Thực trạng thiếu hụt kỹ năng sơ cứu và hệ lụy từ việc bỏ lỡ "thời gian vàng"

Báo cáo từ Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia năm 2025 cho thấy, cả nước xảy ra khoảng 18.000 vụ tai nạn giao thông, khiến hơn 10.000 người tử vong và khoảng 12.000 người bị thương. Tính trung bình mỗi ngày, có khoảng 28 người chết và 33 người bị thương do tai nạn giao thông.

Trong nhiều tình huống khẩn cấp như ngừng tim, đột quỵ, sốc phản vệ, hóc dị vật hay tai nạn giao thông nghiêm trọng, vài phút đầu tiên sau sự cố được xem là "thời gian vàng". Việc xử trí đúng cách trong giai đoạn này có thể làm tăng đáng kể cơ hội sống và giảm nguy cơ biến chứng cho nạn nhân. Tuy nhiên, năng lực ứng phó ban đầu trong cộng đồng hiện nay vẫn còn rất hạn chế. Khi chứng kiến tai nạn, nhiều người dân thường lúng túng, không biết cách xử trí hoặc thực hiện các thao tác sai lệch, vô tình khiến tình trạng của người bệnh trở nên tồi tệ hơn.

Phát biểu tại lễ ký kết hợp tác xây dựng mạng lưới sơ cấp cứu cộng đồng diễn ra ngày 2/6 tại TP.HCM, ông Nguyễn Minh Nhựt, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam TP.HCM, nhấn mạnh:

"Những con số này cho thấy sơ cấp cứu không chỉ là kỹ năng y tế mà còn là một hành động nhân đạo. Khi người dân có đủ kiến thức và kỹ năng sơ cấp cứu, trước hết sẽ giúp ích cho cá nhân mình, đồng thời có thể hỗ trợ được cho những người xung quanh trong những tình huống đặc biệt."

Dưới góc nhìn học thuật và đào tạo, GS.TS Nguyễn Đức Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường Dược, Đại học Y Dược TP.HCM, cũng khẳng định một hệ thống chăm sóc sức khỏe bền vững không thể chỉ dựa vào các kỹ thuật điều trị chuyên sâu tại bệnh viện, mà nền móng vững chắc phải bắt đầu từ năng lực tự bảo vệ và sơ cứu cơ bản của cộng đồng.

"Một hành động sơ cứu đúng cách, kịp thời có thể quyết định mạng sống của một con người trước khi họ tiếp cận được cơ sở điều trị", ông nói.

Mô hình liên kết đa bên và chiến lược đưa sơ cứu về "gần dân, sát dân"

Để giải quyết bài toán thiếu hụt kỹ năng và lấp đầy lỗ hổng sơ cứu, ngày 2/6, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam TP.HCM, Quỹ Urgo Foundation (Pháp), Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch và hệ thống nhà thuốc Long Châu đã chính thức ký kết hợp tác. Đây là mô hình liên kết chặt chẽ giữa 3 trụ cột: cơ quan nhân đạo xã hội, các cơ sở đào tạo học thuật và các doanh nghiệp, tổ chức quốc tế dẫn dắt thực tiễn.

Chương trình sẽ hiện thực hóa dự án "Học viện Sơ cấp cứu" (First-Aid Academy), tập trung vào việc đào tạo kỹ năng cấp cứu ban đầu bài bản cho sinh viên y dược và nhân viên y tế tuyến đầu. Đánh giá về vấn đề này, PGS.TS.DS Võ Quang Trung, Trưởng khoa Dược, Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, nhận định:

"Đào tạo nhân lực y tế hiện nay không thể chỉ diễn ra trong phạm vi nhà trường. Sinh viên cần được tiếp cận nhiều hơn với các hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng, y tế dự phòng và kỹ năng hỗ trợ người dân tại tuyến đầu. Đây là những nội dung chưa được tích hợp đầy đủ trong nhiều chương trình đào tạo hiện nay, trong khi nhu cầu ứng phó với các tình huống khẩn cấp ngày càng lớn."

Bên cạnh công tác đào tạo chuyên sâu, chiến lược đưa các điểm sơ cứu về tận cơ sở, tiếp cận gần nhất với người dân là một bước đi đột phá. Dự án dự kiến triển khai hàng trăm điểm hỗ trợ sơ cứu ngay tại hệ thống các nhà thuốc. Đội ngũ hơn 22.000 dược sĩ và nhân viên y tế tại đây sẽ trở thành các tình nguyện viên sơ cấp cứu trong cộng đồng.

Bà Nguyễn Đỗ Quyên, Phó tổng giám đốc FPT Retail kiêm Giám đốc Điều hành Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu, chia sẻ thực tế: Trong năm qua, hệ thống này đã tiếp nhận không dưới 10 ca cấp cứu tại chỗ, xử trí và chuyển viện kịp thời cho nhiều trường hợp sặc sữa, sốc phản vệ, đột quỵ, hóc dị vật, người lớn sốc nhiệt hoặc bị ong vò vẽ đốt... Bà Quyên khẳng định:

"Trong tương lai khi mạng lưới các nhà thuốc ngày càng phát triển, số lượng ca cấp cứu gặp phải chắc chắn sẽ ngày càng nhiều và dày đặc hơn. Do đó, đơn vị nhận thấy việc đào tạo sơ cấp cứu ban đầu một cách bài bản là cực kỳ quan trọng, bởi không thể giúp đỡ người khác chỉ bằng sự nhiệt tình."

Các điểm sơ cứu "gần dân, sát dân" này sẽ được triển khai tại các khu chung cư, thành phố du lịch nhằm can thiệp y tế kịp thời tại hiện trường, giảm thiểu rủi ro, hạn chế biến chứng và gia tăng cơ hội bảo vệ sự sống cho người dân lẫn du khách trước khi chuyển đến cơ sở điều trị chuyên sâu.

Hợp tác quốc tế thúc đẩy cải cách và xây dựng văn hóa phòng ngừa bền vững

Nỗ lực xây dựng mạng lưới sơ cấp cứu cộng đồng tại Việt Nam không chỉ có ý nghĩa tự thân mà còn nhận được sự đánh giá cao và đồng hành từ các đối tác quốc tế, đặc biệt là Pháp – quốc gia có mối thâm tình hợp tác y tế liên tục hơn 30 năm qua với Việt Nam.

Tham dự và chứng kiến lễ ký kết, ông Etienne Ranaivoson, Tổng Lãnh sự Pháp tại TP.HCM, nhận định ngành y tế Việt Nam đang trải qua giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với nhiều cải cách quan trọng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe. Các nỗ lực này hiện tập trung vào ba mục tiêu lớn: tăng cường công tác phòng ngừa bệnh tật, mở rộng độ bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

Theo Tổng Lãnh sự Pháp, sự phát triển này thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc ứng phó với các thách thức mới như sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm, quá trình già hóa dân số và yêu cầu chuyển đổi số.

"Trước những thay đổi đó, Pháp luôn mong muốn đồng hành cùng Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác về đào tạo, nghiên cứu và chăm sóc sức khỏe", ông Ranaivoson khẳng định.

Đánh giá cao sáng kiến hướng đến cộng đồng lần này, Tổng Lãnh sự Pháp bày tỏ sự ấn tượng đặc biệt với chương trình đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu cho sinh viên y khoa. Ông nhấn mạnh, đây không chỉ là hoạt động nâng cao năng lực chuyên môn đơn thuần, mà còn góp phần quan trọng trong việc xây dựng văn hóa phòng ngừa, tăng cường sức khỏe cộng đồng và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của hệ thống y tế Việt Nam trong tương lai.