Nhằm tìm kiếm các giải pháp đồng bộ và hiệu quả, ngày 10/7/2026 tại tỉnh Lai Châu, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu tổ chức Hội thảo "Truyền thông, nâng cao nhận thức về khai thác bền vững tài nguyên nước và bảo vệ môi trường nước xuyên biên giới". Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu cùng đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành đến từ các tỉnh khu vực miền núi phía Bắc.

Áp lực bủa vây tài nguyên nước đầu nguồn

Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, đã thẳng thắn chỉ ra tầm quan trọng sống còn nhưng cũng đầy tính dễ bị tổn thương của nguồn tài nguyên này.

“Nước là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng, là yếu tố thiết yếu của sự sống, đồng thời là nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững,” TS. Đào Xuân Hưng nhấn mạnh.

Mặc dù Việt Nam sở hữu hệ thống mạng lưới sông ngòi tương đối phong phú với khoảng 3.450 con sông, suối dài từ 10km trở lên, đạt tổng lượng nước mặt trung bình hằng năm khoảng 830 tỷ mét khối. Tuy nhiên, một thực tế đáng lo ngại là có tới 63% lượng nước mặt này lại được hình thành từ các lưu vực nằm ngoài lãnh thổ. Điều này đặt nước ta vào vị thế phụ thuộc lớn vào các động thái khai thác, sử dụng nước từ các quốc gia thượng nguồn.

Việt Nam hiện nay có 206 sông, suối có quan hệ nguồn nước với các quốc gia láng giềng, trải dài trên địa bàn 25 tỉnh biên giới.

Đặc biệt, khu vực miền núi phía Bắc, nơi tập trung nhiều lưu vực sông lớn như sông Hồng, sông Đà, sông Lô, sông Kỳ Cùng, sông Bằng Giang,… những con sông này không chỉ cấp nước cho sinh hoạt, nông nghiệp, thủy điện tại chỗ mà còn là nguồn mạch nuôi sống toàn bộ vùng đồng bằng hạ lưu. Do đó, TS. Đào Xuân Hưng khẳng định: “Công tác bảo vệ nguồn nước không chỉ có ý nghĩa đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương mà còn góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia.”

Trong những năm gần đây, hệ thống sông ngòi này đang phải gánh chịu những áp lực bủa vây: từ các hiện tượng cực đoan của biến đổi khí hậu như hạn hán, lũ quét, sạt lở đất, cho đến việc suy giảm diện tích rừng đầu nguồn, ô nhiễm chất thải và các công trình thủy điện thượng nguồn làm thay đổi dòng chảy tự nhiên.

Bước chuyển tư duy từ Luật Tài nguyên nước năm 2023

Trước những thách thức trên, việc thay đổi phương thức quản lý là điều bắt buộc. Luật Tài nguyên nước năm 2023 ra đời chính là hành lang pháp lý vững chắc, đánh dấu một cột mốc lớn trong quản trị tài nguyên.

Phân tích về điểm sáng này, TS. Đào Xuân Hưng cho biết: “Luật Tài nguyên nước 2023 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý tài nguyên nước, từ quản lý theo ngành sang quản lý tổng hợp, thống nhất theo lưu vực sông; coi nước là tài sản công đặc biệt của quốc gia, cần được phân bổ công bằng, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ lâu dài.”

Luật mới không chỉ nhấn mạnh việc quản lý theo ranh giới tự nhiên của dòng chảy thay vì địa giới hành chính, mà còn mở đường cho việc ứng dụng các giải pháp hiện đại. Đó là việc chuyển đổi số, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), xây dựng hệ thống dữ liệu số đồng bộ để điều tra, giám sát tự động dòng chảy và chất lượng nước. Đồng thời, luật cũng thúc đẩy cơ chế hợp tác quốc tế, ngoại giao nguồn nước để giải quyết các xung đột lợi ích xuyên biên giới một cách hòa bình, bền vững.

Truyền thông là "cầu nối" đưa chính sách vào cuộc sống

Tuy nhiên, mọi khung pháp lý hay công nghệ tiên tiến sẽ không thể phát huy tối đa hiệu quả nếu thiếu đi sự đồng thuận và chủ động tham gia từ phía người dân, những người trực tiếp tương tác với nguồn nước hằng ngày. Đây chính là lúc vai trò của truyền thông chính sách cần được đặt ở vị trí trung tâm.

Theo Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, truyền thông trong giai đoạn mới không thể dừng lại ở những khẩu hiệu khô khan hay tuyên truyền một chiều từ trên xuống.

“Truyền thông không đơn thuần là hoạt động tuyên truyền mà cần trở thành cầu nối giữa chính sách với thực tiễn; giữa cơ quan quản lý với người dân; giữa các nhà khoa học với cộng đồng; góp phần xây dựng văn hóa sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ môi trường nước và phát huy trách nhiệm của mỗi tổ chức, mỗi cá nhân đối với tài nguyên nước”, TS. Đào Xuân Hưng khẳng định.

Đối với vấn đề nước xuyên biên giới, truyền thông đóng vai trò thúc đẩy, chia sẻ thông tin,  giúp lan tỏa thông tin minh bạch, tăng cường hợp tác, lan tỏa những mô hình quản lý hiệu quả từ đó khơi dậy tinh thần trách nhiệm chung không chỉ giữa các ban ngành, địa phương mà còn giữa các quốc gia và cộng đồng cùng chia sẻ chung một dòng sông.

Với tư cách là cơ quan báo chí khoa học của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường xác định truyền thông về tài nguyên nước, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Trong thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đổi mới toàn diện từ nội dung đến phương thức, đẩy mạnh truyền thông đa nền tảng số, kết nối chuyên gia, nhà quản lý và các địa phương để lan tỏa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, cũng như các mô hình, sáng kiến hiệu quả trong quản lý và bảo vệ tài nguyên nước.

Hội thảo tại Lai Châu không chỉ là nơi chia sẻ các góc nhìn chuyên môn, mà các ý kiến hiến kế, thảo luận thẳng thắn từ các chuyên gia tại đây sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng. Từ đó, giúp các cơ quan quản lý hoàn thiện hơn nữa các giải pháp truyền thông, đưa Luật Tài nguyên nước 2023 thực sự bám rễ sâu vào nhận thức và hành động của toàn xã hội, bảo bọc dòng mạch xanh xuyên biên giới cho thế hệ mai sau.