Từ một loại thực phẩm bình dân quen thuộc trong mâm cơm gia đình người Việt, cá rô phi đang trải qua một cuộc lột xác ngoạn mục trên bản đồ thương mại quốc tế. Theo thống kê từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu loại cá này trong nửa đầu năm 2026 đã đạt 69 triệu USD, đánh dấu mức tăng trưởng ấn tượng 67% so với cùng kỳ năm trước. Đằng sau con số tăng vọt này là một chiến lược chuyển đổi mô hình chăn nuôi đầy tính toán, nhằm thoát khỏi cuộc chiến cạnh tranh về giá và sản lượng với các cường quốc thủy sản khác.

Trong nhiều năm qua, cá rô phi Việt Nam chủ yếu được nuôi trong môi trường nước ngọt và xuất khẩu dưới dạng nguyên con hoặc phi lê đông lạnh giá rẻ. Để tìm kiếm một hướng đi mới mang lại biên độ lợi nhuận cao hơn, các chuyên gia ngành thủy sản đã phát hiện ra tiềm năng to lớn từ việc chuyển đổi sang nuôi trong môi trường nước lợ. Sự thay đổi về độ mặn của môi trường sống đã tạo ra những tác động sinh học tích cực lên cấu trúc thịt của loài cá này.

Cá rô phi nước lợ mang đến những đặc tính vượt trội hoàn toàn so với cách nuôi truyền thống. Thịt cá trở nên săn chắc hơn, vị thanh ngọt tự nhiên, cấu trúc ít xương dăm và đặc biệt là triệt tiêu được mùi bùn đặc trưng thường thấy ở cá nước ngọt. Chính những ưu điểm này đã biến cá rô phi từ một loại thực phẩm chế biến nhiệt thông thường thành một ứng cử viên sáng giá cho các món ăn đòi hỏi nguyên liệu nguyên bản khắt khe như sushi và sashimi.

Tất nhiên, con đường đưa một loại cá ao hồ lên bàn tiệc sashimi không chỉ dừng lại ở việc thay đổi nguồn nước. Để thâm nhập vào phân khúc giá trị gia tăng này, chuỗi sản xuất phải đối mặt với một loạt tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng nghiêm ngặt. Từ việc lựa chọn nguồn giống, kiểm soát chất lượng nước đầu vào cho đến quy trình thu hoạch, cấp đông và truy xuất nguồn gốc đều phải tuân thủ chuẩn mực quốc tế.

Đặc biệt, yếu tố sống còn để cá rô phi có thể ăn sống là quy trình kiểm soát ký sinh trùng và an toàn vệ sinh thực phẩm tại các nhà máy chế biến. Việc các doanh nghiệp trong nước bắt đầu chạm tay được vào phân khúc này là minh chứng rõ nét cho thấy năng lực quản trị chuỗi cung ứng thủy sản của Việt Nam đang dần tiệm cận với thế giới.

Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam khẳng định: "Khi được kiểm soát tốt về môi trường nuôi và chất lượng nguyên liệu, cá rô phi có thể chuyển từ một sản phẩm phổ thông thành nguyên liệu cho các dòng thực phẩm có yêu cầu cao hơn về chất lượng, hình thức và trải nghiệm". Câu chuyện của loại cá này giờ đây không chỉ đơn thuần là thay đổi phương thức nuôi, mà là cách người Việt định vị lại một thương hiệu nông sản trên trường quốc tế.

Tương lai của ngành cá rô phi Việt Nam đang mở ra những kịch bản vô cùng xán lạn khi tầm nhìn đến năm 2030 được vạch ra. Bên cạnh thị trường truyền thống là Mỹ, các vùng lãnh thổ như châu Âu, Trung Đông, Canada và Australia đang trở thành những mảnh đất màu mỡ cần được khai phá. Ngành thủy sản đặt kỳ vọng kim ngạch xuất khẩu loại cá này có thể chạm mốc 250 đến 350 triệu USD trong vòng 4 năm tới. Thậm chí, nếu xây dựng thành công một chuỗi sản xuất khép kín quy mô lớn, con số 500 triệu USD hoàn toàn nằm trong tầm tay.

Tuy nhiên, bài học về những cuộc khủng hoảng thừa trong nông nghiệp vẫn còn nguyên giá trị. Để giấc mơ nửa tỷ đô không trở thành bong bóng, các chuyên gia cảnh báo các địa phương và người dân tuyệt đối không được mở rộng diện tích nuôi nước lợ theo tâm lý đám đông phong trào. Một chiến lược phát triển bền vững đòi hỏi sự đồng bộ từ khâu sản xuất con giống, công thức thức ăn, quy hoạch vùng nguyên liệu cho đến việc đa dạng hóa sản phẩm đầu ra, đảm bảo nguồn cung luôn vận hành theo đúng tín hiệu thực tế của thị trường. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là chạy theo kim ngạch xuất khẩu bề nổi, mà là xác lập vị thế vững chắc cho một ngành hàng tỷ đô của Việt Nam trên bản đồ tiêu dùng toàn cầu.