoảng 14 triệu tấn được dành cho tiêu dùng của hơn 100 triệu dân và khoảng 20 triệu lượt khách du lịch. Từ 7–9 triệu tấn phục vụ chế biến; dự trữ, bao gồm cả trong dân, khoảng 3 triệu tấn; chăn nuôi sử dụng khoảng 3,4 triệu tấn; và khoảng 1 triệu tấn dành cho giống. Năm 2025, xuất khẩu gạo đạt 7,9 triệu tấn, mang về trên 4,7 tỷ USD.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều biến động, đặc biệt là ảnh hưởng từ khu vực Trung Đông khiến giá xăng dầu, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng cao, giá lúa trong nước có xu hướng thấp hơn so với năm 2023. Trước thực tế này, ngày 11/3/2026, Bộ đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 21/CT-TTg, đồng thời triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm ổn định sản xuất và thị trường lúa gạo.

Một trong những giải pháp trọng tâm là tiếp tục đẩy mạnh chương trình khoa học – công nghệ trong chọn tạo giống. Hiện nay, từ 85% đến 89% giống lúa của Việt Nam là giống chất lượng cao, song trước áp lực cạnh tranh xuất khẩu ngày càng lớn, việc nâng cao chất lượng vẫn là yêu cầu cấp thiết. Ngành nông nghiệp tập trung phát triển các giống lúa có thời gian sinh trưởng ngắn, thuận lợi cho thu hoạch nhanh, đồng thời bảo đảm chất lượng cao, phù hợp nhu cầu thị trường.

Song song đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và thúc đẩy chuyển đổi số đang được triển khai quyết liệt, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sản xuất và tiêu thụ lúa gạo.

Đáng chú ý, chương trình phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, giảm phát thải đang được đẩy mạnh. Không chỉ dừng ở quy mô này, ngành nông nghiệp hướng tới mở rộng mô hình ra nhiều vùng như Đông Nam Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ, Trung du miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng và trên phạm vi cả nước. Đây là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải, tiến tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 theo cam kết tại COP26.

Trong quy trình canh tác, mô hình “3 giảm, 3 tăng” tiếp tục được áp dụng rộng rãi, giúp giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, ngành khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, hạn chế phân vô cơ nhằm hướng tới sản xuất bền vững.

Một giải pháp đáng chú ý khác là điều tiết mùa vụ. Thực tế cho thấy, khi vào vụ, nông dân thường đồng loạt mua vật tư nông nghiệp khiến giá tăng cao; đến khi thu hoạch lại bán ra cùng thời điểm dẫn đến giá giảm. Vì vậy, việc dự trữ vật tư nông nghiệp để điều tiết thị trường theo mùa vụ đã được triển khai hiệu quả. Riêng trong năm 2024, đã có 3 lần xuất dự trữ giống lúa, trong đó lần gần nhất có giá trị 110 tỷ đồng.

Về mặt kỹ thuật, ngành nông nghiệp chú trọng đồng bộ các giải pháp từ phòng, chống dịch bệnh trên đồng ruộng, hoàn thiện hệ thống thủy lợi đến sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý. Mục tiêu là vừa bảo đảm chất lượng, vừa giảm chi phí sản xuất, nâng cao khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trên cơ sở Chỉ thị 21, các địa phương đã triển khai tích cực nhiều giải pháp, đặc biệt là công tác đánh giá mùa vụ và tăng cường liên kết với doanh nghiệp. Việc hỗ trợ thu mua, dự trữ, chế biến và chế biến sâu được chú trọng, góp phần hình thành hệ sinh thái lúa gạo bền vững.

Trong 3 tháng đầu năm 2026, dù chịu nhiều áp lực từ thị trường quốc tế, ngành nông nghiệp vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực với mức tăng 3,58%. Sản lượng lúa gạo đạt 3,64 triệu tấn; chăn nuôi đạt 2,28 triệu tấn thịt, tăng 4,9%; thủy sản đạt 2,7 triệu tấn, tăng 3,3%; lâm nghiệp đạt 12 triệu m³ gỗ, tăng trên 3%. Tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9%, với thặng dư thương mại đạt 4,78 tỷ USD, tăng 12%.

Những kết quả này cho thấy, dù đối mặt với nhiều thách thức, ngành lúa gạo Việt Nam vẫn giữ vững vai trò trụ cột, bảo đảm an ninh lương thực trong nước, đồng thời duy trì vị thế quan trọng trên thị trường xuất khẩu.