Trung Quốc hiện được tổ chức National Maritime Foundation đánh giá là quốc gia sở hữu đội tàu nghiên cứu và khảo sát biển có quy mô lớn nhất thế giới. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, quốc gia này đang vận hành mạng lưới khoảng 60-70 tàu các loại, thiết lập một hệ thống thám hiểm hoạt động liên tục 24/7.

Trong tổng số tàu nghiên cứu của Trung Quốc, thường xuyên có khoảng 40-50 tàu hoạt động ngoài khơi xa. Số còn lại được luân phiên đưa về cảng để bảo trì, tiếp tế hoặc thực hiện các nhiệm vụ trong vùng biển gần bờ.

Bên cạnh lực lượng do cơ quan nhà nước quản lý, quy mô thực tế của mạng lưới này còn lớn hơn đáng kể nếu tính cả các tàu chuyên dụng thuộc sở hữu của những doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là các tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực thăm dò dầu khí. 

Lực lượng này được trang bị loạt công nghệ chủ chốt phục vụ thăm dò biển sâu. Đáng chú ý là hệ thống thiết bị hoạt động tương tự "máy chụp CT" của Trái Đất. Bằng cách phân tích các tín hiệu trường điện từ tự nhiên từ bên trong hành tinh, thiết bị này có khả năng phát hiện đặc tính điện của đá sâu dưới lòng đất, từ đó giúp các nhà khoa học suy ra cấu trúc địa tầng, thành phần vật chất và điều kiện nhiệt độ.

Ở các vùng biển cực, Xuelong và Xuelong 2 là hai tàu phá băng chủ lực của Trung Quốc, đảm nhận nhiệm vụ nghiên cứu tại Bắc Cực, Nam Cực kiêm tiếp tế cho các trạm nghiên cứu của nước này tại Nam Cực. Định kỳ mỗi năm, cặp tàu này sẽ tham gia hai chuyến thám hiểm lớn chia đều cho hai cực hành tinh. Gần nhất, Trung Quốc đã hoàn thành chuyến thám hiểm Bắc Cực lần thứ 15 vào năm 2025 và tiến hành chuyến thám hiểm Nam Cực lần thứ 42 vào năm 2026.

Trong đó, tàu Xuelong (Rồng Tuyết) đã có hơn 30 năm tuổi đời. Con tàu này vốn được Liên Xô thiết kế ban đầu với chức năng chở hàng và tiếp tế phá băng tại Bắc Cực. Trung Quốc mua lại tàu vào năm 1993 và đưa vào biên chế từ năm 1994 dưới phân hạng phá băng PC-6.

Nhờ hai đợt nâng cấp lớn vào các năm 2007 và 2013 – bao gồm việc lắp đặt thêm mái vòm radar cỡ lớn phía trên nhà chứa máy bay – tuổi thọ hoạt động của "Rồng Tuyết" đã được kéo dài thêm khoảng 15 năm.

Về thiết kế, Xuelong sở hữu hệ thống phần cứng chuyên dụng gồm hai cần cẩu lớn bố trí ở giữa thân tàu, hai cần cẩu nhỏ tại phần mũi và một khung A-frame ở phía đuôi. Đài chỉ huy của tàu được xây dựng với kích thước lớn, cung cấp tầm quan sát rộng cho thủy thủ đoàn.

Song song với các tàu cỡ lớn, Trung Quốc cũng đưa vào sử dụng tàu Haitun 1 (Dolphin 1 – Cá heo 1) có chiều dài 25 mét để thám hiểm đại dương. Theo đài truyền hình trung ương Trung Quốc CCTV, con tàu này do Đại học Kỹ thuật Cáp Nhĩ Tân (tỉnh Hắc Long Giang) phát triển nhằm phục vụ các thử nghiệm công nghệ trong suốt hành trình di chuyển.

Giáo sư Xia Guihua, người đứng đầu dự án, cho biết tên gọi của tàu được lấy cảm hứng từ loài cá heo – động vật nổi tiếng với trí thông minh, khả năng quan sát và thính giác vượt trội.

Haitun 1 được tích hợp những công nghệ hàng hải mới nhất hiện nay, bao gồm hệ thống lidar 128 kênh với phạm vi hoạt động trong bán kính 2 hải lý, hệ thống hồng ngoại quan sát toàn cảnh 360 độ và công nghệ nhận diện tín hiệu âm thanh dưới nước.

Các tính năng tân tiến này cho phép con tàu phát hiện được những mục tiêu nhỏ chỉ cao khoảng 0,5 mét trên mặt nước từ khoảng cách xa tới 2 hải lý.

Đặc biệt, nhờ hệ thống song sinh số (digital twin) hàng hải, Haitun 1 có khả năng điều khiển từ xa và tự động điều hướng. Công nghệ bản sao số này đồng thời hỗ trợ các nhà nghiên cứu giám sát chặt chẽ tình trạng của động cơ, hệ thống đẩy và hệ thống dẫn đường theo thời gian thực.

"Thông qua con tàu này, chúng tôi muốn xây dựng một ‘phòng thí nghiệm hàng hải di động’ phục vụ việc phát triển và nâng cấp các hệ thống, thiết bị thông minh cho tàu thuyền Trung Quốc", Giáo sư Xia Guihua khẳng định về mục tiêu của dự án.